Ordu ili fındık bahçelerinde sorun olan yabancı otlar ve dağılımlarının ekolojik faktörlerle ilişkilendirmesi

Öz

Ordu ili, fındık üretimi konusunda dünyada ve Türkiye’de ilk sırada yer almaktadır. Bu çalışmada, Ordu ili fındık bahçelerinde sorun olan yabancı ot türlerinin yaygınlık ve yoğunluklarının belirlenmesi ile ekolojik faktörlerin yabancı ot popülasyonlarının dağılımı üzerine etkisi araştırılmıştır. Bu doğrultuda, araştırma alanını temsil edecek şekilde bahçelerin coğrafi konumuna (yükseklik ve sahile olan uzaklık) göre üç agroekolojik bölgeye ayrılarak, toplamda 75 farklı fındık bahçesinde 2021-2022 yıllarında ve iki farklı sürvey döneminde çalışma yürütülmüştür. Sürvey çalışmalarında tespit edilen yabancı ot türleri, iklim ve toprak özellikleriyle ilişkilendirilerek elde edilen veriler çok değişkenli analizler ve ilgili dağılım özellikleriyle birlikte CANOCO (Çoklu Ekolojik Verilerin Analizi ve Görselleştirme Programı) ve SPSS (Sosyal Bilimler İçin İstatistik Programı) paket programları kullanılarak incelenmiştir. Toprak ve iklim özelliklerinin yabancı otlar üzerindeki etkisini ortaya koymak için elde edilen veriler Kanonik Uyum Analiz (CCA) yöntemi ile değerlendirilmiştir. İki yıl boyunca yapılan sürvey sonucunda toplam 49 familyaya ait 194 yabancı ot türü tespit edilmiştir. Birinci dönem (nisan-mayıs) rastlanma sıklığı (%) ve yoğunluğu (adet/m2) en yüksek olan yabancı ot türü Bellis perennis L.; ikinci dönem (ağustos-eylül) ise Urtica dioica L. olarak saptanmıştır. Özellikle rastlanma sıklığı ve yoğunluklar yönüyle üreticilerin en fazla sorun olarak gördüğü Rumex crispus L. ve U. dioica organik madde ile pozitif ilişkili; Pteridium aquilinum (L.) Kuhn ve Dryopteris filix-mas (L.) Schott yabancı ot türleri ise Ca, EC, pH ve kireç ile negatif ilişkili oldukları için indikatör türler olarak saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• fındık üretimi
• iklim
• indikatör türler
• Ordu
• yabancı ot

The relationships of weeds and their distributions with ecological factors in hazelnut orchards in Ordu

Abstract

Ordu Province ranks first in the world and in Türkiye in terms of hazelnut production. In this study, the prevalence and density of problematic weed species in hazelnut orchards in the province of Ordu and the influence of ecological factors on the distribution of weed populations was investigated. In this direction, the study was carried out in 2021-2022 in two different survey periods in a total of 75 different hazelnut orchards, divided into three agro-ecological regions according to the geographical location of the orchards (height and distance to the coast) to represent the research zone. The weed species identified during the surveys were associated with climate and soil characteristics and the data obtained were analyzed by using the CANOCO (Program for Analysis and Visualization of Multiple Ecological Data) and SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) package programs together with multivariate analyses and related distribution characteristics. To reveal the effects of soil and climate characteristics on weeds, the data obtained were evaluated by the Canonical Correspondence Analysis (CCA) method. A total of 194 weed species belonging to 49 families were detected as a result of the two-year surveys. The weed species with the highest frequency (%) and density (plants/m2) in the first period (April-May) was Bellis perennis L. and in the second period (August-September) was Urtica dioica L. Rumex crispus L. and U. dioica, which were considered by producers to be the most problematic, especially due to their high frequency and density, were positively correlated with organic matter, while Pteridium aquilinum (L.) Kuhn and Dryopteris filix-mas (L.) Schott were identified as indicator species because they were negatively correlated with lime, Ca, EC and pH.

