FARABİ METAFİZİĞİNDE VARLIK (EL-MEVCUD) TERİMİ VE EKLENTİLERİ
Öz
Bu makalede iki şey yapılacaktır. İlk olarak mevcud kavramı,
vaz’ı ve anlamlarıyla ele alınacak, devamında mevcudun ilintileri belirlenmeye çalışılacaktır. İki
aşamalı ortaya çıkan bu çalışma bizim için neticede bir anlamda meta-mevcud
çalışması olacaktır. Çünkü mevcud, metafiziğin temel kavramıdır. Bu bakımdan
mevcud metafizik araştırmalarının olmazsa olmazıdır ve belirtilen nedenlerle bu
çalışma “mevcud”a odaklanmaktadır. Farabi’nin metafiziğindeki mevcudla alakalı
üç şeyi söylemek mümkündür. Farabi, birincisi metafiziğinde mevcud ve vücud
ayırımı yapmıştır. İkincisi mevcudun kategoriler, şey ve doğru bilgi olmak
üzere üç anlamı olduğunu söylemiştir. Üçüncüsü Farabi mevcudun eklentilerine
yer vermiştir. Bunlar zorunlu-mümkün, bizatihi-bilaraz, bilkuvve-bilfiil, iki
uç (mebd-mead), öncelik-sonralık, lâ-gayr kavramlarıdır. Bunlar, kelamcı
filozofların el-umuru’l-âmme ile meşşaî filozofların tekasimü’l-vücud
geleneğinin köklerini oluşturmaktadır. Bunlara ilaveten Farabi’de mevcudla eklentili
bir diğer kavram el-felsefe kavramıdır. Mevcud felsefeye ilinti olmakta,
mevcudla eklentili felsefe, tercümelerle vaz ettiği terminolojiyle kendisini Arapça’da
yeniden inşa etmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Afifi, Zeynep, el-Felsefeü’t-tabiiyye ve’l-ilahiyye ınde’l-Farabi, Kahire 1430/2009.
- Akdağ, Hasan, Arap Dilinde Edatlar, Tekin Kitabevi, Konya 1984.
- Al-Farabi, Al-Huruf, edited by Muhsin Mehdi, Beyrut 1970.
- Atay, Hüseyin, İbn Sina’da Varlık Nazariyesi, Gelişim Matbaacılık, Ankara 1983.
- Aydın, İbrahim Hakkı, Farabi’de Metafizik Düşünce, Bil Yayınları, İstanbul 2000.
- Aydın, İbrahim Hakkı, Farabi’de Bilgi Teorisi, Ötüken Yayınevi, İstanbul 2003.
- Çörtü, Mustafa Meral, Sarf-Nahiv Edatlar, İFAV, İstanbul 2014.
- Ebheri, Esirüddin, Hidayetü’l-hikme, Mektebetü’l-büşra, Karaçi Pakistan 1432/2011.
- Farabi, “Mesailün Müteferrika”, Bazu resail ve kütüb fi’l-felsefe, Ma’had tarihi’l-ulumi’l-arabiyye ve’l-islamiyye, Frankfurt 1419/1999.
- Farabi, “Risale fi fazileti’l-ulum, Haydarabat 1340”, Bazu resail ve kütüb fi’l-felsefe, Ma’had tarihi’l-ulumi’l-arabiyye ve’l-islamiyye, Frankfurt 1419/1999.