İkinci Analitikler Işığında Aristoteles’in Doğa Felsefesinin Bilimsel Değeri Üzerine Bir Soruşturma

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 143 - 174, 31.12.2025

Mehmet Özgür Erenler

https://doi.org/10.20493/birtop.1669434

Öz

Aristoteles, sistem filozofudur ve birçok farklı konuda eser ortaya koymuştur. İlk defa mantığı sistemli hale getiren de odur. Aristoteles, mantık külliyatının bir parçası olan İkinci Analitikler isimli eserinde, ‘apodeiktik’ adıyla meşhur olan bilimsel kanıtlama yöntemini ortaya koymuştur. Bu özgün yöntem, bilim tarihine damgasını vurmuştur. İslam felsefe geleneğinde ‘burhân’ olarak da anılan apodeiktik yöntem, tümevarım ve tümdengelimin işbirliğiyle işleyen bir bilimsel yönteme denk düşer. Kesinliği arama tekniği bakımından diyalektik ve sofistik kıyasa üstün gelen apodeiktik kıyasın belli şartları taşıması gerekmektedir. “Aristoteles’in doğa felsefesi kapsamındaki eserlerinde kullandığı öncüller ve ulaştığı sonuçlar apodeiktik kıyasın şartlarını taşıyor mu?” sorusu gündeme gelir. Apodeiktik yönteme bağlı kaldı mı kalmadı mı? Bunun tespit edilmesi Aristoteles’in doğa felsefesi bağlamındaki sözlerinin bilimsel kıymetini ortaya koyacaktır.

Anahtar Kelimeler

Apodeiktik , Burhân , Doğa Felsefesi , Kesinlik , Mantık

An Inquiry into the Scientific Value of Aristotle's Natural Philosophy in the Light of the Second Analytics

Öz

Kaynakça

• Aristoteles. (1990). Oluş ve Bozuluş Üzerine. Ara Yayıncılık.
• Aristoteles. (1996a). Birinci Analitikler. MEB Yayınları.
• Aristoteles. (1996b). Organon V - Topikler. MEB Yayınları.
• Aristoteles. (2007). Sofistlerin Çürütmeleri Üzerine. Say Yayınları.
• Aristoteles. (2018a). Gökyüzü Üzerine. Bilgesu Yayıncılık.
• Aristoteles. (2018b). Ruh Üzerine. Sentez Yayınları.
• Aristoteles. (2019). Parva Naturalia. Say Yayınları.
• Aristoteles. (2020). Fizik. Yapı Kredi Yayınları.
• Aristoteles. (2021a). Hayvanların Hareketleri Üzerine. Say Yayınları.
• Aristoteles. (2021b). Metafizik. Divan Kitap.
• Aristoteles. (2021c). Retorik. Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Aristoteles. (2022). İkinci Çözümlemeler. Yapı Kredi Yayınları.
• Aristoteles. (2024). Fizyonomi. Biblos.
• Arslan, A. (2022). İlkçağ Felsefe Tarihi—Aristoteles. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Atademir, H. R. (2019). Aristo’nun Mantık ve İlim Anlayışı. Köprü Kitap.
• Birgül, M. F. (2013). İbn Rüşd’de Burhân. Ötüken Yayınları.
• Copleston, F. (2013). Aristoteles. İdea Yayınları.
• Duralı, T. (1995). Aritoteles’te Bilim ve Canlılar Sorunu. Çantay Kitabevi.
• Emiroğlu, İ., & Altunya, H. (2018). Örnekleriyle Mantık Sözlüğü. Litera Yayıncılık.
• Gregory, A. (2019). Evreka. Alfa Yayınları.
• İbn Rüşd. (2022). İkinci Analitikler’in Orta Şerhi. Klasik Yayınları.
• İbn Sînâ. (2006). İkinci Analitikler. Litera Yayıncılık.
• Kaya, H. (2020). İbn Rüşd’de Bilimsel Kanıtlama Yöntemi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23.
• Laertios, D. (2021). Ünlü Filozofların Yaşamları ve Öğretileri. Yapı Kredi Yayınları.
• Losee, J. (2001). Bilim Felsefesine Tarihsel Bir Giriş. Dost Kitabevi Yayınları.
• Özcan, M. (2016). Aristoteles Felsefesi: Temel Kavramlar ve Görüşler. Bilgesu Yayıncılık.
• Ross, D. (2011). Aristoteles. Kabalcı Yayınevi.
• Tekin, A. (2017). Varlık ve Akıl—Aristoteles ve Fârâbî’de Burhan Teorisi. Klasik Yayınları.
• Ural, Ş. (2011). Basitlik İlkesi. Kabalcı Yayınevi.
• Voltaire. (1995). Felsefe Sözlüğü. MEB Yayınları.
• Whitfield, P. (2022). Batı Biliminde Dönüm Noktaları. Küre Yayınları.