Psychological Well-Being of Children in Foster Care: A Narrative Review

Öz

Foster care is a key child welfare service designed to meet the developmental needs of children who, for various reasons, are unable to remain with their biological families by providing care within a family environment. Compared with institutional care, foster care offers a more stable, individualized, and supportive setting that promotes children’s psychological development. Meeting children’s fundamental emotional needs, including love, security, belonging, and acceptance, is essential for psychological well-being, and family-based care plays a critical role in fulfilling these needs. Secure and supportive family relationships also contribute to the development of self-esteem, emotional regulation, and positive expectations for the future. This study employs a narrative review methodology to examine the psychological well-being of children receiving foster care. Relevant literature was identified through searches of the Web of Science, Scopus, Google Scholar, TR Dizin, and the Council of Higher Education (YÖK) National Thesis Center databases. In addition, reports published by the Ministry of Family and Social Services and national development plans were reviewed. By synthesizing national and international research, the study aims to provide conceptual coherence and contribute to the existing literature on foster care and psychological well-being. The findings indicate that family-based care has positive effects on children’s emotional, social, and psychological development. From the perspective of attachment theory, early caregiving relationships play a decisive role in shaping psychological well-being. The reviewed literature further demonstrates that, compared with institutional care, foster care provides significant advantages in fostering secure attachment, trust, communication, and social adjustment. These findings highlight the importance of expanding foster care services and strengthening family-based care policies to promote children’s long-term psychological well-being and healthy development.

Anahtar Kelimeler

• Foster care
• family-based care
• psychological well-being.

Koruyucu Aile Hizmeti Alan Çocukların Psikolojik İyi Oluşu: Literatür Temelli Bir Derleme

Öz

Koruyucu aile hizmeti, çeşitli nedenlerle biyolojik ailesi yanında kalamayan çocukların gelişimsel gereksinimlerinin aile ortamında karşılanmasını amaçlayan önemli bir çocuk refahı uygulamasıdır. Bu hizmet modeli, çocukların kurumsal bakım ortamları yerine daha sıcak, istikrarlı ve bireyselleştirilmiş ilişkilerin kurulabildiği bir aile ortamında büyümelerini sağlayarak psikolojik gelişimlerini desteklemeyi hedeflemektedir. Çocuğun sevgi, güven, aidiyet ve kabul görme gibi temel duygusal ihtiyaçlarının karşılanması, psikolojik iyi oluşun temel bileşenleri arasında yer almakta olup aile temelli bakım uygulamalarının bu ihtiyaçların karşılanmasında önemli bir işlev üstlendiği değerlendirilmektedir. Psikolojik iyi oluş, bireyin yaşamını anlamlı ve doyum verici olarak değerlendirmesi, olumlu duygular yaşayabilmesi, kendisini değerli hissetmesi ve çevresiyle sağlıklı ilişkiler kurabilmesi şeklinde tanımlanmaktadır. Çocukluk döneminde edinilen bakım deneyimlerinin psikolojik iyi oluşun şekillenmesinde kritik bir role sahip olduğu kabul edilmektedir. Özellikle güvenli ve destekleyici aile ilişkileri, çocukların benlik saygısının gelişmesine, duygusal düzenleme becerilerinin güçlenmesine ve geleceğe yönelik olumlu beklentiler geliştirmesine katkı sağlamaktadır. Anlatısal derleme yöntemiyle hazırlanan bu çalışma kapsamında Web of Science, Scopus, Google Scholar, TR Dizin ve YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanları taranmış ayrıca Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı raporları ve kalkınma planlarından yararlanılmıştır. Çalışmanın aynı zamanda koruyucu aile hizmeti alan çocukların psikolojik iyi oluşunu konu alan ulusal ve uluslararası araştırmaları bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirerek literatürün sentezlenmesi ve kavramsal bütünlük sağlanması yönüyle literatüre katkı sağlaması beklenmektedir. Bu kapsamda aile temelli bakım uygulamalarının çocukların duygusal, sosyal ve psikolojik gelişimlerine olan etkileri değerlendirilmiş, bağlanma kuramı çerçevesinde erken dönem bakım ilişkilerinin psikolojik iyi oluş üzerindeki belirleyici rolü olduğu araştırma sonucunda ortaya koyulmuştur. Çalışma kapsamında yapılan ileri düzey okumalarda koruyucu aile hizmet modelinin, kurum bakımına kıyasla, çocuklarda karşılıklı güven, iletişim, bağlanma ve toplumsal uyum gibi konularda avantaj sağladığı görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Koruyucu aile
• Aile yanında bakım
• Psikolojik iyi oluş.

