Goldziher ve M.H. ez-Zehebî’nin Çağdaş Tefsir Tarihi Yazıcılığına Tesiri

Some works of Tabaqāt can be shown as work on the history of tafsīr before 19th century. On the other hand, independent history studies have begun not only for tafsīr but for many science branches in the modern period after 19th century. These studies, which started in Europe, have features that have not been seen before in terms of method. The first example of this in the field of tafsīr is the work of Die Richtungen der Islamichen Koranauslegung by German undersecretary Ignaz Goldziher. Goldziher has classified the tafsir history based on the orientation of the commentators from the first period in this work, which he uses a western style. He introduced the commentators’ tafsīr s in a critical style, especially emphasizing the views involving dispute and sectarian nomism. The first known follower of the modern method in tafsir history writing created by Goldziher is the Egyptian scholar Muhammad Husayn al-Zahabī. Tafsir history writing method by Goldziher, who became famous with al-Zahabī’s work titled al-Tafsīr wa al-mufassirs, affected almost all of the works that were later accommodated. In this study, the fact that Goldziher and his follower al-Zahabī shaped the modern tafsīr history writing was examined through its effects on Arabic and Turkish works that were accommodated in the same period.

19. yüzyıl öncesinde tefsir tarihine dair eser olarak, sadece bazı tabakât çalışmaları gösterilebilir. Müstakil tefsir tarihi çalışmaları 19. yüzyıl sonrasında başlamıştır. Avrupa’da gelişen bu çalışmalar metot bakımından daha önce görülmemiş özelliklere sahiptir. Bunun tefsir tarihi alanındaki ilk örneği, Alman müsteşrik Ignaz Goldziher’in (ö. 1921) Die Richtungen der Islamichen Koranauslegung adlı eseridir. Goldziher Batı tarzı bir usulle telif ettiği bu çalışmasında tefsir tarihini, daha çok müfessirlerin ve tefsirlerin özelliklerini kendince belirleyerek tasnif etmiştir. Müfessirlerin tefsirlerini çoğunlukla subjektif bakışıyla tanıtmış, özellikle ihtilaf ve mezhep taassubu ihtiva eden görüşlere vurgu yapmıştır. Goldziher tarafından ortaya konulan tefsir tarihi yazımındaki modern metoda göre ilk müstakil eser, Mısırlı Muhammed Hüseyin ez-Zehebî (ö. 1977) tarafından yazılmıştır. Zehebî’nin et-Tefsîr ve’l-Müfessirûn’u ile şöhret bulan ve aslında Goldziher’e dayanan tefsir tarihi yazım yöntemi, daha sonra telif edilen çalışmaların tamamına yakınını etkilemiştir. Bu çalışmamızda, modern dönem tefsir tarihi yazıcılığının büyük ölçüde Goldziher ve takipçisi Muhammed Hüseyin ez-Zehebî tarafından şekillendirilmesi ve hem Arapça hem de Türkçe eserlere tesirleri incelenmiştir.