Travma Sonrası Stres Bozukluğunda Ayırıcı Tanı

Öz

Travmatik yaşantılar, bireyde yoğun korku ve çaresizlik yaratarak duygusal, düşünsel ve psikolojik süreçleri uzun süre etkileyen sarsıcı olaylardır. Bu tür olaylar, fiziksel, psikolojik ve sosyal açıdan ciddi tehditler oluşturur, güvenlik ve kontrol algısını zedeler ve bireyde kaygı ve çaresizlik hissine neden olur. Akut Stres Bozukluğu (ASB) tanısı, bireyin işlevselliğini bozan travmatik bir olaya maruz kalmasının ardından, iki gün ila dört hafta içinde ortaya çıkan semptomlarla konulurken, Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) tanısı ancak dört hafta sonra verilebilmektedir. Erken dönemde stres tepkilerinin tespit edilmesi ve müdahale edilmesi, TSSB gelişimini önleme açısından kritik öneme sahiptir. ASB sürecinde dissosiyatif tepkiler, travmatik anılar ve duygudurum değişiklikleri iyileşmeyi olumsuz etkileyebilir. Çocuklarda TSSB, yetişkinlerden farklı olarak duygusal sınırlanma, aşırı uyarılma, dikkat eksikliği, sinirlilik ve ayrılık kaygısı gibi semptomlarla kendini gösterir. Çocuklukta yaşanan travmatik yaşantılar, nörobiyolojik sistemleri etkileyerek gelecekteki TSSB riskini artırabilir. Geç yetişkinlerde, TSSB genellikle sevilen birinin kaybı gibi travmatik deneyimlerle ilişkilidir. TSSB gelişimini etkileyen temel faktörler arasında stres faktörleri, sosyal destek, sağlık durumu, eş tanı, bilişsel bozulma ve kişilik özellikleri yer alır. TSSB’nin karmaşık ve çok boyutlu yapısı, doğru tanı ve etkili tedavi süreçlerini zorlaştırmaktadır. Özellikle benzer belirtilere sahip olan bozukluklarla karışma riski, ayırıcı tanın önemini artırmaktadır. Klinik uygulamalarda doğru ayırıcı tanı, bireyin uygun tedaviye erişimini ve iyileşmeyi sağlarken; araştırmalarda geçerli ve güvenilir sonuçların elde edilmesine katkı sunar. Bu nedenle, TSSB’nin değerlendirilmesinde disiplinler arası ve sistematik yaklaşımlara ihtiyaç duyulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• travma sonrası stres bozukluğu
• akut stres bozukluğu
• ayırıcı tanı
• travma

Differential Diagnosis in Post-Traumatic Stress Disorder

Öz

Traumatic experiences are shocking events that affect emotional, intellectual, and psychological processes for a long time by creating intense fear and helplessness in the individual. Such events pose serious physical, psychological, and social threats, damage the perception of safety and control, and cause anxiety and helplessness. While Acute Stress Disorder (ASD) is diagnosed with symptoms that appear within two days to four weeks after exposure to a traumatic event that disrupts the individual’s functioning, posttraumatic stress disorder (PTSD) can be diagnosed only after four weeks. Identifying and intervening in early stress reactions is critical for preventing the development of PTSD. During the ASD process, dissociative reactions, traumatic memories, and mood changes may negatively affect recovery. Unlike adults, PTSD in children manifests with symptoms such as emotional limitation, hyperarousal, attention deficit, irritability, and separation anxiety. Traumatic experiences in childhood may increase the risk of future PTSD by affecting the neurobiological systems. In late adulthood, PTSD is often associated with traumatic experiences, such as the loss of a loved one. The main factors affecting the development of PTSD include stress factors, social support, health status, comorbidity, cognitive impairment, and personality traits.

