Araştırma Makalesi

Fusarium culmorum ve Fusarium graminearum başak yanıklığı hastalıklarına karşı Türkiye’de tescil edilmiş bazı arpa (Hordeum vulgare L.) çeşitlerinin Tip-2 reaksiyonlarının belirlenmesi

Cilt: 65 Sayı: 4 1 Ocak 2026
PDF İndir
EN TR

Fusarium culmorum ve Fusarium graminearum başak yanıklığı hastalıklarına karşı Türkiye’de tescil edilmiş bazı arpa (Hordeum vulgare L.) çeşitlerinin Tip-2 reaksiyonlarının belirlenmesi

Öz

Arpada önemli bir hastalık olan Fusarium başak yanıklığı, ürün verimini azaltmanın yanı sıra kalite üzerinde de olumsuz etkiler yaratmaktadır. Bu çalışmada, bazı arpa çeşitlerinin Fusarium culmorum (Wm.G.Sm.) Sacc. (syn. Fusisporium culmorum Wm.G.Sm.; Fusarium culmorum var. leteius) ve Fusarium graminearum Schwabe sensu lato (syn. Gibberella zeae (Schwein.) Petch) başak yanıklığı etmenlerine karşı dayanıklılık düzeyleri belirlenmiştir. Araştırma, İzmir/Menemen’de tarla koşullarında suni inokulasyon yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, Türkiye'de yaygın olarak yetiştirilen 32 arpa çeşidi ile hassas kontrol çeşidi olarak kullanılan Stander çeşidi incelenmiştir. Deneme öncesinde, arpa tohumları yüzey dezenfeksiyon işlemine tabi tutulmuş, laminer kabinde kurutulmuş ve steril petri kaplarında kurutma kâğıtları üzerinde nemlendirilip çimlendirilmiştir. Çimlenen tohumlar, soğuklama ihtiyacını karşılamak amacıyla 4 hafta boyunca buzdolabına alınmıştır. Fusarium graminearum ve Fusarium culmorum izolatları Adana yöresinden temin edilmiş ve SNA besiyerinde kültüre alınmıştır. Çiçeklenme döneminde 1x10⁵ makrokonidi/ml konsantrasyonunda hazırlanan sıvı inokulumlar, her çeşidin 10 başağına püskürtülmüş ve penetrasyonunu sağlamak amacıyla başaklar bir gün boyunca şeffaf torbalarla kaplanmıştır. Süt olum döneminin sonunda (inokulasyondan 2-3 hafta sonra), başaklardaki enfeksiyon oranları yüzdesel olarak ve skala değerlerine göre değerlendirilmiştir. Çalışmada incelenen 33 arpa çeşidinden F. culmorum için 1 çeşidin, F. graminearum için ise 4 çeşidin çok duyarlı (VS) olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca F. culmorum ve F. graminearum için, 7 ve 14 çeşit hassas (S), 18 ve 11 çeşit orta hassas (MS), 5 ve 2 çeşit ise orta dayanıklı (MR) tepki göstermiştir. Clarice ve Hilal çeşitlerinin her iki patojene karşı da dayanıklı (R) olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Sinop Üniversitesi BAP Koordinasyon Birimi ve Ege Tarımsal Araşltırma Enstitüsü

Proje Numarası

Proje No: FEF-1901.13-02

Etik Beyan

Ayrıca, makale deney ve araştırma etiği ile ilgili tüm geçerli standartları karşılamaktadır ve mükerrer yayın, sahtekârlık, intihal veya hayvan veya insan deneyleriyle ilgili bir koşul bulunmamaktadır.

Teşekkür

Bu projeye destek ve finansman sağlayan Sinop Üniversitesi BAP Koordinasyon Birimi’ne (Proje No: FEF-1901.13-02) ve Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü’ne teşekkür ederiz.

Kaynakça

  1. Abebe T., 2011. Engineering barley with antifungal gene gastrodianin to enhance resistance to scab disease. USDA-ARS/U.S. Wheat and Barley Scab Initiative, FY08 Final Performance Report, USDA-ARS Agreement #: 59-0790-6-057.
  2. Akalın M., 2014. İklim değişikliğinin tarım üzerindeki etkileri: bu etkileri gidermeye yönelik uyum ve azaltım stratejileri. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7 (2), 351-377.
  3. Alqudah A.M., 2015. Developmental and genetic analysis of pre-anthesis phases in barley (Hordeum vulgare L.). Doctorate thesis, 166 p., Faculty of Natural Science, Martin Luther University, Halle-Wittenberg.
  4. Altın N., Özkeskin E., Güngör H., 2019. Bazı ekmeklik buğday çeşitlerinin başak yanıklığı hastalığına (Fusarium graminearum) karşı reaksiyonlarının belirlenmesi. Zeugma II. Uluslararası Multi Disipliner Çalışmalar Kongresi, Tam Metin Kitabı, Cilt 3, 2090-2098, 18-20 Ocak 2019, Gaziantep.
  5. Anonymous., 2024. Buğday ve arpada başak yanıklığı, Fusarium culmorum (WG Smith) Sacc., F. graminearum Schwabe. Hububat Hastalıkları Zirai Mücadele Teknik Talimatları. Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başk., 14-16. https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/yayin/Hububat%20Hastal%C4%B1klar%C4%B1%20Zirai%20M%C3%BCcadele%20Teknik%20Talimatlar%C4%B1.pdf (accessed date: 01.12.2024.
  6. Arıcı Ş.E., 2006. Somaklonal varyasyondan yararlanarak in vitro seleksiyonla buğday (Triticum aestivum L.)'da başak yanıklığına (Fusarium spp.) dayanıklı bitki elde edilmesi. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bitki Koruma Ana Bilim Dalı, Doktora Tezi, 185 sayfa.
  7. Bai G., Shaner G.E., 2004. Management and resistance in wheat and barley to Fusarium head blight. Annual Review of Phytopathology, 42 (1), 135-161. doi: 10.1146/annurev.phyto.42.040803.140340
  8. Bakker M.G., Jayathissa A.U., Fernando W.G.D., Badea A., Tucker J.R., 2024. Microbiome dynamics during malting of barley grains infested by Fusarium graminearum strains. Plant Pathology, 73, 7, 1886-1900. doi:10.1111/ppa.13946.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Fitopatoloji

