KEMANİ CEVDET ÇAĞLA’NIN HİCAZKÂR SAZ SEMAİSİ İCRASININ TAHLİLİ

Öz

13. yüzyılda Safiyüddin Urmevi'nin sistemleştirdiği Türk müziği nazariyatının günümüze kadar olan serüveni, bugünün müziğinin teorik temellerini oluşturmuştur. Bu teorik temeller etrafında farklı nazari yaklaşımlar ve makam tarifleri ortaya çıkmıştır. Ancak, 20. Yüzyıla gelindiğinde Arel sistemi ile Türk müziği teorisinin standartlaştığı bir sistem anlayışının vukuu bulduğu görülmektedir. Müziğin tarihsel derinliği içinde cereyan eden meşkin yerini alan, meşkle göreceli olarak temaslı Arel anlayışı müziğimizin analizini görünür kılmıştır. Günümüzdeki makam anlayışlarını anlamak için, Türk müziği makamlarının icra ve bestelerini Arel sistemi üzerinden analiz etmek bu bağlamda büyük önem taşımaktadır. Bu araştırma, 20. yüzyıl Türk müziği bestecisi ve keman sanatçısı Cevdet Çağla'nın kemanla icra ettiği ve bestesi Kemal Niyazi Seyhun'a ait Hicazkâr Saz semaisi üzerine yapılan bir müzikal incelemeyi ele almaktadır. Betimsel bir araştırma yöntemine dayanarak hazırlanan çalışmada yapılan analiz, Mesud Cemil Bey ile Cevdet Bey’in, Kemal Niyazi Seyhun’un 1910’larda bestelediği Hicazkâr saz semaisini icra ettikleri Youtube’da bulunan ses kaydı üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çağla'nın icra ettiği eserde kullandığı teknikler, 20. yüzyılın makam icra anlayışıyla uyumlu olduğunu ve Türk müziğinin geleneksel yapısını nasıl modern bir makam yorumuyla birleştirdiğini, eserinin icrasındaki özgünlükleri ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• Cevdet Çağla
• Keman
• Hicazkâr saz semaisi
• Uslup-Tavır
• Türk Musıkisi

ANALYSIS OF KEMANI CEVDET ÇAĞLA'S PERFORMANCE OF THE HİCAZKÂR SAZ SEMAİ

Öz

The evolution of Turkish music theory, systematized by Safiyuddin Urmevi in the 13th century, has formed the theoretical foundations of contemporary music. Different theoretical approaches and definitions of makam (mode) have emerged around these foundations. However, by the 20th century, the Arel system established a standardized understanding of Turkish music theory. The Arel approach, which replaced the traditional practice of meşk (musical apprenticeship) within the historical depth of music and is relatively related to it, has made the analysis of our music visible. In this context, analyzing the performance and composition of Turkish musical makams through the Arel system is of great importance for understanding contemporary makam concepts. This research focuses on a musical analysis of the Hicazkâr saz semaisi, composed by Kemal Niyazi Seyhun and performed on violin by 20th-century Turkish music composer and violinist Cevdet Çağla. This study, prepared using a descriptive research method, analyzes a YouTube audio recording of Mesud Cemil Bey and Cevdet Bey performing the Hicazkâr saz semai composed by Kemal Niyazi Seyhun in the 1910s. The techniques used by Çağla in her performance demonstrate her compatibility with the 20th-century understanding of makam performance, revealing how she combines the traditional structure of Turkish music with a modern makam interpretation, and highlighting the originality of her performance.

Anahtar Kelimeler

• Cevdet Çağla
• Violin
• Hicazkâr saz semaisi
• Style
• Turkish Music

Kaynakça

1. AKIN ŞİŞMAN, Özlem, “Dünyadaki Önemli Keman Ekolleri ve Türkiye’de Uygulanan Ekoller”, Eğitimde Kuram ve Uygulama, Cilt 14, Sayı 4, 2018, s. 360-375.
2. BÜYÜKAKSOY, Feridun, Keman Öğretiminde İlkeler ve Yöntemler, Armoni Ltd. Şti. Ankara 1997.
3. DEMİRDİREK, Süleyman Barış, “20. Yüzyılın İlk Yarısında Klasik Türk Müziği Keman İcrasında Üslup ve Tavır”, Yegâh Müzikoloji Dergisi, Cilt 7, Sayı 4, 2024, s. 1033-1056.
4. DURMAZ, Atalay, “Cevdet Çağla'nın Hicaz Hümâyûn Taksimi Arşe Kullanım Analizi”, TURUK International Language, Literature and Folklore Researches Journal, Cilt 11, Sayı 32, 2023, s. 92-107.
5. ELİBOL, Gülcan, Türk Müziği Keman Ekolleri Işığında Viyolonsel ile Türk Müziği İcrâsı, (Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Müzik Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi), Konya 2023.
6. GRIFFITHS, Paul, The New Penguin Dictionary of Music (6th ed.), Penguin Books, Londra 2006.
7. HATİPOĞLU, Vasfi, “Türk Müziği Keman Öğretimine Yönelik Yeni Kaynak Hazırlamada Beylik Aranağmelerden Oluşturulan Çeşitlemelerin Yeri ve Öneminin Değerlendirilmesi”, Journal of Turkish Studies, Cilt 11, Sayı 19, 2016, s. 417-442.
8. OKAN, Soner, “Cevdet Çağla’nın Keman İcrasının İncelenmesi: Üç Taksim Örneği”, Turkish Studies, Cilt 20, Sayı 4, 2025, s. 2535-2564.

