Alkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezleri (AMATEM) ve Bu Merkezlerde Sosyal Hizmet Uygulamaları

Öz

Madde bağımlılığı, bireysel ve toplumsal düzeyde ciddi sorunlara yol açan küresel bir sağlık sorunudur. Türkiye'de bu sorunla mücadelede önemli bir role sahip olan Alkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezleri (AMATEM'ler), bağımlılık sorunu yaşayan bireylere tedavi, rehabilitasyon ve danışmanlık hizmetleri sunmaktadır. Bu makale, AMATEM'lerdeki sosyal hizmet uygulamalarının mevcut durumunu ve önemini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma, AMATEM'lerde sunulan sosyal hizmet uygulamalarını inceleyen literatür taramasına dayanmaktadır. Makalede, AMATEM'lerin tarihçesi, işleyişi, sunduğu hizmetler ve sosyal hizmet uzmanlarının rolü ele alınmaktadır. AMATEM'ler, Türkiye'de madde bağımlılığı ile mücadelede önemli bir yere sahiptir. Merkezlerde görev yapan sosyal hizmet uzmanları, bağımlı bireylerin değerlendirilmesi, psikososyal müdahaleler, taburculuk sonrası süreçlerin planlanması ve toplumla yeniden bütünleşme gibi kritik görevler üstlenmektedir. Sosyal hizmet, madde bağımlılığının önlenmesi, tedavi edilmesi ve rehabilitasyonunda önemli bir rol oynamaktadır. AMATEM'lerde sunulan sosyal hizmet uygulamaları, madde bağımlılığı ile mücadelede önemli bir yere sahiptir. Bu hizmetlerin etkinliğinin artırılması, bağımlılıkla mücadelede daha başarılı sonuçlar elde edilmesine katkı sağlayacaktır. Bu bağlamda, AMATEM'lerdeki sosyal hizmet uzmanlarının sayısının ve niteliğinin artırılması, hizmet içi eğitimlerin düzenlenmesi ve toplum temelli destek mekanizmalarının güçlendirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• AMATEM
• Alkol ve Madde Bağımlılığının Tedavisi
• Bağımlılıkla Mücadele
• Sosyal Hizmet
• Sosyal Hizmet Uzmanı

Alcohol and Substance Abuse Treatment Centers (AMATEM) and Social Work Practices in These Centers

Öz

Substance addiction is a global health problem that causes serious problems at individual and social levels. Alcohol and Substance Addiction Treatment Centers (AMATEMs), which have an important role in combating this problem in Turkey, provide treatment, rehabilitation and counselling services to individuals with addiction problems. This article aims to evaluate the current status and importance of social work practices in AMATEMs. This study is based on a literature review examining social work practices in AMATEMs. The article discusses the history, functioning, services provided and the role of social workers in AMATEMs. AMATEMs have an important place in the fight against substance addiction in Turkey. Social workers working in the centers undertake critical tasks such as assessment of addicted individuals, psychosocial interventions, planning of post- discharge processes and reintegration with the society. Social work plays an important role in the prevention, treatment and rehabilitation of substance addiction. Social work practices provided in AMATEMs have an important place in the fight against substance addiction. Increasing the effectiveness of these services will contribute to achieving more successful results in the fight against addiction. In this context, it is recommended to increase the number and quality of social workers in AMATEMs, organize in-service trainings and strengthen community-based support mechanisms.

Anahtar Kelimeler

• AMATEM
• Treatment of Alcohol and Substance Addiction
• Fight Against Addiction
• Social Work
• Social Worker