Anahtar Kelimeler

• posttraumatic stress disorder
• acute stress disorder
• differential diagnosis
• trauma

Kaynakça

1. American Psychiatric Association. (1980). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (3rd ed.). Washington, DC: APA.
2. American Psychiatric Association. (1994). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (4th ed.). Washington, DC: APA.
3. American Psychiatric Association. (2000). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (4th ed., text rev.). Washington, DC: APA.
4. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). Washington, DC: APA.
5. Aydın, B. N. (2018). Flört şiddetine maruz kalmanın çocukluk çağı travmaları, psikolojik semptomlar, kendilik algısı ve temas biçimleri ile ilişkisi. (Yüksek lisans tezi). YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanından elde edildi. (Tez no:601729).
6. Bozkurt, M., & Ziyalar, N. (2021). Ceza Adaleti Açısından Psikolojik Travma ve Görgü Tanıklığı ile İlgili Bir Meta-Sentez Çalışması. Aydın İnsan Ve Toplum Dergisi, 7(2), 155-168.
7. Bryant, R. A. (2022). Post-traumatic stress disorder: A state-of-the-art review of the evidence and challenges. World Psychiatry, 21(2), 208–221.
8. Colston, M. J., Belsher, B. E., Beech, E. H., Curry, J. C., Tyberg, Y. A., Melmed, A. Z., McGraw, K. L., and Stoltz, R. F. (2016). Posttraumatic stress disorder, depression, and other comorbidities : Clinical and systems approaches to diagnostic uncertainties. Federal Practitioner, 33(11), 37–45.