Keywords

• hazelnut production
• climate
• indicator species
• Ordu
• weed

Kaynakça

1. Altıncı N.T., Cangi R., 2018. Bağlarda yabancı otlar ve dağılımlarının ekolojik faktörlerle ilişkilendirilmesi. 2nd International Symposium on Innovative Approaches in Scientific Studies, November 30 - December 2, p 1092-1102, Samsun. https://www.set-science.com/manage/uploads/ISAS2018-Winter_0039/SETSCI_ISAS2018-Winter_0039_00211.pdf
2. Anonymous 2023. Historical climate data. Worldclim. https://www.worldclim.org/data/worldclim21.html (accessed date: 13.02.2023).
3. Anonymous 2022. Bitkisel Üretim istatistikleri. TÜİK. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=92&locale=tr (accessed date: 02.02.2023).
4. Anonymous 2021a. Crops and livestock products. FAOSTAT. https://www.fao.org/faostat/en/#data/TCL (accessed date: 02.02.2023).
5. Anonymous 2021b. Bitkisel Üretim İstatistikleri. TÜİK. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=92&locale=tr (accessed date: 01.02.2023).
6. Anonymous 2016. Composite List of Weeds. Weed Science Society of America (WSSA). http://wssa.net/wssa/weed/composite-list-ofweeds/ (accessed date: 08.01.2021).
7. Çalıșkan Ö., Ayan A.K., 2011. The effects of different doses of organic NPK fertilizer on yield and yield components in stinging nettle (Urtica dioica L.). Anatolian Journal of Agricultural Sciences, 26 (3), 217-220. https://doi.org/10.7161/anajas.2011.26.3.217-220
8. Davis P.H., 1965-1989. Flora of Turkey and The East Aegean Islands (Vol. 1-10). Edinburg University Press, Edinburg, UK.

