Kronik Ruhsal Hastalığı Olan Bireylerde Kendini Sabote Etme Davranışının İlaç Uyumuna Etkisi

Yıl 2026, Cilt: 8 Sayı: 1 , 72 - 81 , 27.04.2026

İlkay Çağlayan , Burcu Ceylan

https://doi.org/10.46413/boneyusbad.1645850

https://izlik.org/JA38LW49AT

Öz

Amaç: Bu çalışmada kronik ruhsal hastalığı olan bireylerde kendini sabote etme davranışının ilaç uyumuna etkisi ve bazı tanımlayıcı özelliklerle ilişkinin belirlenmesi amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı bu çalışmanın örneklemini bir üniversitenin psikiyatri kliniğine başvuran 111 psikiyatrik tanılı hasta oluşturdu. Araştırma verileri Ekim-Kasım 2022 tarihleri arasında Tanıtıcı Bilgi Formu, Kendini Sabote Etme Ölçeği ve Morisky Tedavi Uyumu Ölçeği ile toplandı.
Bulgular: Hastaların Kendini Sabote Etme Ölçeği puan ortalaması 87.50 ± 12.16, Morisky Tedaviye Uyum Ölçeği puan ortalaması 1.99 ± 1.30 olup, %47.8’sinin ilaç uyum düzeyi orta bulundu. Evli ve çalışan bireylerde kendini sabote etme puan ortalaması daha düşük bulunmuştur (z=-2.351, p=0.01; z=-3.424, p=0.001). Poliklinik kontrolüne düzensiz gelenlerde ve ilaçlarını düzensiz kullananlarda kendini sabote etme puanları, düzenli ilaç kullananlara göre daha yüksek saptanmıştır (z=-3.207, p=0.001; z=-2.509, p=0.012). Ayrıca, poliklinik kontrolüne düzensiz gelen ve ilaçlarını düzensiz kullanan bireylerde ilaç uyumu düzeyi daha düşük bulunmuştur (z=-4.259, p=0.001; z=-4.788, p=0.001). Kendini sabote etme değişkeni Morisky tedaviye uyum puanlarını %7.9 düzeyinde açıklamaktadır.
Sonuç: Bu çalışma ile kronik ruhsal hastalığı olan bireylerde kendini sabote etme davranışlarının ilaç uyumlarını olumsuz etkilediği söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

Kronik Ruhsal Hastalık , Kendini Sabote Etme , İlaç Uyumu

The Impact of Self-Handicapping Behaviors on Medication Adherence Among Individuals With Chronic Mental Disorders

https://izlik.org/JA38LW49AT

Öz

Aim: This study aimed to determine the effect of self-handicapping behavior on medication adherence and its relationship with certain descriptive characteristics in individuals with chronic mental disorders.
Material and Method: The sample of this descriptive and correlational study consisted of 111 patients with psychiatric diagnoses admitted to the psychiatry clinic of a university. The data were collected between October and November 2022 using a Descriptive Information Form, Self-handicapping Scale and Morisky Treatment Compliance Scale.
Results: The mean score of the Self-handicapping Scale was 87.50 ± 12.16, the mean score of the Morisky Treatment Compliance Scale was 1.99 ± 1.30, and 47.8% of the patients had moderate drug compliance. The mean self-sabotage score was lower among married and employed individuals (z = -2.351, p = 0.01; z = -3.424, p = 0.001). Self-sabotage scores were higher among those who attended outpatient follow-ups irregularly and those who used their medications irregularly compared to regular medication users (z = -3.207, p = 0.001; z = -2.509, p = 0.012). In addition, medication adherence was lower among individuals who attended outpatient follow-ups irregularly and used their medications irregularly (z = -4.259, p = 0.001; z = -4.788, p = 0.001). The self-handicapping variable explained the Morisky treatment adherence scores by 7.9%.
Conclusion: With this study, it can be said that self-handicapping behaviors negatively affect drug compliance in individuals with chronic mental illness.

