Pandemi Döneminde Türkiye'de İşsizlik, Enflasyon ve Para Arzındaki Değişikliklerin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi

Öz

Pandemi dönemi tüm dünya ülkelerinde olduğu gibi Türkiye ekonomisini de önemli ve olumsuz yönde etkilemiştir. Pandemi döneminin olağanüstü koşulları altında hem tüketim hem de üretim hacimlerinde önemli düşüşler yaşanmıştır. Çünkü devletin toplum sağlığını düzeltmek için getirdiği kısıtlamalar hem tüketim alışkanlıklarının değişmesine hem de tüketim hacminin azalmasına neden olmuştur. Tüketim hacmindeki düşüşler” başta işsizlik ve ekonomik büyüme olmak üzere birçok makroekonomik değişkeni etkilemiştir. Hazırlanan bu çalışma ile pandemi döneminde Türkiye'de işsizlik, enflasyon ve para arzındaki değişimlerin ekonomik büyüme üzerindeki etkileri Merkez Bankası EVDS'den 2014q1-2024q2 dönemine ait elde edilen üç aylık veriler kullanılarak zaman serisi yöntemi ile analiz edilmiştir. Analiz sonucunda enflasyondaki %1'lik artışın GSYİH'yi %0,22 oranında artırdığı ancak bu etkinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı belirlenmiştir. Ancak aynı analiz sonuçlarına göre, para arzındaki %1'lik artış GSYİH'yi %0,97 oranında artırmış, işsizlik oranındaki %1'lik artış GSYİH'yi %0,40 oranında azaltmış ve son olarak pandeminin GSYİH'de ortalama %0,189 oranında artışa neden olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, para arzındaki genişleme ekonomik büyümeyi olumlu etkilerken, işsizlik oranı büyümeyi olumsuz etkilemiştir. Ayrıca beklendiği gibi, iktisat teorisindeki temel makroekonomik literatür dikkate alındığında, Covid-19 pandemisinin Türkiye'de ekonomik büyümeyi olumsuz etkilediği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Pandemi
• İşsizlik
• Ekonomik Büyüme
• Enflasyon
• Para Arzı

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Proje Numarası

Bu çalışma herhangi bir proje kapsamında desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu çalışmada araştırma ve yayın etiğine uyulmuştur. Çalışma için etik kurul izni gerektiren herhangi bir veri kullanılmamıştır.

Teşekkür

Bu çalışmanın geliştirilmesine katkı sağlayan değerlendiricilere teşekkür ederim.

The Impact of Changes in Unemployment, Inflation, and Money Supply on Economic Growth in Turkey During the Pandemic Period

Öz

The pandemic period has significantly and negatively affected the Turkish economy, as in all countries around the world. Under the extraordinary conditions of the pandemic period, significant declines occurred in both consumption and production volumes. Because the restrictions imposed by the state in order to restore public health have caused both consumption habits to change and consumption volume to decrease. Decreases in consumption volume affected many macroeconomic variables, especially unemployment and economic growth. With this prepared study, the effects of changes in unemployment, inflation and money supply in Turkey during the pandemic period on economic growth were analyzed by time series method using quarterly data obtained from the Central Bank EVDS for the period 2014q1- 2024q2. As a result of the analysis, it was determined that a 1% increase in inflation increased GDP by 0,22%, but this effect was not statistically significant. However, according to the same analysis results, a 1% increase in the money supply increased the GDP by 0,97%, a 1% increase in the unemployment rate reduced the GDP by 0,40%, and lastly, the pandemic caused an average increase in the GDP of 0,189%. was found to cause a decrease. As a result, while the expansion in money supply positively affected economic growth, the unemployment rate had a negative effect on growth. In addition, as expected, considering the basic macroeconomic literature in economic theory, it has been determined that the Covid-19 pandemic negatively affects economic growth in Turkey.

Anahtar Kelimeler

• Pandemic
• Unemployment
• Economic Growth
• Inflation
• Money Supply

Destekleyen Kurum

This study is not supported by any institution or organization.