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

1 Ocak 2026

Gönderilme Tarihi

14 Ocak 2025

Kabul Tarihi

4 Temmuz 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 65 Sayı: 4

Kaynak Göster

APA
Hekimhan, H., Sipahi, H., & Yumurtacı, A. (2026). Fusarium culmorum ve Fusarium graminearum başak yanıklığı hastalıklarına karşı Türkiye’de tescil edilmiş bazı arpa (Hordeum vulgare L.) çeşitlerinin Tip-2 reaksiyonlarının belirlenmesi. Plant Protection Bulletin, 65(4), 27-38. https://doi.org/10.16955/bitkorb.1619789
AMA
1.Hekimhan H, Sipahi H, Yumurtacı A. Fusarium culmorum ve Fusarium graminearum başak yanıklığı hastalıklarına karşı Türkiye’de tescil edilmiş bazı arpa (Hordeum vulgare L.) çeşitlerinin Tip-2 reaksiyonlarının belirlenmesi. Plant Protection Bulletin. 2026;65(4):27-38. doi:10.16955/bitkorb.1619789
Chicago
Hekimhan, Hakan, Hülya Sipahi, ve Ayşen Yumurtacı. 2026. “Fusarium culmorum ve Fusarium graminearum başak yanıklığı hastalıklarına karşı Türkiye’de tescil edilmiş bazı arpa (Hordeum vulgare L.) çeşitlerinin Tip-2 reaksiyonlarının belirlenmesi”. Plant Protection Bulletin 65 (4): 27-38. https://doi.org/10.16955/bitkorb.1619789.
EndNote
Hekimhan H, Sipahi H, Yumurtacı A (01 Ocak 2026) Fusarium culmorum ve Fusarium graminearum başak yanıklığı hastalıklarına karşı Türkiye’de tescil edilmiş bazı arpa (Hordeum vulgare L.) çeşitlerinin Tip-2 reaksiyonlarının belirlenmesi. Plant Protection Bulletin 65 4 27–38.
IEEE
[1]H. Hekimhan, H. Sipahi, ve A. Yumurtacı, “Fusarium culmorum ve Fusarium graminearum başak yanıklığı hastalıklarına karşı Türkiye’de tescil edilmiş bazı arpa (Hordeum vulgare L.) çeşitlerinin Tip-2 reaksiyonlarının belirlenmesi”, Plant Protection Bulletin, c. 65, sy 4, ss. 27–38, Oca. 2026, doi: 10.16955/bitkorb.1619789.
ISNAD
Hekimhan, Hakan - Sipahi, Hülya - Yumurtacı, Ayşen. “Fusarium culmorum ve Fusarium graminearum başak yanıklığı hastalıklarına karşı Türkiye’de tescil edilmiş bazı arpa (Hordeum vulgare L.) çeşitlerinin Tip-2 reaksiyonlarının belirlenmesi”. Plant Protection Bulletin 65/4 (01 Ocak 2026): 27-38. https://doi.org/10.16955/bitkorb.1619789.
JAMA
1.Hekimhan H, Sipahi H, Yumurtacı A. Fusarium culmorum ve Fusarium graminearum başak yanıklığı hastalıklarına karşı Türkiye’de tescil edilmiş bazı arpa (Hordeum vulgare L.) çeşitlerinin Tip-2 reaksiyonlarının belirlenmesi. Plant Protection Bulletin. 2026;65:27–38.
MLA
Hekimhan, Hakan, vd. “Fusarium culmorum ve Fusarium graminearum başak yanıklığı hastalıklarına karşı Türkiye’de tescil edilmiş bazı arpa (Hordeum vulgare L.) çeşitlerinin Tip-2 reaksiyonlarının belirlenmesi”. Plant Protection Bulletin, c. 65, sy 4, Ocak 2026, ss. 27-38, doi:10.16955/bitkorb.1619789.
Vancouver
1.Hakan Hekimhan, Hülya Sipahi, Ayşen Yumurtacı. Fusarium culmorum ve Fusarium graminearum başak yanıklığı hastalıklarına karşı Türkiye’de tescil edilmiş bazı arpa (Hordeum vulgare L.) çeşitlerinin Tip-2 reaksiyonlarının belirlenmesi. Plant Protection Bulletin. 01 Ocak 2026;65(4):27-38. doi:10.16955/bitkorb.1619789

1343513648136501364913445589c73e2330bd.jpg