1. Politikanın Amacı

ISVOS – Bilimsel ve Mesleki Çalışmalar Dergisi, bilimsel araştırma ve yayıncılık süreçlerinde Yapay Zekâ (YZ), Üretken Yapay Zekâ (ÜYZ), Büyük Dil Modelleri (Large Language Models – LLMs) ve diğer yapay zekâ destekli teknolojilerin etik, şeffaf, sorumlu ve hesap verebilir biçimde kullanılmasını benimsemektedir.

Bu politika aşağıdaki güncel ilke ve öneriler temel alınarak hazırlanmıştır:

• Committee on Publication Ethics (COPE) ilkeleri;
• International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE) önerileri;
• TÜBİTAK'ın üretken yapay zekânın sorumlu kullanımına ilişkin ilgili rehber ve ilkeleri;
• araştırma bütünlüğü ve yayın etiğine ilişkin uluslararası kabul görmüş standartlar.

Bu politikanın temel ilkeleri şeffaflık, insan sorumluluğu, gizlilik, doğruluk, araştırma bütünlüğü, fikrî mülkiyetin ve kişisel verilerin korunmasıdır.

2. Kapsam

Bu politika;

• yazarları,
• hakemleri,
• editörleri,
• yayın kurulu üyelerini ve
• derginin editoryal ve yayın süreçlerinde görev alan diğer kişileri

kapsamaktadır.

ISVOS'a gönderilen tüm makaleler bu politika hükümlerine tabidir.

3. Yapay Zekâ ve Üretken Yapay Zekânın Tanımı

Bu politika kapsamında yapay zekâ destekli teknolojiler; metin, görüntü, şekil, veri, bilgisayar kodu, ses, video veya diğer bilimsel içerikleri oluşturabilen, değiştirebilen, analiz edebilen, özetleyebilen, çevirebilen veya başka biçimlerde işleyebilen sistemleri ifade eder.

Bu teknolojiler; üretken yapay zekâ sistemleri, büyük dil modelleri (LLMs), yapay zekâ tabanlı kodlama asistanları, görüntü oluşturma sistemleri, otomatik analiz araçları ve araştırma veya akademik yazım süreçlerinde kullanılan diğer yapay zekâ destekli teknolojileri kapsamakla birlikte bunlarla sınırlı değildir.

4. Yazarlar İçin İlkeler

4.1. İzin Verilen Kullanımlar

Yazarlar, yapay zekâ destekli teknolojilerden aşağıdaki meşru akademik faaliyetlerde destek amacıyla yararlanabilir:

• dil düzenleme ve okunabilirliğin geliştirilmesi;
• çeviri desteği;
• literatür taraması ve literatür sentezi desteği;
• kodlama ve yazılım geliştirme desteği;
• veri işleme ve analizi;
• istatistiksel veya hesaplamalı analiz desteği;
• veri görselleştirme;
• bilimsel ve etik açıdan uygun olmak koşuluyla şekillerin hazırlanması veya iyileştirilmesi;
• araştırma ve makale hazırlama süreçlerindeki diğer destekleyici faaliyetler.

Yapay zekâ kullanımı, bilimsel, etik veya hukuki sorumluluğu yazarlardan yapay zekâ sistemine ya da bu sistemin sağlayıcısına devretmez.

Yazarlar, dergiye gönderdikleri tüm içerikten tamamen sorumludur.

4.2. Yapay Zekâ Yazar Olamaz

Yapay zekâ sistemleri, üretken yapay zekâ araçları, sohbet robotları, büyük dil modelleri ve diğer yapay zekâ destekli teknolojiler yazar veya ortak yazar olarak gösterilemez.

Yazarlık, yalnızca insanlar tarafından üstlenilebilecek sorumluluk ve hesap verebilirlik gerektirir.

Bu nedenle yapay zekâ sistemleri yazar listesine dâhil edilmemeli ve yazar olarak atıf almamalıdır.

4.3. Yapay Zekâ Kullanımının Beyan Edilmesi

Yazarlar, araştırmanın yürütülmesi veya makalenin hazırlanması sırasında üretken yapay zekâ ya da yapay zekâ destekli teknolojilerin önemli nitelikteki kullanımını şeffaf biçimde beyan etmelidir.

Beyan, uygun olduğu durumlarda aşağıdaki bilgileri içermelidir:

• kullanılan yapay zekâ aracı veya sisteminin adı;
• hangi amaçla kullanıldığı;
• araştırmanın veya makale hazırlama sürecinin hangi aşamasında kullanıldığı.