Anahtar Kelimeler

Chronic Mental İllness , Self-Handicapping , Drug Compliance

Kaynakça

• Akın, A. (2012). Kendini sabotaj ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitim ve Bilim, 37, 167–176.
• Atay, S. (2009). Narsistik kişilik envanteri’nin Türkçe’ye standardizasyonu. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(1), 181–196.
• Avcil, C., Bulut, H., & Hızlı Sayar, G. (2016). Psikiyatrik hastalıklar ve damgalama. Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2, 175–202. doi.10.32739/uskudarsbd.2.2.4
• Aylaz, R., & Kılınç, G. (2017). The relationship between treatment adherence and social support in psychiatric patients in the east of Turkey. Archives of Psychiatric Nursing, 31(2), 157–163. doi.10.1016/j.apnu.2016.09.008
• Bahar, G. (2013). İki uçlu bozukluk tanısı almış hastalarda Morisky uyum ölçeğinin Türkçe geçerlilik güvenirlik çalışması ve duygudurum düzenleyici kullanan hastaların kan düzeyi ölçümleri ile tedaviye uyumları arasındaki ilişkinin belirlenmesi (Yüksek lisans tezi). Gaziantep Üniversitesi.
• Baysan Arabacı, L., Büyükbayram, A., Aktaş, Y., & Taşkın, N. (2018). Kronik ruhsal bozukluk tanısı alan hastaların bakım verenlerine verilen psikoeğitimin yaşadıkları güçlük ve psikososyal uyumlarına etkisi. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 9(3), 175–185. doi.10.14744/phd.2018.88700
• Buchman-Wildbaum, T., Váradi, E., Schmelowszky, Á., Griffiths, M. D., Demetrovics, Z., & Urbán, R. (2020). Targeting the problem of treatment non-adherence among mentally ill patients: The impact of loss, grief and stigma. Psychiatry Research, 290, 113140. doi./10.1016/j.psychres.2020.113140
• Buzlu, S., & Şahin, G. (2018). Ciddi kronik ruh sağlığı bozukluklarına toplum ruh sağlığı hemşireliği yaklaşımı. Türkiye Klinikleri, 1, 62–67.
• Ceylan, B., Molu Günay, N., Yener Özcan, F., Özcan, A., & Usta, A. (2021). Kronik psikiyatri hastalarına uygulanan atılganlık becerileri eğitiminin hastaların benlik saygısı ve içselleştirilmiş damgalama düzeylerine etkisi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 24(2), 167–174. doi.10.17049/ataunihem.630219
• Chakrabarti, S. (2016). Treatment adherence in bipolar disorder: A patient-centred approach. World Journal of Psychiatry, 6(4), 399–409. doi.10.5498/wjp.v6.i4.399
• Cryns, I. (2016). The borderline client, shame and somatic counter-transference. The Clinical Journal of the International Institute for Bioenergetic Analysis, 27(1), 111–156. doi./10.30820/0743-4804-2017-27-111
• Curto, M., Fazio, F., Ulivieri, M., Navari, S., Lionetto, L., & Baldessarini, R. J. (2021). Improving adherence to pharmacological treatment for schizophrenia: A systematic assessment. Expert Opinion on Pharmacotherapy, 22(9), 1143–1155. doi.10.1080/14656566.2021.1882996
• Çam, O., & Yalçıner, N. (2018). Ruhsal hastalık ve iyileşme. Journal of Psychiatric Nursing, 9(1), 55–60. doi.10.14744/phd.2017.49469
• Demirkol, M. E., Tamam, L., Evlice, Y. E., & Karaytuğ, M. O. (2015). Psikiyatri hastalarının tedaviye uyumu. Cukurova Medical Journal, 40(3), 555–568. https://doi.org/10.17826/cutf.04659
• Dufort, A., & Zipursky, R. B. (2019). Understanding and managing treatment adherence in schizophrenia. Clinical Schizophrenia & Related Psychoses. doi.10.3371/CSRP.ADRZ.121218
• Gray, R., Bressington, D., Ivanecka, A., Hardy, S., Jones, M., Schulz, M., … Chien, W. T. (2016). Is adherence therapy an effective adjunct treatment for patients with schizophrenia spectrum disorders? A systematic review and meta-analysis. BMC Psychiatry, 16, 90. doi.10.1186/s12888-016-0801-1
• Gültekin, A. (2018). Psikiyatri hastalarının manevi iyilik düzeyleri ile tedaviye uyumları arasındaki ilişki (Yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
• Jones, E. E., & Rhodewalt, F. (1982). Self-handicapping scale. doi.10.1037/t09528-000
• Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi (15. baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
• Karaytuğ, M. O., Tamam, L., Demirkol, M. E., & Namlı, Z. (2022). Bipolar bozukluk tanılı hastalarda tedaviye uyum ve ilişkili faktörler. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 31(1), 21–27. doi.10.17827/aktd.1055451