9. Doğan Ç., 2011. Yarı kurak iklim kuşağında yer alan meralarda yabancı otların dağılımı üzerine toprak özelliklerinin etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Gaziosmanpasa Üniversitesi, Tokat, 88 s.
10. Düzenli A., Türkmen N., Uygur F.N., Uygur S., Boz Ö., 1993. Akdeniz bölgesi önemli yabancı otları ve botaniksel özellikleri. Türkiye I. Herboloji Kongresi Bildirileri, 3-5 Şubat 1993, 76-86 s., Adana.
11. Elahi S., Abadi R.S., Alimoradi L., 2010. Response of different weeds species to environment characteristics in Bardaskan pistachio orchards. Proceedings of 3rd Iranian Weed Science Congress, 17-18 February, p 106-113, Iran. https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/20103165570
12. Ellenberg H., 1979. Zeigerwerte der Gefäbplanzen Mitteleuropas (Vol. 2. auflage). Verlag Erich Goltze KG, 122 p.
13. Eşitmez B., 2014. Kayseri ili elma bahçelerinde görülen yabancı ot türlerinin yaygınlıklarının belirlenmesi ve ekolojik parametrelerle ilişkilendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri, 88 s.
14. Falkengren-Grerup U., Ten Brink D.J., Brunet J., 2006. Land use effects on soil N, P, C and pH persist over 40–80 years of forest growth on agricultural soils. Forest Ecology and Management, 225 (1-3), 74-81. https://doi.org/10.1016/j.foreco.2005.12.027
15. Fried G., Norton L.R., Reboud X., 2008. Environmental and management factors determining weed species composition and diversity in France. Agriculture, Ecosystems & Environment, 128 (1-2), 68-76. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.agee.2008.05.003
16. Gündüz Ş., 2005. Turunçgil Bahçelerindeki Yabancı Otlar ve Bazı Bitkilerin Ekolojik Faktörlere Tepkileri. Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Adana, 183 s.
17. Helmke P.A., Sparks D.L., 1996. Lithium, sodium, potassium, rubidium, and cesium (pp. 551-554). In: Methods of Soil Analysis: Part 3 Chemical Methods, 5.3. Sparks D.L., Page A.L., Helmke P.A., Loeppert R.H., Soltanpour P.N., Tabatabai M.A., Johnston C.T., Sumner M.E. (Eds.). https://doi.org/ https://doi.org/10.2136/sssabookser5.3.c19
18. Hijmans R.J., Cameron S.E., Parra J.L., Jones P.G., Jarvis A., 2005. Very high resolution interpolated climate surfaces for global land areas. International Journal of Climatology: A Journal of the Royal Meteorological Society, 25 (15), 1965-1978.
19. Hill S.B., Ramsay J., 1977. Weeds as indicators of soil conditions. Ecological Agricultural Projects Publication, 38 (6), 1-7.
20. Horuz A., Ekberli İ., Korkmaz A., Akınoğlu G., Özdemir N., 2017. Terme ve Çarşamba’daki bazı fındık bahçelerinde toprakların fosfor adsorpsiyon kapasitelerinin belirlenmesi. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 32 (2), 249-257. https://doi.org/10.7161/omuanajas.321089
21. Kacar B., 1995. Bitki ve toprağın kimyasal analizleri 3: toprak analizleri. Ankara Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Eğitim Araştırma ve Geliştirme Vakfı Yayınları, No. 3, 705 s. (In Turkish)
22. Kaya-Altop E., Haghnama K., Sarıaslan D., Phillippo C.J., Mennan H., Zandstra B.H., 2016. Long-term perennial weed control strategies: economic analyses and yield effect in hazelnut (Corylus avellana). Crop Protection, 80, 7-14. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.cropro.2015.10.022
23. Kellegg C.E., 1952. Our garden soils. The Macmillan Company, New York, pp. 232.
24. Kolören O., 2020. Ecological requirements of hazelnut. In: hazelnut cultivation. (pp. 132-155). İslam, A., (Ed.). Yeşiller Grafik Tasarım, ISBN:978-625-409-672-3, Ordu, Türkiye.
25. Lousada L.L., Freitas S.P., Marciano C.R., Esteves B.S., Muniz R.A., Siqueira D.P., 2013. Correlation of soil properties with weed ocurrence in sugarcane areas. Planta Daninha, 31 (4), 765-775. doi: 10.1590/S0100-83582013000400002
26. Maas E.V., Poss J.A., Hoffman G.J., 1986 Salt tolerance of plants. Applied Agricultural Research, 1, 12-26.
27. Marrs R.H., Watt A.S., 2006. Biological flora of the British isles: Pteridium aquilinum (L.) Kuhn. Journal of Ecology, 94 (6), 1272-1321. https://doi.org/https://doi.org/10.1111/j.1365-2745.2006.01177.x
28. Mennan H., Ngouajio M., Isık D., Kaya E., 2006. Effects of alternative management systems on weed populations in hazelnut (Corylus avellana L.). Crop Protection, 25 (8), 835-841. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.cropro.2005.11.007
29. Mennan, H., Kutbay, H. G., Işık, D., 1999. Karadeniz bölgesi fındık bahçelerinde sorun olan yabancı ot türlerinin saptanması. Türkiye Herboloji Dergisi, 2, 13–21. (In Turkish). https://turkiyeherboloji.org.tr/Sayfalar.asp?sayfa=13
30. Mutlu B., Avcı H., 2023. Flora of Akdağ (Çelikhan/Adıyaman-Türkiye). Bağbahçe Bilim Dergisi, 10 (2), 214-255.
