Organ ve Doku Nakil Bölge Koordinasyon Merkez Sorumlularının Sahadaki Sosyal Hizmet İhtiyacına İlişkin Görüşleri

Yıl 2026, Cilt: 8 Sayı: 1 , 56 - 71 , 27.04.2026

Berra Cansız Kösesoy

https://doi.org/10.46413/boneyusbad.1622016

https://izlik.org/JA27PB29NL

Öz

Amaç: Bu araştırma ile organ ve doku nakil bölge koordinasyon merkez (BKM) sorumlularının deneyimlerinden yararlanılarak, sosyal hizmet uzmanlarının bağış ve nakil alanındaki konumunun değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji deseni kullanılmıştır. Çalışma grubu 7 BKM sorumlusundan oluşmaktadır. Veri toplama sürecinde, araştırmacı tarafından hazırlanan toplamda 15 sorudan (altısı çoktan seçmeli, dokuzu açık uçlu) oluşan görüşme formu kullanılmıştır. Form, Google Forms aracılığıyla geliştirilmiştir. Veriler, içerik analizi yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir.
Bulgular: Elde edilen veriler neticesinde araştırmanın teması “Organ Bağışı ve Nakil Sürecinin Sözde Üyesi: Sosyal Hizmet Uzmanları” olarak belirlenmiş ve “nakil süreçlerinde karşılanmayan sosyal hizmet ihtiyacı, belirsizlik ve ikame edilebilir hizmet algısı ve mesleğe yönelik önyargı” şeklinde üç kategori oluşturulmuştur. BKM sorumlularının, sosyal hizmet uzmanlarına ihtiyaç duydukları, ancak bu ihtiyacı bilimsel anlamda tanımlamakta zorlandıkları anlaşılmıştır. Bu durumun nedeni ise; mesleğin rol ve sorumluluklarına ilişkin kesin ve uygulanagelmiş kabullerin bulunmayışı olarak belirlenmiştir.
Sonuç: Araştırma neticesinde Türkiye’de sosyal hizmet uzmanlarının, organ bağışı ve nakil alanındaki konumuna ilişkin kanıta dayalı verilere ilk kez ulaşılmıştır. Sosyal hizmet uzmanlarının, bağış ve nakil alanında görünür ve işlevsel olmadığı ortaya konmuştur. Araştırma, alandaki eksikliklere dikkat çekmesi ve toplum yararına planlanacak uygulamalara veri sağlaması açısından önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Organ ve doku nakli , Organ ve doku bağışı , Tıbbi sosyal hizmet , Organ nakli ulusal koordinasyon sistemi

Etik Beyan

Araştırma için, Fırat Üniversı̇tesı̇ Sosyal ve Beşerî Bı̇lı̇mler Araştırmaları Etik Kurulu'ndan etik onayı alınmıştır (Tarih: 20.10.2023 ve Karar No: 19271).

Teşekkür

Bu çalışmada, katılımcılara ulaşmamı kolaylaştıran Elazığ Fırat Üniversitesi Hastanesi ONM koordinatörü Dr. Cem Özcan’a ve sahaya katkı sunma arzusu ile araştırmama içtenlikle destek olan Diyarbakır BKM sorumlusu Hem. Hatice Gündüz’e teşekkür ederim.

Opinions of Organ and Tissue Transplantation Regional Coordination Center Managers on the Need for Social Work in the Field

https://izlik.org/JA27PB29NL

Öz

Aim: By drawing on the experiences of organ and tissue transplant regional coordination center coordinators, the aim is to evaluate the role of social workers in the field.
Material and Method: The study group for this research, which uses the phenomenology pattern from qualitative research methods, consists of 7 coordinators. The study used an interview form consisting of 15 questions (six multiple-choice, nine open-ended) prepared via Google Forms. The data were analyzed using the content analysis method.
Results: The theme of the study is “The So-Called Member of the Organ Donation and Transplantation Process: Social Workers,” and the categories are defined as “unmet social service needs in transplantation processes, uncertainty and variable service perception, and prejudice against the profession.” It was understood that coordinators need social workers, but they have difficulty defining this need scientifically. The reason for this situation is the lack of clear and established assumptions about the role and responsibilities of the profession.
Conclusion: Evidence-based data has been obtained for the first time regarding the position of social workers in the field of donations and transfers in Turkey. The research is important in terms of drawing attention to deficiencies and providing data for planned applications.

