Şiddetin Kuşakaşkın Boyutu: Yarım Kalmış Bir Özgürlük Öyküsü Kısa Başlık: Metaforik Mirasın Dönüşümü İçin Bir Model

Öz

Bu makale, şiddeti yalnızca bir eylem ve davranış değil, yarım kalmış bir özgürlük–özerklik öyküsü olarak ele alan felsefi, psikolojik ve klinik bir çerçeve sunar. Psikodramatik bir kuşakaşkın psikoterapi anlatısı üzerinden travmatik bir olayın beden ve öz üzerinde bıraktığı etki ve açtığı psikolojik yara incelenir. Bu sunum, sadece modeli ve kuramsal çerçeveyi örneklemek üzere kullanılmış bir versiyondur. Şiddetin mağdurlarda sadece dışa dönük patlamalarla değil, çözülmemiş ve karmaşıklaşmış yas, bastırılıp içe dönmüş öfke ve edilgin mağduriyet biçimlerinde de açıldığı gösterilir. Protagonistin spiral biçimli sağaltım süreci, “kuyudan çıkma,” “hortlaklarla yüzleşme,” metaforik doğum ve rol değiştirme sahneleriyle örülür. Bu anlatı, iyileşme, farkındalık, ruhsal ve özsel gelişim odaklı alanlarda etik bir tanıklık ritüeline dönüşür. Sunumda Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve hukuki açıdan şiddetin tanımları; kuşakaşkın yaklaşımların bazı kavramları özgün tezle örülerek değerlendirilir. Mitolojik ve felsefi kapanışta Gilgameş anlatısı, “kuyu” metaforu ve minnettarlık kavramı üzerinden şiddetin dönüşüm olanakları tartışılır. Bu dönüşümün özünde yatan gelişimsel boyut irdelenir. Sunum insan zihninin derinlerinden gelen klinik bir içgörü niteliği taşır.

Anahtar Kelimeler

• kuşakaşkın travma
• şiddetin içe dönük biçimleri
• metaforik doğum
• kendilik gelişimi
• dönüşüm

The Transgenerational Dimension of Violence: An Incomplete Narrative of Freedom

Öz

This article presents an original philosophical, psychological and clinical framework that conceptualizes violence not merely as an act and behavior but as an interrupted story toward freedom and autonomy. Through a transgenerational psychodramatic psychotherapy narrative, the silent forms of wounds of violence—unresolved and complicated grief, suppressed rage, and passive victimhood—are explored as embodied echoes of transgenerational trauma. The protagonist’s spiral-shaped healing process unfolds through “getting out of the well,” “confrontation with ancestral ghosts,” and role reversal, culminating in an ethical witnessing ritual. The presentation is a variation only for illustrating the conceptual model and frame. Definitions of violence from World Health Organization (WHO) and legal discourse; of some concepts from transgenerational psychotherapies are evaluated in the light of the proposed thesis. The narrative closes with mythological and philosophical reflections, drawing on the Epic of Gilgamesh, the metaphor of the well, and the concept of gratitude as a transformative force. The psychological developmental dimension of this transformation is discussed. This work offers a clinical insight rooted in transgenerational experience and symbolic healing.

Anahtar Kelimeler

• transgenerational trauma
• silent and inward violence
• metaphorical birth
• selfhood development
• transformation

Kaynakça

1. Aristoteles. (2023). Nikomakhos’a Etik (çev. F. Akderin, 7. Baskı). İstanbul: Say Yayınları. (Özgün eser MÖ 4. yy.).
2. Arpacıoğlu, Z. B. (2023). Kadına yönelik şiddet, “LIVES” ve travma sonrası stres bozukluğu. Y. Akvardar (Ed.), Kadın ruh sağlığı ve toplumsal cinsiyet eşitsizliği (s. 80–92) içinde. Türkiye Klinikleri. https://www.turkiyeklinikleri.com/article/tr-kadina-yonelik- siddet-lives-ve-travma-sonrasi-stres-bozuklugu-103634.html.
3. Demirbaş, T. (2016) Şiddet suçlarına genel bir bakış. IMDAT ve MEF Üniversitesi Kongresinde sunulan bildiri. https://dergipark. org.tr/tr/download/article-file/621813.
4. Doğaner, İ. (2010, Mayıs) Psikodramada zaman ve bir ölçek taslağı: AKIŞ ölçeği. Türkiye Grup Psikoterapileri Kongresinde canlandırmalı sunum.
5. Doğaner, İ (2016, Şubat). Kairos Kronos karşısında. İzmir Psikodrama Günlerinde pedagojik psikodrama çalışması.
6. Doğaner, İ. (2018). Gilgameş-Enkidu yas modeli: Psikodramatik yas çalışması. İzmir: Duvar Yayınları.
7. Doğaner, İ. (2019). Sosyometrik psikodramatik bireysel psikoterapi: İki başına psikodrama. İzmir: Duvar Yayınları.
8. Doğaner, İ. (2021). İmge drama: Ders notları. İzmir: Duvar Yayınları.