9. ÖZALP, Mehmet Nazmi, Türk Musikisi Tarihi, (Cilt 1), Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1986.
10. ÖZALP, Mehmet Nazmi, Türk Musikisi Tarihi, (Cilt 2), Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2000, s. 12.
11. ÖZTUNA, Yılmaz, Büyük Türk Mûsikîsi Ansiklopedisi, (Cilt 1-2), Kültür Bakanlığı, Ankara 1990.
12. RİT, H, “Eserlerini ve Sazlarını Dinlediklerimiz-Cevdet Çağla”, Milliyet Gazetesi, 29 Şubat 1968, s. 6.
13. SEVSAY, Ertuğrul, The Cambridge Guide to Orchestration, Cambridge University Press, Cambridge 2013.
14. SOYDAŞ, Muhammed Emin - BEŞİROĞLU, Şefika Şehvar, “Osmanlı Saray Müziğinde Yaylı Çalgılar”, İTÜDERGİSİ/b, Cilt 4, Sayı 1, 2007, s. 3-12.
15. ŞİMŞEK, Hasan - YILDIRIM, Ali, Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2005.
16. UÇAN, Ali - GÜNAY, Edip, Çevreden Evrene Keman Eğitimi I, Evrensel Müzik Evi, Ankara 2006.
17. YAHYA KAÇAR, Gülçin, “Geleneksel Türk Sanat Müziğinde Süslemeler ve Nota Dışı İcralar”, Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt 25, Sayı 2, 2005, s. 215-228.
18. YENER, Süleyman, Musiki Kılavuzu-Ahmet Cevdet Çağla (1900-1988), Erişim Adresi: https://www.musikiklavuzu.net/?/blog/bestekârlar/ahmet-cevdet-cagla -1900-1988 2017.
19. YEŞİM, Ragıp Şevki, Türk Bestekârları Antolojisi (Cilt 1), Bolayır Basımevi, İstanbul 1950.
20. İnternet Kaynakları
21. CEMİL, Mesut - ÇAĞLA, Cevdet, “Hicazkâr Saz Semaisi”, https://youtu.be/N4fyC7C9OKE?si=jb5RYeMAsoITCujA, (10.02.2026).
22. ÇAĞLA, Cevdet, “Cevdet Çağla'nın Darültalîm-İ Musîki Cemiyetindeki İlk Yılları”, https://cevdetcagla.com/images/Galeri/Cevdet-Cagla-1918-1933-Darultalim-i-Musiki-Cemiyeti.jpg, (15.02.2026).
23. ÇAĞLA, Cevdet, “Dârüttâ'lim-İ Mûsiki Heyetine Ait Resmim”, https://cevdetcagla.com/images/Galeri/Cevdet-Cagla-Daruttalim-Heyeti.jpg, (15.02.2026).
24. ÇAĞLA, Cevdet, “Cevdet Çağla Ankara Radyosu”, https://cevdetcagla.com/images/Galeri/Cevdet-Cagla-TRT-radyosu.jpg, (16.02.2026).
25. İSAM, https://arsiv.isam.org.tr/index.php/hicazkar-saz-eseri-33, Kemal Niyazi Seyhun Hicazkâr Saz Semaisi (nota), (13.02.2026).
26. KOSAL, Cüneyt, Klasik Türk Musikisi Arşivi, https://arsiv.isam.org.tr/index.php/hicazkar-saz-eseri-33, (17.02.2026).
27. RİT, H. “Eserlerini ve Sazlarını Dinlediklerimiz-Cevdet Çağla”, Milliyet Gazetesi Arşivi, https://gazetearsivi.milliyet.com.tr/liste?tarih=1968.02.29, (17.02.2026).
28. YENER, Süleyman, Musiki Kılavuzu-Ahmet Cevdet Çağla (1900-1988), Erişim Adresi: https://www.musikiklavuzu.net/?/blog/bestekârlar/ahmet-cevdet-cagla -1900-1988 2017.