31. Nelson D.W., Sommers L.E., 1982. Total carbon, organic carbon, and organic matter. (pp. 539-580). In: Methods of Soil Analysis. Part II. Chemical and Microbiological Properties. Page A.L., Miller R.H., Keeney D.R., (Eds.). American Society of Agronomy. https://doi.org/10.2134/agronmonogr9.2.2ed.c29
32. Odum E.P., 1971. Fundamentals of Ecology. Third Edition, W.B. Saunders Co., Philadelphia, 1-574.
33. Olsen S.R., Cole C.V. Watanabe F.S., 1954. Estimation of available phosphorus in soils by extraction with sodium bicarbonate. USDA Circular No. 939, US Government Printing Office, Washington DC.
34. Owen K.M., Marrs R.H., Snow C.S.R., Evans C.E., 1999. Soil acidification—the use of sulphur and acidic plant materials to acidify arable soils for the recreation of heathland and acidic grassland at Minsmere, UK. Biological Conservation, 87 (1), 105-121. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/S0006-3207(98)00027-5
35. Önen H., 1995. Tokat Kazova'da yetiştirilen şeker pancarında sorun olan yabancı otlar ile farklı savaş yöntemlerinin verime olan etkileri üzerine araştırmalar. Yüksek Lisans Tezi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi,Tokat, 72 p.
36. Önen H., Özer Z., 2001. Tarla içerisinde yabancı otların dağılımları arasındaki farklılıkların haritalanarak belirlenmesi. Türkiye Herboloji Dergisi, 4 (2), 74-83. (Abstract in English).
37. Önen H., Akdeniz M., Farooq S., Hussain M., Ozaslan C., 2018. Weed flora of citrus orchards and factors affecting its distribution in western Mediterranean region of Turkey. Planta Daninha, 36, 1817-2126. https://doi.org/https://doi.org/10.1590/S0100-83582018360100036
38. Özbucak T.B., Taş B., Akçin Ö.E., 2016. Akçaova deresi (Ordu) Riparian zonunun makrofit faunası. Ordu Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi Science and Technology, 6 (2), 1-13.
39. Özcan S., 2012. Gaziantep ve çevresinde Antepfıstığı bahçelerinde sorun olan yabancı otlar ve dağılımlarının ekolojik faktörlerle ilişkilendirilmesi.Yüksek Lisans Tezi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi, 93 p.
40. Özcan S., 2016. Antepfıstığı ve bağ alanlarında sorun olan yabancı otlar ve alternatif mücadele yöntemlerinin belirlenmesi Doktora Tezi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Tokat, 296 p.
41. Özçağıran R., Ünal A., Özeker E., İsfendiyaroğlu M., 2014. Ilıman iklim meyve türleri, sert kabuklu meyveler. Ege Üniversitesi Yayınları, Ziraat Fakültesi Yayın, Cilt-III, Sayı: 366, İzmir,
42. Özdemir İ.O., 2014. Amasya ili Suluova ve Merzifon ovalarında toprak özelliğine ve arazi kullanımına bağlı olarak yabancı ot dağılımının belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Tokat, 141 s.
43. Özer Z., Kadıoğlu İ., Önen H., Tursun N., 2001. Herboloji (Yabancı ot bilimi) Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Yayınları, Yayın No: 20, Kitap Serisi No: 10, Tokat, 409 s. (in Turkish).
44. Özer Z., Önen H., Tursun N., Uygur F.N., 1999. Türkiye’nin bazı önemli yabancı otları (Tanımları ve Kimyasal savaşımları). Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Yayınları, Tokat, 434 s. (in Turkish).
45. Özkutlu F., Aydemir Ö.E., Akgün M., Özcan B., 2019. Ordu ilinde fındık (Corylus avellana L.) tarımı yapılan toprakların çinko (Zn) beslenme durumu ve potansiyel beslenme problemlerinin belirlenmesi. Akademik Ziraat Dergisi, 8 (Özel Sayı), 131 - 140. doi.org/http://dx.doi.org/10.29278/azd.585708
46. Özkutlu F., Korkmaz K., Özenç N., Aygün A., Şahin Ö., Kahraman M., Taşkın B., 2016. Ordu-Merkez ilçedeki bazı fındık bahçelerinin mineral beslenme durumunun belirlenmesi. Akademik Ziraat Dergisi, 5 (2), 77-86.
47. Pinke G., Pál R., Botta-Dukát Z., 2010. Effects of environmental factors on weed species composition of cereal and stubble fields in western Hungary. Central European Journal of Biology, 5, 283-292. https://doi.org/https://doi.org/10.2478/s11535-009-0079-0
48. Platis P., Damalas C.A., Koutroubas S.D., 2023. Weed flora composition in a young olive orchard as affected by fertilizer types. Phytoparasitica, 51 (5), 1133-1146. https://doi.org/https://doi.org/10.1007/s12600-023-01090-x
49. Ramôa S., Silva P.O., Vasconcelos T., Fortes P., Portugal J., 2015. Study of autumn-winter weeds in Portugal and its ecological preferences. Planta Daninha, 33 (3), 387-394. https://doi.org/https://doi.org/10.1590/S0100-83582015000300001
50. Richard L.A., (Ed.). 1954. Diagnosis and improvement of saline and alkali soils. US Department of Agriculture, Agricultural Handbook No. 60, Washington DC, 7-53. http://dx.doi.org/10.1097/00010694-195408000-00012
51. Sezer A., Kolören O., 2019. Determination of weed species, frequency of occurrence and overall coverage in kiwifruit orchards in the Eastern Black Sea Region. Journal of Academic Agriculture, 8 (2), 227-236. https://doi.org/10.29278/azd.598855