Anahtar Kelimeler

Organ and tissue transplantation , Organ and tissue donation , Medical social work , Organ transplantation national coordination system

Etik Beyan

For the study, ethical approval was obtained from the Fırat University Social and Humanities Research Ethics Committee (Date: October 20, 2023; Decision No: 19271).

Teşekkür

In this study, I would like to express my sincere gratitude to Dr. Cem Özcan, ONM Coordinator at Fırat University Hospital, for facilitating access to the participants, and to Nurse Hatice Gündüz, the BKM officer in Diyarbakır, for her wholehearted support and willingness to contribute to the fieldwork.

Kaynakça

• Arıburnu, O., Gul, S., ve Dinc, L. (2022). Nurses perspectives and experiences regarding organ transplantation in Turkey: A qualitative study. J. Relig Health, 61, 1936-1950. doi: 10.1007/s10943-022-01500-0
• Aydemir, İ. (2015). Organ naklinde tıbbi sosyal hizmet. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 5, 24-33.
• Bell, C.J. (1986). Children as organ donors: Legal rights and ethical issues. Health & Social Work, 11(4), 291-300. doi: 10.1093/hsw/11.4.291
• Berg, B.L., ve Lune, H. (2019). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (A. Arı, Çev.). Konya: Eğitim Yayınevi.
• Bailey, P., Vergis, N., Allison, M., Riddell, A., ve Massey, E. (2021). Psychosocial evaluation of candidates for solid organ transplantation. Transplantation, 105(12), 292-302. doi: 10.1097/TP.0000000000003732
• Bern Klug, M., Gessert, C., ve Forbes, S. (2001). The need to revise assumptions about the end of life: Implications for social work practice. Health & Social Work, 26(1), 38-48. doi: 10.1093/hsw/26.1.38
• Carosella, J. (1984). Picking up the pieces: The unsuccessful kidney transplant. Health & Social Work, 9(2), 142-152. doi: 10.1093/hsw/9.2.142
• Choi, W. (2024). The conceptual injustice of the brain death standard. Theoretical Medicine and Bioethics, 45, 261-276. doi: 10.1007/s11017-024-09663-5
• Craig, J.A., Miner, D., Remtulla, T., Miller, J., ve Zanussi, L.W. (2017). Piloting a coping skills group intervention to reduce depression and anxiety symptoms in patients awaiting kidney or liver transplant. Health & Social Work, 42(1), 44-52. doi: 10.1093/hsw/hlw064
• Cuesta Briand, B., Wray, N., ve Boudville, N. (2015). The cost of organ donation: Potential living kidney donors’ perspectives. Health & Social Work, 40(4), 307-315. doi: 10.1093/hsw/hlv068
• CİMER. (2023). CİMER Başvuru Sorgulama. Erişim adresi (09.11.2024): https://www.turkiye.gov.tr/cimer-basvurusorgulama?detay=getir&basvuruSayisi=2305660055
• Durur, F., ve Akbulut, Y. (2017). Türkiye’de organ nakline yönelik politikaların değerlendirilmesi. Business & Management Studies: An International Journal, 5(3), 570-585. doi: 10.15295/bmij.v5i3.150
• Ersöz, S. (2011). İnce bağırsak transplantasyonu. Cerrahi Dergisi, 6(1), 27-29.
• Fisher, M.S. (2006). Psychosocial evaluation interview protocol for pretransplant kidney recipients. Health & Social Work, 31(2), 137-144. doi: 10.1093/hsw/31.2.137
• Forbe Smith, L., Haire, M., ve Doneley, M. (2022). Socialwork practice in the donation of human tissue for transplantation: Utilising social work values and competencies to achieve effective outcomes for transplant patients and donor families. Social Work Health Care, 35(1-2), 377-389. doi: 10.1300/J010v35n01_03
• Gavriluta, C. (2013). The organ transplant from human solidarity to informed behaviour. Social and Behavioural Science, 92, 354-357.
• Gehlert, S., Andrews, C., ve Browne, T. (2019). Establishing the place of health social work. Health & Social Work, 44(2), 69-71. doi: 10.1093/hsw/hlz011
• Geva, J., ve Weinman, M.L. (1995). Social work perspectives in organ procurement. Health & Social Work, 20(4), 287-293. doi: 10.1093/hsw/20.4.287
• Hamama Raz, Y., Ben Ezra, M., Tirosh, Y., Baruch, R., ve Nakache, R. (2017). Illness cognition among kidney transplant recipients: A preliminary longitudinal study. Health & Social Work, 42(3), 187-189. doi: 10.1093/hsw/hlx028