Yapay zekâ esas olarak yazım, dil düzenleme veya editoryal destek amacıyla kullanılmışsa, bu kullanım makalede uygun bir beyanla belirtilmelidir.

Yapay zekânın araştırma metodolojisinin bir parçası olarak; örneğin veri üretimi, veri işleme, istatistiksel analiz, kodlama, modelleme, sınıflandırma, tahmin, görüntü oluşturma veya şekil üretiminde kullanılması durumunda, kullanım biçimi bilimsel değerlendirmeye ve mümkün olduğu ölçüde yeniden üretilebilirliğe olanak sağlayacak yeterli ayrıntıyla Yöntem/Metodoloji bölümünde açıklanmalıdır.

Örnek bir beyan aşağıdaki şekilde olabilir:

Üretken Yapay Zekâ ve Yapay Zekâ Destekli Teknolojilerin Kullanım Beyanı: Bu makalenin hazırlanması sırasında yazarlar, [araç adı ve uygun olduğu durumlarda sürümü] aracını [kullanım amacı] amacıyla kullanmıştır. Yapay zekâ destekli tüm çıktılar yazarlar tarafından incelenmiş ve doğrulanmıştır. Makalenin doğruluğu, bütünlüğü, özgünlüğü, yorumları ve sonuçlarına ilişkin tüm sorumluluk yazarlara aittir.

Yazarlar bu beyanı, yapay zekâyı gerçekte nasıl kullandıklarını doğru şekilde yansıtacak biçimde uyarlamalıdır.

4.4. Yazar Sorumluluğu ve Doğrulama

Yazarlar aşağıdaki hususlardan tamamen sorumludur:

• yapay zekâ destekli içeriğin doğruluğu ve bütünlüğü;
• olgusal bilgilerin doğrulanması;
• tüm kaynakların ve atıfların doğrulanması;
• uydurma veya yanlış bilgilerin belirlenmesi ve düzeltilmesi;
• özgünlüğün sağlanması;
• intihal ve uygunsuz metin tekrarının önlenmesi;
• telif hakkı ve fikrî mülkiyet kurallarına uyulması;
• yapay zekâ destekli analizlerin, hesaplamaların, bilgisayar kodlarının ve yorumların doğrulanması;
• nihai makalenin araştırma ve yayın etiğine uygunluğunun sağlanması.

Yazarlar, yapay zekâ sistemleri tarafından üretilen bilgi, kaynak, hesaplama, kod veya yorumların doğru olduğunu varsaymamalı; bunları bağımsız olarak kontrol etmelidir.

Yapay zekâ kullanımı, yazarların çalışmaya ilişkin sorumluluğunu azaltmaz.

5. Yapay Zekâ ile Oluşturulan veya Desteklenen Veri, Görüntü, Şekil ve Analizler

Bilimsel veri, görüntü, şekil veya diğer araştırma çıktılarının yapay zekâ yardımıyla oluşturulması veya değiştirilmesi bilimsel olarak gerekçelendirilmeli, şeffaf olmalı ve uygun şekilde açıklanmalıdır.

Yazarlar yapay zekâ teknolojilerini aşağıdaki amaçlarla kullanamaz:

• araştırma verisi uydurmak;
• verileri veya sonuçları tahrif etmek ya da seçici biçimde değiştirmek;
• yanıltıcı bilimsel görüntü veya şekiller oluşturmak;
• uygunsuz görüntü manipülasyonunu gizlemek;
• gözlem veya deneysel bulguları yanlış yansıtmak;
• gerçekte ampirik olarak elde edilmemiş bulguları araştırmada gözlemlenmiş gibi sunmak.

Yapay zekâ tarafından oluşturulan veya sentetik verilerin araştırma metodolojisinin bir parçası olması durumunda bu durum açıkça belirtilmeli ve veri üretim süreci bilimsel değerlendirmeye olanak sağlayacak yeterlilikte açıklanmalıdır.

Yapay zekâ destekli görüntü iyileştirme işlemleri, orijinal verilerin bilimsel anlamını veya yorumunu değiştirmemelidir.

Dergi; çalışmanın bütünlüğünü veya yeniden üretilebilirliğini değerlendirmek amacıyla gerekli gördüğü durumlarda özgün verileri, görüntüleri, kodları, istemleri (prompts), işleme bilgilerini veya diğer destekleyici materyalleri yazarlardan talep edebilir.