Kaynakça

1. Abukan, B. (2020). Çocukluk çağı travmalarının koruyucu aile içinde sağaltımı üzerine bir değerlendirme. Toplum ve Sosyal Hizmet, 31(1), 241-260.
2. Ahrens, K. R., DuBois, D. L., Richardson, L. P. (2008). Youth in foster care with adult mentors during adolescence have improved outcomes. Pediatrics, 121(2), 246 -252.
3. Akbaş, E., & Dal, V. (2020). Koruyucu aile hizmetinde sivil toplum örgütlerinin rolü. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 24(3), 523-546.
4. Altin Sahin, H. (2022). Establishing Contact between the Foster Family and the Child. ASBUHFD, 4, 680. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, (2026). https://aile.gov.tr/koruyucuaile/illere-gore-koruyucu-aile-istatistikleri/ , Erişim tarihi: 21.07.2026.
5. Aydemir, F. N. (2024). Çocuğu özel gereksinimli olan anne-babanın çatışma alanları ve çözümleriyle ilgili görüşleri (Master’s thesis, Necmettin Erbakan University (Turkey),).
6. Aydoğdu, F., & Gürsoy, F. (2018). Çocuk evi ve ailesi yanında kalan ergenlerin ihtiyaç doyum düzeylerinin incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 22(1), 59-84.
7. Ayhan, M., & Kaylı, D. S. (2023). Koruyucu aile modelinde duygusal emek ve ekonomik tutum: İzmir İli örneği. Sosyoloji Dergisi, (45), 49-91.
8. Baysal, B (2012). Çocuğun üstün yararı ilkesi ve koruyucu aile kurumu. Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 7-26.