52. Shabani F., Ahmadi M., Kumar L., Solhjouy-fard S., Tehrany M.S., Shabani F., Esmaeili A., 2020. Invasive weed species’ threats to global biodiversity: future scenarios of changes in the number of invasive species in a changing climate. Ecological Indicators, 116, 106436. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2020.106436
53. Sırrı M., 2022. Changes in weed populations due to land use and ecological parameters in the Yüksekova basin. Doktora Tezi, Dicle Üniversitesi, Diyarbakır, 321 s.
54. Sillanpää M., 1990. Micronutrient assessment at the country level: an international study. FAO, Rome, Italy.
55. Smith H.W., Weldon M.D., 1941. A comparison of some methods for the determination of soil organic matter. Proceedings. Soil Science Society of America, 5, 177-182.
56. Sönmez B., 2008. Turkey's wasteland control guide. Republic of Turkey, Ministry of Agriculture and Rural Affairs, General Directorate of Agricultural Research, Soil and Fertilizer and Water Resources Central Research Institute, Technical Publication, No: 33, Ankara.
57. Şansal S., 2017. Ekolojik yüzey işlemlerinin ısırgan ipliğinin fiziksel ve morfolojik özelliklerine etkisinin araştırılması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Bartın Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bartın, 66 s.
58. Şenkul Ç., Kaya S., 2017. Geographical distribution of endemic plants of Turkey. Turkish Journal of Geography (69), 109-120. https://doi.org/https://doi.org/10.17211/tcd.322515
59. Şimşek A., Aslantaş R., 1999. Composition of hazelnut and role in human nutrion. Food, 24 (3), 209-216.
60. Tali Ş., 2020. Ordu ili̇ tari̇hi̇ su yapıları (Hamam-Çeşme-Kâgir ve Ahşap Köprüler). Akademisyen Kitabevi, Ordu, 326 s. (in Turkish).
61. Tarakcıoğlu C., Bayrak A., Küçük M., Karabacak H., 2003. Evaluation of nutritional status of hazelnut (Corylus avellana L.) grown in Ordu district by soil and plant analysis. Journal of Agricultural Sciences, 9 (1), 13-22. https://doi.org/10.1501/Tarimbil_0000000338
62. Ter Braak C.J.F., Šmilauer P., 2012. Canoco reference manual and user's guide: software for ordination, version 5.0; Microcomputer Power, Ithaca, ABD, 496 p.
63. Turan A., İslam A., 2020. Fındığın ekolojik istekleri. In: Fındık Yetiştiriciliği. İslam A., (Ed.). Yeşiller Grafik Tasarım Reklam ve Matbaacılık, I. Baskı, 27-29 s., Fatsa, Ordu, Türkiye. (in Turkish).
64. Türe C., Köse Y.B., 2000. An investigation on the weed distribution in some agricultural fields of Eskişehir and environs. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 24 (3), 327-331.
65. Uluğ E., Kadıoğlu İ., Üremiş İ., 1993. Türkiye’nin yabancı otları ve bazı özellikleri. Adana Zirai Mücadele Araştırma Enstitüsü Yayınları, No: 78, 513 s. (in Turkish).
66. Uygur F.N., 1991. Herboloji araştırma yöntemleri. Çukurova Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü, Yardımcı Ders Notu, Adana, 69 s. (in Turkish).
67. Ülgen N., Yurtsever N., 1995. Türkiye gübre ve gübreleme rehberi. Genel Yayın No: 209, Teknik Yayınlar No: T.66. Ankara: Toprak ve Gübre Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara, 230 s. (in Turkish).
68. Üremiş İ., Uygur F.N., 2002. Determination of relatioship between soil seedbank and weeds in fields which have different soil texture in Çukurova Region of Turkey. Turkish Journal of Herbology, 5 (1), 12-22.
69. Wherry E.T., 1921. The soil reactions of the ferns of woods and swamps. American Fern Journal, 11 (1), 5-16. https://doi.org/https://doi.org/10.2307/1544408
70. Wilding L.P., Smeck N.E., Hall G.F., (Eds.)., 1983. Pedogenesis and soil taxonomy. II. the soil orders. Elsevier, Amsterdam, 410 p.
71. Yılmaz E., Kadıoğlu İ., Kitiş Y.E., 2019. Determination of prevalence and density of weed species and their distribution according to ecological parameters in banana (Musa cavendishii Lam. Ex. Payton) orchards in Antalya Province. Turkish Journal of Weed Science, 22 (1), 81-97.
72. Yonat H., Kolören O., 2023. Determination of knowledge levels of hazelnut producers about weeds and their control. Turkish Journal of Weed Science, 26 (2), 130-143.
73. Yonat H., Kolören O., 2017. Determination of weed species in kiwifruit orchards of Ordu province-Turkey. Harran Journal of Agricultural and Food Science, 21 (2), 155-163. https://doi.org/10.29050/harranziraat.321133
74. Zaller J.G., 2004. Ecology and non‐chemical control of Rumex crispus and R. obtusifolius (Polygonaceae): a review. Weed Research, 44 (6), 414-432. https://doi.org/https://doi.org/10.1111/j.1365-3180.2004.00416.x
75. Ziska L.H., George K., 2004. Rising carbon dioxide and invasive, noxious plants: potential threats and consequences. World Resource Review, 16 (4), 427-447.