• IRODaT. (2024). International Registry in Organ Donation and Transplantation Preliminary numbers 2023. Erişim adresi (10.12.2024): https://www.irodat.org/img/database/pdf/Irodat-April-2024.pdf
• Kara, S., Salman, Z., ve Öngel, K. (2012). Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi sağlık personelinin organ bağışına bakışı. Ankara Sağlık Hizmetleri Dergisi, 11(1), 33-40. doi: 10.1501/Ashd_0000000074
• Kaya, A., ve Taşdelen, B. (2013). Basında organ nakli haberlerinin sunumu. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(2), 65-83.
• Kıral, B. (2021). Nitel araştırmada fenomenoloji deseni: Türleri ve araştırma süreci. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 10(4), 92-103.
• Killian, M.O., Triplett, K., Mayersohn, G., Howry, S.K., Masood, S., ve Desai, D. (2022). Medication barriers and adherence: Experiences of pediatric transplant recipients. Health & Social Work, 47(3), 165-174. doi: 10.1093/hsw/hlac018
• Markham, A. (2004). Internet communication as a tool for qualitative research. In D. Silverman (Ed.), Qualitative research: Theory, method and practices (pp. 80-98). London: Sage.
• Meho, L. (2006). E-mail interviewing in qualitative research: A methodological discussion. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 57(10), 1284-1295.
• Mueller, A.E., Georgiopoulos, A.M., Reno, K.L., Roach, C.M., Kvam, C.M., Quittner, A.L., … ve Filigno, S.S. (2020). Introduction to cystic fibrosis for mental health care coordinators and providers: Collaborating to promote wellness. Health & Social Work, 45(3), 202-210. doi: 10.1093/hsw/hlaa009
• Ozkan, O., Baykara Acar, Y., ve Acar, H. (2015). Opposition to organ donation and transplant by midwifery, nursing and social work students. Exp Clin Transplant, 13(2), 179-187. doi: 10.6002/ect.2014.0054
• Özbesler, C. (2022). Tıbbi sosyal hizmete giriş ve tıbbi sosyal hizmet uzmanının rolleri. S. Attepe Özden, ve E. Özcan (Ed.). Tıbbi sosyal hizmet içinde (s. 3-14). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Park, C., Jones, M.M., Kaplan, S., Koller, F.L., Wilder, J.M., Boulware, L.E., ve McElroy, L.M. (2022). A scoping review of inequities in access to organ transplant in the United States. International Journal for Equity in Health, 21(22), 1-20. doi: 10.1186/s12939-021-01616-x
• Resmi Gazete. (2022). Organ Nakli Hizmetleri Yönetmeliği. Erişim adresi (13.10.2024): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/12/20221209-3.htm
• Sağlık Bakanlığı. (2024). TDİS KDS Kamuoyu Bilgilendirme Sayfaları Kadaverik Donör. Erişim adresi (14.10.2024): https://organkds.saglik.gov.tr/DSS/PUBLIC/Brain_Death.aspx
• Sağlık Bakanlığı. (2025). Organ ve Doku Nakli Koordinatörlüğü Sertifika Eğitimi. Erişim adresi (13.10.2024): https://shgmorgandb.saglik.gov.tr/TR-106888/organ-ve-doku-nakli-koordinatorlugu-sertifika-egitimi-katilimci-listesi.html
• Srikanthan, S. (2021). Values not our own: Interrogating psychosocial suitability in the transplant social work assessment. Health & Social Work, 46(4), 308-311. doi: 10.1093/hsw/hlab028
• Suszycki, L.H. (1986). Social work groups on a heart transplant program. J Heart Transplant, 5(2), 166-170.
• Thomas C. (2014). The role of the social worker. Nephrol News Issues, 28(2), 4-23.
• Tilif, S., Gürkan, A., Kaçar, S., Varılsüha, C., Karaca, C., Onursal, K., ve Ölmez, M. (2006). Organ bağışına etki eden faktörler. Ulusal Cerrahi Dergisi, 22(4), 133-136.
• Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12.bs). Ankara: Seçkin Yayınevi.
• Zimbrean, P.C. (2022). Depression in transplantation. Curr Opin Organ Transplant, 27(6), 535-545. doi: 10.1097/MOT.0000000000001024
• Winder, G.S., Fernandez, A.C., Clifton, E.G., ve Mellinger, J.L. (2022). Interprofessional teamwork in organ transplantation. In P.C. Zimbrean, Y. Sher, C. Crone, ve A.F. DiMartini (Eds.). Traumatic brain injury (pp. 205-210). doi: 10.1007/978-3-031-15052-4_26