• Meriç, M., & Ergün, G. (2022). Şizofreni hastalarının ilaç tedavisine uyumunu etkileyen faktörlerin belirlenmesi: Nitel bir çalışma. Göbeklitepe International Journal of Health Sciences, 5(8), 98–104. doi.10.55433/gsbd.211
• Morisky, D. E., Green, L. W., & Levine, D. M. (1986). Concurrent and predictive validity of a self-reported measure of medication adherence. Medical Care, 24(1), 67–74.
• Muslu, S. (2010). Şizofrenide sosyal desteğin ve aile tutumunun hastanın tedaviye uyumu üzerindeki etkisinin araştırılması (Yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi.
• Önol, S., & Dönmez, A. (2021). Kronik ruhsal bozukluğu olan bireylerde mesleki rehabilitasyon: Toplum ruh sağlığı hemşiresi neler yapabilir? EGEHFD, 37(1), 87–94.
• Özdin, S., Korkmaz, U., & Çulhacı, E. (2021). Psikotik bozukluk tanılı hastaların taburculuk sonrası tedavi uyumları. Cukurova Medical Journal, 46(1), 201–207. doi.10.17826/cumj.791083
• Polat, H., & Uğur, K. (2021). Adli psikiyatri hastalarının şiddet davranışlarının tedaviye uyum ve umut düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Klinik Psikiyatri Dergisi, 24, 491–498. doi.10.5505/kpd.2021.84704
• Rhodewalt, F., Tragakis, M. W., & Finnerty, J. (2006). Narcissism and self-handicapping: Linking self-aggrandizement to behavior. Journal of Research in Personality, 40(5), 573–597. doi./10.1016/j.jrp.2005.05.001
• Sahranç, Ü. (2011). An investigation of the relationships between self-handicapping and depression, anxiety, and stress. International Online Journal of Educational Sciences, 3(2), 526–540.
• Sansone, R. A., McLean, J. S., & Wiederman, M. W. (2008a). The relationship between medically self-sabotaging behaviors and borderline personality disorder among psychiatric inpatients. Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry, 10(6), 448–452.
• Sansone, R. A., Wiederman, M. W., & McLean, J. S. (2008b). The relationship between childhood trauma and medically self-sabotaging behaviors among psychiatric inpatients. International Journal of Psychiatry in Medicine, 38(4), 469–479. doi.10.2190/PM.38.4.F
• Smith, T. W., Snyder, C. R., & Perkins, S. C. (1983). The self-serving function of hypochondriacal complaints: Physical symptoms as self-handicapping strategies. Journal of Personality and Social Psychology, 44(4), 787–797. doi.10.1037/0022-3514.44.4.787
• Snyder, C. R., Smith, T. W., Augelli, R. W., & Ingram, R. E. (1985). On the self-serving function of social anxiety: Shyness as a self-handicapping strategy. Journal of Personality and Social Psychology, 48(4), 970–980. doi.10.1037/0022-3514.48.4.970
• Tel, H., Doğan, S., Özkan, B., & Çoban, S. (2010). Hasta yakınlarına göre kronik psikiyatrik bozukluğu olan hastaların tedaviye uyumu. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 1(1), 7–12.
• Temeloğlu Şen, E., Sertel Berk, Ö., & Sindel, D. (2019). İlaç uyumunu bildirim ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının geçerlik ve güvenirlik çalışması. İstanbul Tıp Fakültesi Dergisi, 82(1), 52–61. doi.10.26650/iuitfd.413637
• Thertus, K. (2019). Psychiatric and psychological factors that impact treatment adherence and the therapeutic alliance with treating providers. Pain, 389–391. doi.10.1007/978-3-319-99124-5_86
• Üzar Özçetin, Y. S., & Hiçdurmaz, D. (2016). Kendini sabote etme ve ruh sağlığı üzerine etkisi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 8(2), 145–156. doi.10.18863/pgy.13806
• Weary, G., & Williams, J. P. (1990). Depressive self-presentation: Beyond self-handicapping. Journal of Personality and Social Psychology, 58(5), 892–898. doi.10.1037/0022-3514.58.5.892
• Yılmaz, S. (2004). Psikiyatri hastalarında ilaç yan etkileri ve ilaç uyumu (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi.
• Tezcan Yılmaz, G., Güriz, S. O., Kahiloğulları, A. K., Kokurcan, A., & Örsel, S. (2020). Bipolar bozuklukta grup psikoeğitim uygulamasının etkinliği. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 9(2), 73–81.
• Yılmaz, E., & Okanlı, A. (2015). The effect of internalized stigma on the adherence to treatment in patients with schizophrenia. Archives of Psychiatric Nursing, 29(5), 297–301. doi.10.1016/j.apnu.2015.05.006
• Zuckerman, M., & Tsai, F. F. (2005). Costs of self-handicapping. Journal of Personality, 73(2), 411–442. doi.10.1111/j.1467-6494.2005.00314.x