Kaynakça

1. Arıkan, Z. (2012). Madde bağımlılığı, düzelme, nüks ve önlenmesi. İçinde Madde bağımlılığı tanı ve tedavi kılavuzu el kitabı. İstanbul: Pozitif Matbaa.
2. Atalay, O. (2020). Bağımlılıkla mücadelede yeni yöntem arayışları ve STK’lar. İNSAMER Araştırma, (129), Kasım 2020.
3. Cox, L. E., Tice, C. J., & Long, D. D. (2015). Introduction to social work: An advocacy-based profession. Sage Publications.
4. Çakmak, D. (2001). Uyuşturucu maddeler ve bağımlılık kitapçığı.
5. Çetin, H. (2015). Sosyal adalet, sosyal hizmetler ve bütçe. Toplum ve Sosyal Hizmet, 26(2), 145–157.
6. Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme Kurulu (DDK). (2014). Madde ve diğer bağımlılıklar ile mücadele kapasitesinin ve bu bağlamda Türkiye Yeşilay Cemiyetinin değerlendirilmesi: Araştırma ve inceleme raporu. Ankara.
7. Dilbaz, N. (2011). Ankara AMATEM penceresinden Türkiye’nin bağımlılık fotoğrafı. SD Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Dergisi, (17), Şubat 2011.
8. Duyan, V. (2010). Sosyal hizmet: Temelleri, yaklaşımları, müdahale yöntemleri. Ankara: Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği.

9. Avrupa Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığını İzleme Merkezi (EMCDDA). (2019). Avrupa uyuşturucu raporu. Lüksemburg: Avrupa Toplulukları Resmi Yayınlar Bürosu.
10. Erbay, E., & Sevin, Ç. (2008). Madde bağımlılarının tedavi sonrası sosyal yaşama uyumları ve sosyal hizmet uygulamaları. Bağımlılık Dergisi, 9(1).
11. International Federation of Social Workers (IFSW) & International Association of Schools of Social Work (IASSW). (2014). Global agenda for social work and social development: First report (pp. 3–16).
12. Karataşoğlu, S. (2013). Sosyal politika boyutuyla madde bağımlılığı. Türk İdare Dergisi, 476, 321–352.
13. Liberman, R. P. (2011). Yetiyitiminden iyileşmeye: Psikiyatrik iyileştirim elkitabı (M. Yıldız, Çev.). Ankara: Türkiye Sosyal Psikiyatri Derneği. (Orijinal eser 2008’de yayımlandı).
14. National Association of Social Workers (NASW). (2013). Standards for social work case management. NASW Press.
15. Ögel, K. (2017). Bağımlılık ve tedavisi temel kitabı. İstanbul: Yalın Yayıncılık.
16. Pak, M. (2018). Bağımlılık ve psikiyatrik sosyal hizmet. İçinde A. İçağasıoğlu Çoban & S. Attepe Özden (Ed.), Psikiyatrik sosyal hizmet (ss. 227–244). Ankara: Nobel.
17. Pivorienė, J. (2007). Case management in social work. Socialinis Darbas, 6(1), 68–75.
18. Saatçioğlu, Ö., Yapıcı, A., Ciğerli, G., Üney, R., & diğerleri. (2007). Yatarak tedavi gören bağımlı hastalarda nüksün değerlendirilmesi. Bağımlılık Dergisi, 8, 133–137.
19. Sağlık Bakanlığı, (2022). https://sygm.saglik.gov.tr/TR,32548/amatem-ve-cematem-projeleri.html, Erişim: 1/2/2025.
20. Sheafor, B., & Horejsi, C. (2014). Sosyal hizmet uygulaması: Temel teknikler ve ilkeler. Ankara: Nika Yayınevi.
21. Türkiye Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi (TUBİM). (2018). Türkiye uyuşturucu raporu. Ankara: T.C. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü Narkotik Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı.
22. Türkiye Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi (TUBİM). (2019). Türkiye uyuşturucu raporu. Ankara: T.C. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü Narkotik Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı.
23. Türkiye Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi (TUBİM). (2023). Türkiye uyuşturucu raporu 2023. Ankara: İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü Narkotik Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı.
24. United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). (2016). World drug report. Vienna: UNODC.
25. United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). (2023). World drug report 2023. Vienna: United Nations.
26. Zengin, O., & Altındağ, Ö. (2016). Bir insan hakları mesleği olarak sosyal hizmet. Toplum ve Sosyal Hizmet, 27(1), 179–190.