9. Bilgin, Ö. (2020). Çocuk koruma hizmetlerinde çocuk ihbar ve bildirimleri. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 4(2), 26-37.
10. Cappa, C., Petrowski, N., Deliege, A., Khan, M. R. (2021). Monitoring the situation of children living in residential care: data gaps and innovations. Vulnerable Children and Youth Studies. 1-9.
11. Certel, N. (2024). Koruyucu aile modeli uygulamalarında biyolojik ailelerin yeri ve önemi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 35(2), 349-364.
12. Ç avuş, F., & Çalış, N. (2021). İhmal ve istismarı önlemeye yönelik çocuk koruma politikalarında uzmanlaşmış koruyucu aile modelinin yeri. Toplum ve Sosyal Hizmet, 32(4), 1565-1586.
13. Cohen, L. (2011). Adaptation, adaptiveness, and creativity (2nd ed.). M. A. Runco, & S. R. Pritzker (Eds.) In Encyclopedia of creativity (Vol. 1-2, s. 9-23). Academic Press/ Elsevier.
14. Dallos, R., Morgan-West, K., & Denman, K. (2015). Changes in attachment representations for young people in long-term therapeutic foster care. Clinical Child Psychology and Psychiatry, 20(4), 657-676.
15. Demir, Ö. (2024). Çocukluk çağı ihmal ve istismar mağduru genç yetişkinlerin psikolojik iyilik halinde travma sonrası büyüme ve psikolojik sağlamlığın rolü. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
16. Delap, E., & Mann, G. (2019). The Paradox of Kinship Care: The Most Valued but Least Resourced Care Option—A Global Study. Family for Every Child.
17. Dozier, M., Kaufman, J., Kobak, R., O’Connor, T. G., Sagi-Schwartz, A., Scott, S., … Zeanah, C. H. (2014). Consensus statement on group care for children and adolescents: A statement of policy of the American Orthopsychiatric Association. American Journal of Orthopsychiatry, 84(3), 219.
18. Erbay, E. & Çalış, N. (2021). Türkiye’de koruyucu aile hizmetlerine yönelik uzman görüşleri. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(40), 439-462.
19. Ervüz, C. (2024). Koruyucu annelerin ve koruyucu aile hizmet modelinden yararlanan çocukların bağlanma stilleri ve bağlanma stillerine ilişkin deneyimleri. Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Konya.
20. Ervüz, C. (2025). Koruyucu aile sisteminin güçlendirilmesinde yenilikçi bir model önerisi: koruyucu aile koordinasyonmerkezi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 27(4), 1588-1609.
21. Ervüz, C., & Türk, A. (2025). Çocuk hakları perspektifinden koruyucu aile sisteminin değerlendirilmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 2025(Aile Özel Sayısı Cilt-2), 449-480.
22. Fisher, P. A. ve Gilliam, K. S. (2012). Multidimensional treatment foster care: An alternative to residential treatment for high risk children and adolescents. Psychosocial Intervention, 21(2), 195-203.
23. Fratto, C. M. (2016). Trauma-informed care for youth in foster care. Archives of psychiatric nursing, 30(3), 439- 446.
24. Fulcher, L. C., & McGladdery, S. (2011). Re-examining social work roles and tasks with foster care. Child & Youth Services, 32(1), 19-38.
25. Gatwiri, K., Mcpherson, L., Mcnamara, N., Mitchell, J., & Tucci, J. (2019). From adversity to stability to integration:How one Australian program is making a difference in therapeutic foster care. Journal of Child & Adolescent Trauma, 12(3), 387-398.
26. Gökkaya, V. B. (2014). The reasons of families for being a protecting familiy (Sample of Sivas) Ailelerin, koruyucu aile olma nedenleri (Sivas ili örneği). Journal of Human Sciences, 11(1), 603-620.
27. Hacıbekiroğlu Ömeroğlu, E. (2022). Milletlerarası Özel Hukukta Koruyucu Aile Kurumuna Uygulanacak Hukukun Belirlenmesi. Public and Private International Law Bulletin, 42(1), 1-25.
28. Horvat, G. (2023). The importance of formal and informal support networks for foster parents in establishing the normalisation of children’s life: the case of Croatia. Socialno delo, 62(3).
29. İzci, L., Sarı, K. S. ve Uyanık, M. N. (2021). Aile odaklı hizmet modeli olarak koruyucu aile uygulaması. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Çocuk Politikaları Serisi, 1(3):1-44.