6. Kaynaklar ve Atıflar

Yazarlar, makalelerinde yer alan her kaynak ve atfın doğruluğunu bağımsız olarak kontrol etmekten sorumludur.

Yapay zekâ tarafından önerilen veya oluşturulan kaynaklar, özgün kaynak üzerinden doğrulanmadan makaleye eklenmemelidir.

Uydurma, gerçekte var olmayan, önemli ölçüde hatalı veya yanıltıcı kaynakların kullanılması ciddi bir yayın etiği sorunu olarak değerlendirilir.

Doğrulanabilir özgün bir bilimsel kaynak mevcut olduğunda, yapay zekâ sistemleri yetkin bir bilimsel kaynak yerine kullanılmamalıdır.

7. Gizlilik, Kişisel Veriler ve Fikrî Mülkiyet

Yazarlar, hakemler ve editörler yapay zekâ destekli teknolojileri kullanırken gizli, kişisel, kurumsal, ticari ve yayımlanmamış bilgileri korumakla yükümlüdür.

Yayımlanmamış makaleler, gizli araştırma verileri, kimliği belirlenebilir kişisel bilgiler, hasta veya katılımcı bilgileri, gizli kurumsal bilgiler, telif hakkıyla korunan materyaller veya ticari açıdan hassas bilgiler; gerekli izinler, veri koruma önlemleri ve gizlilik güvenceleri bulunmadıkça harici yapay zekâ sistemlerine yüklenmemelidir.

Kullanıcılar, herhangi bir yapay zekâ sistemine bilgi aktarmadan önce ilgili hizmetin veri işleme, gizlilik, veri saklama ve yeniden kullanım politikalarını dikkate almakla sorumludur.

8. Hakemler İçin İlkeler

Hakem değerlendirmesine sunulan tüm materyaller gizlidir.

Hakemler; gönderilen makaleleri, makale bölümlerini, şekilleri, tabloları, ek dosyaları, yayımlanmamış verileri veya gizli editoryal yazışmaları, gizlilik ve veri güvenliğinin sağlanamadığı harici yapay zekâ sistemlerine yüklememelidir.

Yapay zekâ teknolojileri hakemin bağımsız bilimsel değerlendirmesinin yerine geçemez.

Derginin sınırlı yapay zekâ kullanımına izin verdiği ve gizliliğin yeterli biçimde korunabildiği durumlarda dahi hakemler;

• hakem raporunun içeriğinden,
• raporun doğruluğu ve bütünlüğünden,
• gizliliğin korunmasından,
• yapay zekâdan kaynaklanabilecek hataların belirlenmesinden ve
• nihai değerlendirmenin kendi bilimsel kanaatlerini yansıtmasından

tamamen sorumludur.

Hakem raporunun hazırlanmasında yapay zekânın önemli ölçüde kullanılması durumunda, uygun olduğu ölçüde bu kullanım editöre bildirilmelidir.

9. Editörler ve Yayın Kurulu Üyeleri İçin İlkeler

Editörler ve yayın kurulu üyeleri, gönderilen makalelerin ve editoryal yazışmaların gizliliğini korumakla yükümlüdür.

Gizli makaleler, hakem raporları, yazar yazışmaları, yayımlanmamış veriler veya diğer korunan editoryal materyaller, gizlilik güvence altına alınmadığı sürece harici yapay zekâ sistemlerine yüklenmemelidir.

Yapay zekâ destekli teknolojiler yalnızca gizlilik, veri koruma ve dergi politikalarına uygun olması koşuluyla idari veya editoryal süreçleri desteklemek amacıyla kullanılabilir.

Yapay zekâ sistemleri bağımsız editoryal karar veremez.

Kabul, düzeltme veya ret kararları yetkin insan editörlerin sorumluluğu ve bilimsel değerlendirmesi altında olmalıdır.

Yapay zekâ destekli teknolojiler kullanılmış olsa dahi tüm editoryal kararların sorumluluğu editörlere aittir.