9. Doğaner, İ. (2024a). Psikodrama dersleri: Metaforik bir yorum (Cilt 1). İzmir: Duvar Yayınları.
10. Doğaner, İ. (2024b). Psikodrama dersleri: Metaforik bir yorum (Cilt 2). İzmir: Duvar Yayınları.
11. Doğaner, İ. (2025). Yazmalar. İzmir: Duvar Yayınları.
12. Doğaner, İ. Karabilgin Öztürkçü, Ö. S., Altan, A. ve Sağın, H. (2020). Psikodramatik psikoterapide değişim ve dönüşümler: Bir kendilik gelişim modeli. İzmir: Duvar Yayınları.
13. Doğaner, İ., Karabilgin Öztürkçü, Ö. S., Altan, A. ve Sağın, H. (2021). Dört plasenta ve dört doğum: Bir bağ kuramı açısından psikodramatik psikoterapide değişim ve dönüşümler. İzmir: Duvar Yayınları.
14. Elliott, R. (1993). The Helpful Effects of Therapy (HAT) Version 10. http://www.experiential-researchers.org/instruments/elliott/ hat.html.
15. Elliott, R. (2006). Change Interview (CI) Version 12. http://pe-eft.blogspot.com/2006/12/new-version-of-client-change-interview. html.
16. Elliott, R. (2011). Qualitative methods for studying psychotherapy change process. D. Harper ve A. R. Thompson (Eds.), Qualitative research methods in mental health and psychotherapy: An introduction for students and practitioners içinde, (s. 69-81), Wiley: Blackwell. https://doi.org/10.1002/9781119973249.ch6.
17. Erpolat, A. (2024). Kadına yönelik aile içi şiddette travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) ve depresyonun gelişmesinde etkili faktörlerin incelenmesi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 11(1), 240–261. https://dergipark.org.tr/tr/pub/asead/issue/83045/1404086.
18. Ersoy, U. ve Küçükay, A. (2022). Şiddeti önleme çalışmalarına psikolojik ve hukuki bir bakış. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 160, 211-244. https://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/Dergi/Dergi160/222/
19. Ferenczi, S. (1988). Confusion of tongues between adults and the child: The language of tenderness and of passion. Contemporary Psychoanalysis, 24(2), 196 – 206. https://doi.org/10.1080/00107530.1988.10746234.
20. Freud, S. (2020). Haz ilkesinin ötesinde. Ben ve id. (A.Babaoğlu, çev., 7. Baskı). İstanbul: Metis Yayınları (Özgün eser basım 1920).
21. Freud, A. (2018). The ego and the mechanisms of defence. London: Routledge (Özgün eser basım 1936).
22. Hamby, S. (2017). On defining violence, and why it matters. Psychology of Violence, 7(2), 167–180. https://doi.org/10.1037/ vio0000117
23. Herman, J. L. (1992). Trauma and recovery: the aftermath of violence—from domestic abuse to political terror. New York: Basic Books.
24. Kernberg, O. F. (1992). Aggression in personality disorders and perversions. New Haven, CT: Yale University Press.
25. Koç, Ö. A. (2020, Ekim 7). Kadına şiddeti durdurun! Şiddete bağlı travma sonrası stres bozukluğu: Neler yapmalı? Evrim Ağacı. https://evrimagaci.org/kadina-siddeti-durdurun-siddete-bagli-travma-sonrasi-stres-bozuklugu-neler-yapmali-9419.
26. Lakoff, G. & Johnson, M. (2017). Metaforlar: Hayat, anlam ve dil (G. Yavuz Demir, çev.). İstanbul: İthaki.
27. Microsoft. (2025). Microsoft Copilot [Generative AI tool]. https://copilot.microsoft.com/.
28. Moreno, J. L. (1934). Who shall survive? Foundations of sociometry, group psychotherapy and sociodrama. New York: Beacon House.
29. Moreno, J. L. (1977). Psychodrama, first volume. New York: Beacon House.
30. Moreno, J.L. (1993). Who shall survive? Foundations of sociometry, group psychotherapy and sociodrama (student edition). Roanoke, VA: Royal Publishing Company.
31. Moreno, J. L. & Moreno, Z. T. (1969) Psychodrama, third volume. New York: Beacon House.
32. Ricoeur, P. (1977). The rule of metaphor: The creation of meaning in language (R. Czerny, trans.). Toronto: University of Toronto Press.
33. Ricoeur, P. (2010). Başkası olarak kendisi (H. Hünler, çev.). İstanbul: Doğu Batı Yayınları.
34. Schützenberger, A. A. (2011). Soy sendromu. Kuşakaşan terapi ve soyağacındaki gizli bağlantılar (İ. Doğaner, çev.). İzmir: Duvar Yayıncılık. (Özgün eser basım 1993).
35. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2004). 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu. Resmî Gazete, 25611. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat? MevzuatNo=5237&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5.
36. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2012). 6284 Sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun. Resmî Gazete, 28290. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6284&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 van der Kolk, B. A. (2015). The body keeps the score: Brain, mind, and body in the healing of trauma. London: Penguin Books.
37. Volkan, V. (1999). Kanbağı: Etnik gururdan etnik teröre. İstanbul: Bağlam Yayıncılık.(Özgün eser basım 1997).
38. Widom, C. S. & Maxfield, M. G. (2001). An update on the “cycle of violence”. National Institute of Justice. https://www.ojp.gov/ pdffiles1/nij/184894.pdf.
39. World Health Organization. (2002). World Report on Violence and Health. Geneva: WHO. https://www.who.int/groups/violence- prevention-alliance/approach.
40. Yakeley, J. (2018). Psychodynamic approaches to violence. BJPsych Advances, 24(2), 83–92. https://doi.org/10.1192/ bja.2017.23.