30. Jonkman, C. S., Bolle, E. A., Lindeboom, R., Schuengel, C., Oosterman, M, Boer, F. Lindauer, R. (2012). Multidimensional treatment foster care for preschoolers: Early findings of an implementation in the Netherlands. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health, 6(1), 1-6.
31. Karataş, K. (2007). Türkiye’de çocuk koruma sistemi ve koruyucu aile uygulamaları üzerine bir değerlendirme. Toplum ve Sosyal Hizmet, 18 (2), 7-20.
32. Karataş, Z. (2020). Çocuklar. M. Serdar (Ed.), Dezavantajlı gruplar ve sosyal hizmet (ss. 71- 112). Ankara: Grafiker Yayınları.
33. Karatay, A. (2017). Türkiye’de koruyucu aile: kökenleri, gelişimi ve bugünü. Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (5), 389-427.
34. Kaymakcı, Y. S. (2021). Koruyucu aile hizmet modeli ile ilgili yapılan çalışmaların sosyal sermaye bağlamında analizi. Toplumsal Politika Dergisi, 2(2), 122-136.
35. Kaymakcı, Y. S. (2025). Koruyucu aile hizmet modelinde klinik sosyal hizmet uygulamalarının yeri ve önemi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (AİLE YILI ÖZEL SAYISI), 755-787.
36. Kerker, B. D., & Dore, M. M. (2006). Mental health needs and treatment of foster youth: Barriers and opportunities. American journal of orthopsychiatry, 76(1), 138-147.
37. Keyes, C. M. (2005). Mental illness and/or mental health? Investigating axioms of the complete state model of health. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 73(3), 539-548.
38. Kılıç, S. (2018). Sosyal sermayenin koruyucu aile hizmet modelindeki yeri ve bu alanda yapılan akademik çalışmaların analizi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Yalova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yalova.
39. Kılınç, A. N. (2020). Türk hukukunda koruyucu aile sözleşmesi ve koruyucu aile ile çocuk arasındaki hukuki ilişkinin değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 28(3), 1217-1261.
40. Kınık, K. (2021). Kültüre duyarlı sosyal hizmet bağlamında Türkiye’de koruyucu aile modeli: İstanbul ve Bingöl örneği. Journal of International Social Research, 14(77).
41. Kibaroğlu, S., & Zengin, O. (2024). Koruyucu aile olma şartı sağlayan eşlerin koruyucu aile hizmet modeline ilişkin görüşleri. Toplum ve Sosyal Hizmet, 35(4), 661-683.
42. Kortenkamp, K., & Ehrle, J. (2002). The Well-Being of Children Involved with the Child Welfare System: A National Overview. New Federalism: National Survey of America’s Families, Series B, No. B-43. Assessing the New Federalism: An Urban Institute Program To Assess Changing Social Policies.
43. Küsmez, B. (2020). Korunma ihtiyacı olan çocuklar için kurumsal ve alternatif hizmet modelleri: bir değerlendirme. International Journal of Social And Humanities Sciences, 4(3), 201-225.
44. Landsverk, J., & Garland, A. F. (1999). Foster Care and Pathways. The foster care crisis: Translating research into policy and practice, 193.
45. Mutluoğlu, M. E., & Küçükkaraca, N. (2025). Koruyucu aile hizmetinde çalışan meslek elemanlarının koruyucu ve biyolojik aileye bakış açılarının eko-sistem yaklaşımıyla incelenmesi. Sosyal Politika Çalışmaları ergisi, 2025(Aile Özel Sayısı” Koruyucu Aile Hizmetleri” Cilt-2), 414-447.
46. Mortaş S, (2016). ABD Hukuku ile Karşılaştırmalı Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türk Hukukunda Aile Hayatının Korunması, Adalet Yayınevi.
47. McPherson, L., Gatwiri, G., & Cameron, N. (2018). Evaluation of the treatment and care for kids program (TrACK). Australian Childhood Foundation.
48. National Collaborating Centre for Mental Health (Great Britain), National Institute for Health, Clinical Excellence (Great Britain), British Psychological Society, & Royal College of Psychiatrists. (2011). Common mental health disorders: identification and pathways to care.
49. Orme, J. G., & Buehler, C. (2001). Foster family characteristics and behavioral and emotional problems of foster children: A narrative review. Family relations, 50(1), 3-15.
