Modern Filistin Edebiyatında Temalar ve Ana Tema Olarak Direniş

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 2, 162 - 177, 31.12.2025

Fuat Arpa

https://doi.org/10.47130/bitlissos.1703627

Öz

Filistin topraklarında 1900’lü yıllarda İngilizlerin desteklediği, Yahudilerin de arzuladığı bir devlet kurulması fikri kabul edilmişti. Osmanlı İmparatorluğu artık bölgede hakim değildi. Çok geçmeden başlayan yoğun göçler ve işgallerle birlikte, batının desteğiyle bugünkü İsrail kurulmuş oldu. Bu devletin kuruluşundan bugüne kadar ne işgaller sona erdi ne de işgale karşı direnişler son buldu. İşte Çağdaş Filistin Edebiyatı, ana temaları tam da bu direnişler olan bir edebiyat olarak gelişti. Bu edebiyat, bir halkın tarihsel ve siyasi yaşanmışlıklarını, kültürel kimliklerini, göçleri ve yerinden edilmişlikleri, çatışmaları, bölünmüşlükleri ve nice feda oluşları yansıtan zengin bir edebiyattır. Ağırlıklı olarak İsrail-Filistin çatışması, işgal, mültecilik, cezaevleri, işkence ve sürgün gibi konular temelinde oluşan Filistin Edebiyatında konular ve temalar bütün yönleriyle gazete, dergi ve kitaplara yansıtılmıştır. Filistin edebiyatı, büyük ölçüde siyasi ve toplumsal temalar etrafında döner. İsrail işgali, mültecilik, sürgün, direniş ve kimlik arayışı gibi konular sıkça işlenir. Filistinlilerin yaşadığı zorunlu göçler ve sürgün, edebiyatın ana temalarından oluştururken mülteci kamplarında geçen yaşamlar, kaybedilen vatan ve geri dönüş umudu da eserlerde önemli yer tutar. Bu edebiyatın ürünleri, roman, şiir, hikaye, gazete ve dergilerin yanı sıra dijital ortamlarda da yer almıştır. Filistin direniş edebiyatı mazlum bir halkın yaşadığı acıları tüm dünyaya anlatılmasında çok önemli işlevlere sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Filistin , edebiyat , direniş , modern , tema

Themes in Modern Palestinian Literature and Resistance as the Main Theme

Öz

In the 1900s, the idea of establishing a state in Palestine, supported by the British and desired by the Jews, was accepted. The Ottoman Empire was no longer dominant in the region. With the intense migrations and occupations that began shortly afterwards, today's Israel was established with the support of the West. Since the establishment of this state, neither the occupations nor the resistance against the occupation have ended. Çağdaş Palestinian Literature has developed as a literature whose main themes are precisely these resistances. This literature is a rich literature that reflects the historical and political experiences of a people, their cultural identities, migrations and displacements, conflicts, divisions and many sacrifices. In Palestinian Literature, which is mainly based on issues such as the Israeli-Palestinian conflict, occupation, refugee status, prisons, torture and exile, the topics and themes are reflected in all aspects in newspapers, magazines and books. Palestinian literature largely revolves around political and social themes. Topics such as Israeli occupation, refugee status, exile, resistance and the search for identity are frequently discussed. While the forced migration and exile experienced by Palestinians constitute the main themes of the literature, the lives spent in refugee camps, the lost homeland and the hope of return also have an important place in the works. The products of this literature have appeared in digital environments as well as in novels, poems, stories, newspapers and magazines. Palestinian resistance literature has very important functions in telling the world about the suffering of an oppressed people.

Anahtar Kelimeler

Palestne , literature , resistance , modern , theme

Kaynakça

• A. Kadir, T., Afşar, ve Şalom, S. (1982). Filistin şiiri. Yazko.
• Aşûr, Radvâ. (2019).Tantûralı Kadın.(çev: N. Zehra Kalkancı) Ketebe Yay.
• Ayyıldız: 2022: 799-824 E. "‘Kudüs’ Adlı İki Şiirin Mukayesesi: Nizâr Kabbânî’nin Kaleminden Arapça ‘El-Kuds’ ve Else Lasker-Schüler’in Kaleminden Almanca ‘Jerusalem’" Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 53, Aralık 2022: 799-824)
• Can, B. M. (2019). Semih El-Kasım’ın hayatı, eserleri ve mukavemet edebiyatındaki yeri, (Yüksek lisans tezi). Erzurum Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. 144
• Can, B. M. (2019). Filistin direniş edebiyatı. International Social Sciences Studies Journal, 5(38), 3388–3394.
• Derviş, M. (2002). Kimliğimi kaydet! (H. Yavuz, Çev.). Hece Yayınları.
• Emekli, İ. (2012). Çağdaş Filistin şiirinde Fedva Tukan ve şiirlerinden seçmeler. Şarkiyat Mecmuası, 21, 23–42.
• Jabra, Jabra Ibrahim. “The Palestinian Exile as Writer.” Journal of Palestine Studies 8/ 2
• (1979): 77–87. https://doi.org/10.2307/2536510.
• Kalkancı, N. Z. (2022). Filistin romanında günlük yaşam temsili (1993 Oslo Antlaşması sonrası) (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Koytak, C. (2009). Gazze risalesi. Pınar Yayınları.
• Lobad, H. A. M. (2018). Filistin romanında direniş (Yüksek lisans tezi). Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Mut, P. S. (2021). Zeytin ağaçlarının arasında. Farabi Kitap.
• Mut, P. S. (2023, Kasım 29). Hayat ile edebiyat arasında Filistin gerçeği [Çevrimiçi program]. Düşünce ve Sanat Araştırmaları Merkezi (DÜSAM). https://dusam.samsun.edu.tr/ (Erişim: Mart. 2025)
• Mourid Barghouti, Midnight and Other Poems –(2009) (İngilizceden Çev. Zeynep Nur Ayanoğlu–2021)Akt. https://farklibakis.net/alinti/Başaran, M. A. (2024).filistine-edebiyatla-bakmak (Erişim: Nisan. 2025)
• Özsoy, S. (2025). Mazlum bir halkın direnişinin edebiyata yansımaları (Filistin özelinde) ve Muîn Tevfik Bseiso’nun El-Medînetu’l-Muhâsara adlı şiirinin tahlili. Diyanet İlmi Dergi, 61(1), 391–416.
• Sarıkaya, H., & Kazan, R. (2024). Sanatını Filistin’in Özgürlüğüne Teksif Eden Edebiyatçı: Gassan Kenefanî. Süleyman Demirel Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi. (Erişim: Mart 2025)
• Şehirli, N. T. (2010). Ana hatlarıyla çağdaş Filistin şiiri ve Mahmûd Derviş: Hayatı, eserleri ve şiirindeki temel kavramlar (Yüksek lisans tezi). Erzurum Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. 14. 16. 34
• Soylu, A. (2022). Demir Özlü’nün Eserlerinde Sürgünlük. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 7, 412–430.
• Suzan, Y. (2016). Gassan Kenefani’nin Ardu’l Burtakali’l Hazin adlı öyküsü. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16, 476–492.
• Yaqin, A. A., (2015). Seher Halîfe’nin İlk Aşkım Adlı Romanı, Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü
• Yıldırım, Z. (2021). Filistinli şair Murîd el-Bergûsî’nin Raeytu Ramallah adlı mensur eserinin muhteva, şekil ve üslup yönünden tahlili (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.