10. Yasaklanan Kullanımlar

Aşağıdaki uygulamalar yasaktır:

• yapay zekâ kullanılarak veri, sonuç, kanıt veya kaynak uydurulması ya da tahrif edilmesi;
• yapay zekânın intihal yapmak veya intihali gizlemek amacıyla kullanılması;
• yapay zekâ tarafından üretilen materyalin, gerçekte ilgili araştırma sürecinde elde edilmediği hâlde ampirik kanıt olarak sunulması;
• görüntü veya verilerin bilimsel açıdan yanıltıcı biçimde oluşturulması veya değiştirilmesi;
• yapay zekâ tarafından oluşturulmuş uydurma veya doğrulanmamış kaynakların kullanılması;
• yapay zekâ çıktılarının gerekli insan doğrulaması yapılmadan kullanılması;
• yazarların, hakemlerin, editörlerin veya diğer kişilerin kimliğine yapay zekâ aracılığıyla bürünülmesi;
• hakemlik veya editoryal süreçlerin yapay zekâ aracılığıyla manipüle edilmesi veya güvenilirliğinin zedelenmesi;
• gerekli güvenlik önlemleri olmaksızın gizli makalelerin veya korunan araştırma verilerinin yapay zekâ sistemlerine yüklenmesi;
• yapay zekânın araştırma etiği, telif hakkı, gizlilik, kişisel verilerin korunması veya yürürlükteki mevzuata aykırı biçimde kullanılması.

11. Yapay Zekâ Tespiti ve Değerlendirilmesi

Dergi, otomatik yapay zekâ tespit araçlarının sonuçlarını tek başına, uygunsuz yapay zekâ kullanımının veya yayın etiği ihlalinin kesin kanıtı olarak kabul etmez.

Beyan edilmemiş veya uygunsuz yapay zekâ kullanımına ilişkin şüpheler bağlam içinde değerlendirilir. Gerekli görüldüğünde yazarlardan açıklama, özgün materyaller, veriler, kodlar, metodolojik belgeler veya diğer ilgili bilgiler talep edilebilir.

Şüpheli yapay zekâ kullanımına ilişkin editoryal kararlar; mevcut kanıtlara, sorunun niteliğine ve geçerli yayın etiği ilkelerine dayanılarak verilir.

12. Etik İhlaller ve Editoryal İşlemler

Yapay zekâ destekli teknolojilerin kötüye kullanıldığına ilişkin şüpheler, derginin yayın etiği politikaları ve ilgili COPE rehberleri doğrultusunda değerlendirilir.

Sorunun niteliğine ve ciddiyetine bağlı olarak dergi;

• yazarlardan açıklama veya ek belge talep edebilir;
• makalede düzeltme veya revizyon isteyebilir;
• makaleyi reddedebilir;
• yayımlanmış bir makale için düzeltme veya başka bir yayın sonrası bildirim yayımlayabilir;
• endişe bildirimi (Expression of Concern) yayımlayabilir;
• yayımlanmış makaleyi geri çekebilir (retraction);
• gerekli ve gerekçelendirilmiş durumlarda yazarların kurumlarıyla veya ilgili yetkili kuruluşlarla iletişime geçebilir.

Dergi, dürüst hata veya yetersiz beyan ile kasıtlı etik ihlali birbirinden ayırmaya çalışır ve mevcut kanıtlarla orantılı işlem uygular.

13. İnsan Sorumluluğu

Yapay zekâ destekli teknolojilerin kullanılması insan sorumluluğunu azaltmaz veya ortadan kaldırmaz.

Yazarlar makalelerinden, hakemler hakem değerlendirme raporlarından ve editörler editoryal kararlarından sorumludur.

Yapay zekâ tarafından üretilen çıktılar her durumda uygun insan denetimine, doğrulamaya ve bilimsel değerlendirmeye tabi tutulmalıdır.

14. Politikanın Güncellenmesi

Yapay zekâ teknolojileri ve bunların bilimsel yayıncılıkta kullanımına ilişkin uluslararası standartlar hızla geliştiğinden, ISVOS bu politikayı düzenli olarak gözden geçirme ve güncelleme hakkını saklı tutar.

Bu politikada açıkça düzenlenmeyen durumlar; derginin Etik İlkeler ve Yayın Politikası, ilgili COPE rehberleri, uygulanabilir ICMJE önerileri ve uluslararası kabul görmüş araştırma bütünlüğü ilkeleri doğrultusunda değerlendirilir.

Kaynaklar ve Uluslararası Rehberler

Committee on Publication Ethics (COPE). Core Practices and Publication Ethics Guidance.
COPE – Committee on Publication Ethics

International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE). Recommendations for the Conduct, Reporting, Editing, and Publication of Scholarly Work in Medical Journals. Updated January 2026.
ICMJE Recommendations

International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE). Use of Artificial Intelligence by Authors, Reviewers, and Editors.
ICMJE – Artificial Intelligence Guidance

TÜBİTAK. Üretken yapay zekânın araştırma ve akademik faaliyetlerde sorumlu ve etik kullanımına ilişkin ilgili rehber ve ilkeler.