50. Özbesler, C. (2009). Koruyucu aile hizmetlerinde değerlendirme süreci. Aile ve Toplum Dergisi, 11(4), 85-94.
51. Özmen, M., & Atli, A. (2025). Anne-baba tarafından uygulanan fiziksel cezanın zorba ve kurban olma üzerindeki etkisi: Sürekli öfkenin aracılık etkisi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 36(3), 347-364.
52. Özpolat, A. O. (2021). Türkiye’de çocuk hizmetleri. Ankara: Çizgi Yayınevi.
53. Pak Güre, M. D., Aydeniz, Ü., ve Uğurlu, Z. (2024). Türkiye’de koruyucu aile ve evlat edinme ile ilgili çalışmalar: Sistematik bir inceleme. Sosyal Çalışma Dergisi, 8(2), 52-66.
54. Parvizi, G. ve Özabacı, N. (2022). Üniversite öğrencilerinin psikolojik iyi oluş ve yaşam doyumlarının yordayıcısı olarak bilişsel esnekliğin rolü. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(1), 65-81.
55. Poulton, R., Van Ryzin, M. J., Harold, G. T., Chamberlain, P., Fowler, D., Cannon, M., Arseneault, L., Leve, L. D. (2014). Effects of multidimensional treatment foster care on psychotic symptoms in girls. Journal of The American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 53(12), 1279-1287.
56. Ryff, C. D. (1989). Happiness is everything, or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 57(6), 1069–1081.
57. Socialstyrelsen, (2019). Statistik Om Socaltjänstnsatser Tll Barn Och 2018, Article number: 2019-8-6261, s: 1-4, Erişim tarihi: 20.07.2026, www.Socialstyrelsen.se/statstkoch-data/statstk.
58. Tezel, Z., Demırel, B., & Kaya, Z. Ş. (2018). Ailelerin koruyucu aile olmaya karar vermelerinde etkili olanetmenler ile koruyucu aile olmanın anlam ve önemi. Sosyal ve Beşerî Bilimler Araştırmaları Dergisi, 19(43 SITKI KOÇMAN’ın Anısına Armağan), 15-36.
59. Turgut, A. E. Türkiye’de Okul Temelli Çocuk Koruma Uygulamaları: Çocuklar Güvende Hizmetleri Üzerine Bir Değerlendirme. Disiplinlerarası Çocuk Hakları Araştırmaları Dergisi, 6(1), 39-55.
60. Türk, A., ve Bilican-Gökkaya, V. (2023). Deprem sonrası çocukların karşılaşabileceği psikososyal riskler ve sosyal hizmet. (Ed. İ. Aydemir ve M. Öztürk) Afet ve krizlerde sosyal hizmet içinde (ss.163-187). Ankara: Akademisyen Kitabevi.
61. UNICEF. (2018). Annual report 2017. https://www.unicef.org/reports/annual-report-2017.
62. Üstüner, S., Erol, N., & Şimşek, Z. (2005). Koruyucu aile bakımı altındaki çocukların davranış ve duygusal sorunları. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 12(3), 130-140.
63. Wallis, E., Teufel, R., & Roberts, J. R. (2015). Placement stability in therapeutic and non-therapeutic foster care placements in South Carolina. AAP Experience: National Conference & Exhibition, October 24-27, 2015. Washington, DC.
64. Yeşilkayalı, H. D. (2015). Koruyucu aile bireylerinin sosyodemografik özellikleri ile empatik becerileri ve özgecilik durumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
65. Yıldırım, B. (2025). İnsanlar neden koruyucu aile oluyor? algılanan avantaj ve dezavantajları ile koruyucu aile olmak. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 2025 (Aile Özel Sayısı” Koruyucu Aile Hizmetleri” Cilt-2), 588-611.
66. Yıldırımalp, S., & Hız, Ö. (2018). Türkiye’de çocuk refahı bağlamında korunmaya muhtaç çocuklara sunulan bir hizmet: koruyucu aile hizmeti. Fırat Üniversitesi Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2(1), 95-114.
67. Yılmaz, N. S. (2024). Biyolojik çocuğu olan koruyucu ailelerin aile içindeki ilişki değişim deneyimleri: Ekolojik kuram odaklı sosyal grup çalışması (Master’s thesis, Istanbul Sabahattin Zaim University (Turkey)).
68. Yiğit, İ., & Erden, G. (2015). Çocukluk çağı istismar yaşantıları ile genel psikolojik sağlık arasındaki ilişkide erken dönem uyum bozucu şemaların aracı rolü. Türk Psikoloji Dergisi, 30(75), 47-59.
69. Yolcuoğlu, İ. G. (2009). Türkiye’de çocuk koruma sisteminin genel olarak değerlendirilmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 18(18), 43-58.
70. Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2006). Schema Therapy: A Practitioner’s Guide. Guilford Press