9. Doğan, S. (2001). Deprem ve işkence sonrası oluşan travma sonrası stres bozukluğunun karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi(Tıpta uzmanlık tezi). Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Ankara.
10. Drake, E. B., Bush, S. F., & Van Gorp, W. G. (2001). Evaluation and assessment of PTSD in children and adolescents. PTSD in children and adolescents, 20, 1-27.
11. Eker, Z., Ertan, T., Yaşar, R., & Güngen, C. (2001). Geriatrik Depresyon Ölçeği (GDS) Türkçe Uyarlama ve Geçerlik, Güvenirlik Çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 12(3), 199–204.
12. Friedman, M. J. (1988). Toward rational pharmacotherapy for posttraumatic stress disorder: An interim report. The American Journal of Psychiatry, 145(3), 281-285.
13. Güngen, C., Ertan, T., Eker, E., Yaşar, R., & Engin, F. (2002). Standardize Mini Mental Test’in Türk toplumunda hafif demans tanısında geçerlik ve güvenilirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 13(4), 273-281.
14. Hoppen, T. H., Imel, Z. E., Wager, M., Morina, N., & Ehring, T. (2021). Meta-analysis of dropout in treatments for posttraumatic stress disorder: Clinical implications and recommendations. Behavior Research and Therapy, 147, 103989.
15. Hyer, L. A., & Sohnle, S. (2014). Trauma among older people: Issues and treatment. Routledge.
16. Jones, E., & Wessely, S. (2005). Shell shock to PTSD, military psychiatry from 1900 to the Gulf War. Hove: Psychology Press.
17. Kılıç, E. (Ed.). (2021). Bilinçdışının Keşfi: Dinamik Psikiyatrinin Tarihi ve Evrimi (1). Albakara Yayınları.
18. Kızıltan E, Eroğlu L. Travma ve dissosiyasyonun nörobiyolojisi. Ege Psikiyatri Sürekli Yayınları, 1998; 3 (4): 599-611.
19. Kiecolt-Glaser, JK, McGuire, L., Robles, TF, & Glaser, R. (2002). Duygular, morbidite ve mortalite: psikonöroimmünolojiden yeni bakış açıları. Psikolojinin yıllık incelemesi , 53 (1), 83-107.
20. King, N. J., Heyne, D., Tonge, B. J., Mullen, P., Myerson, N., Rollings, S. ve Ollendick, T. H. (2003). Sexually abused children suffering from post-traumatic stress disorder:Assessment and treatment strategies. Cognitive Behaviour Therapy, 32(1), 2-12.
21. McPherson-Sexton, S. A. (2006). A comprehensive view of post-traumatic stress disorder: populations, etiology, treatments, and more. Journal of Police Crisis Negotiations, 6(1), 93-124.
22. Micale, M. (1989). Hysteria and its historiography: A review of past and present writings (I), History of Science, 27(3),223-261.
23. Myers, D. G. (1978). Polarizing effect of social comparison. Journal of Experimental Social Psychology, 14(6), 554-563.
24. Norman, M. (1989). These good men: Friendships forged from war. New York.
25. Roth, S., Newman, E., Pelcovitz, D., Van Der Kolk, B., ve Mandel, F. S. (1997). Complex PTSD in victims exposed to sexual and physical abuse: Results from the DSM-IV field trial for posttraumatic stress disorder. Journal of traumatic stress, 10(4), 539-555.
26. Schalinski, I., Teicher, M. H., Nischk, D., Hinderer, E., Müller, O., Rockstroh, B. (2016). Type and timing of adverse childhood experiences differentially affect severity of PTSD, dissociative and depressive symptoms in adult inpatients. BMC psychiatry, 16 (1), 295.
27. O’Brien, T. (1990). How to tell a true war story: The things they carried. Boston.
28. Ogle, C. M., Rubin, D. C., Berntsen, D., & Siegler, I. C. (2013). The frequency and impact of exposure to potentially traumatic events over the life course. Clinical psychological science, 1(4), 426-434.
29. Öner, S. (2020). Travma sonrası stres bozukluğu: Kurumsal ve uygulamaya yönelik yaklaşımlar. Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara.
30. Özen, Y. (2017). Psikolojik travmanın insanlık kadar eski tarihi. The Journal of Social Science, 1(2), 404-417.
31. Özgen, F. ve Aydın, H. (1999). Travma sonrası stres bozukluğu. Klinik Psikiyatri, 1, 34-41.
32. Robles, T. F., Glaser, R., & Kiecolt-Glaser, J. K. (2005). Out of balance: A new look at chronic stress, depression, and immunity. Current Directions in Psychological Science, 14(2), 111-115.
33. Schnittker, J. (2005). Social ties and mental health in older adults: A meta-analysis. Journal of Health and Social Behavior, 46(3), 181–196.
34. Terr, L. (1985). Children traumatized in small groups. In S. Eth & R. Pynoos (Eds.) Post-traumatic stress disorder in children. Washington, DC: American Psychiatric Association.
35. Veith, I. (1977). Four thousand years of Hysteria. M. Horowitz (Ed.), Hysterical personality (s. 7-93) içinde. New York: Jason Aranson.
36. Yehuda, R., Spertus, I. L., & Golier, J. A. (2001). Relationship between childhood traumatic experiences and PTSD in adults. In PTSD in children and adolescents, 20, 117-158. Washington, DC: American Psychiatric Association.
37. Yorbık, Ö., Dikkatli, S. ve Söhmen, T. (2002). Çocuk ve ergenlerde travma sonrası stres bozukluğu.Turkiye Klinikleri Journal of Psychiatry, 3(1), 35-44.
38. Yu, X., & Liu, S. (2021). Stressful life events and Chinese older people depression: moderating role of social support. Frontiers in public health, 9, 768723.
39. Weathers, F. W., Blake, D. D., & Schnurr, P. P., Kaloupek, D. G., Marx, B. P., & Keane, T. M.(2013). The Clinician-Administered PTSD Scale for DSM-5 (CAPS-5). National Center for PTSD.
40. Weathers, F. W., Litz, B. T., Keane, T. M., & Palmieri, P. A., Marx, B. P., and Schnurr, P. P. (2013). The PTSD Checklist for DSM-5(PCL-5) – Standard version. U.S. Department of Veterans Affairs, National Center for PTSD.