Proje Numarası

Bu çalışma herhangi bir proje kapsamında desteklenmemiştir.

Etik Beyan

In this study, research and publication ethics were followed. No data requiring ethics committee permission was used for the study.

Teşekkür

I would like to thank the evaluators who contributed to the development of this study.

Kaynakça

1. Auerbach, A. J., Gorodnichenko, Y., & Murphy, D. (2021). Inequality, fiscal policy and COVID-19 restrictions in a demand-determined economy. European Economic Review, 137, 103810.
2. Aydın, A., & Güner, A. (2020). Covid-19 Salgınının Tarım Sektörü ve Gıda Güvenliği Üzerine Etkisi: Türkiye Üzerine Bir Değerlendirme. Artuklu Kaime Uluslararası İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi, 3(2), 155–171.
3. Bağcı, B., & Künü, S. (2022). Covid-19 Vaka Sayılarının Seçili Makroekonomik Göstergeler Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği. Iğdır University Journal of Faculty of Economics and Administrative Sciences, 8, 37–52.
4. Bal, O. (2012). Döviz Kuru, Mevduat Faiz Oranı, Enflasyon ve Devlet İç Borçlanma Senetleri İlişkisi (1994–2008). Akademik Bakış Dergisi, 31, 1–20.
5. Ball, L., Leigh, D., & Loungani, P. (2017). Okun’s law: Fit at 50? Journal of Money, Credit and Banking, 49(7), 1413–1441.
6. Bayar, M., & Varışlı, N. (2020). Covid-19 Pandemisinin Türkiye’de Tüketici Kredileri Hacmi Üzerindeki Etkisi: 2013–2020 Dönemi Zaman Serisi Analizi. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(3), 85–99.
7. Bloom, N., Fletcher, R. S., & Yeh, E. (2023). The İmpact of COVID-19 on US Firms. National Bureau of Economic Research Working Paper, No. 28314.
8. Bölükbaş, M. (2020). Türkiye Ekonomisinde Enflasyon ve Faiz Oranı Covid-19 Salgınından Etkilendi Mi? Bankacılar Dergisi, 115, 50–68.

9. Bruno, M., & Easterly, W. (1998). Inflation Crises and Long-Run Growth. Journal of Monetary Economics, 41(1), 3–26.
10. Céspedes, L. F., Chang, R., & Velasco, A. (2020). The Macroeconomics of a Pandemic: A Minimalist Model. National Bureau of Economic Research Working Paper, No. 27228.
11. Çil Yavuz, N. (2014). Finansal Ekonometri. İstanbul: Der Yayınları.
12. Dıckey, D.A. & W.A. Fuller (1981), “Distribution of the Estimators for Autoregressive Time Series with A Unit Root”, Econometrica, 49, 1057-72.
13. Durmuş, S., & Şahin, D. (2020). Covid-19 Küresel Salgınında Dünyada ve Türkiye’de Uygulanan Ekonomi Politikaları Üzerine Bir Değerlendirme. Turkish Studies, 15(4), 923–943.
14. Düzgün, R. (2009). Türkiye’de Özel Tasarrufun Belirleyicileri. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 32, 173–189.
15. Enders, W. (2015). Applied Econometric Time Series (4th ed.). Wiley.
16. Engle, R. F., & Granger, C. W. J. (1987). Co-integration and Error Correction: Representation, Estimation, and Testing. Econometrica, 55(2), 251–276.
17. Fischer, S. (1993). The Role of Macroeconomic Factors in Growth. Journal of Monetary Economics, 32(3), 485–512.
18. Friedman, M. (1968). The role of monetary policy. The American Economic Review, 58(1), 1–17. Gül, E., & Ekinci, A. (2006). Türkiye’de Enflasyon ve Döviz Kuru Arasındaki Nedensellik İlişkisi: 1984–2003. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6, 91–105.
19. Granger, C. W. J., & Newbold, P. (1974). Spurious Regressions in Econometrics. Journal of Econometrics, 2(2), 111–120.
20. Granger, C. W. J. (1988). Some Recent Development in a Concept of Causality. Journal of Econometrics, 39(1–2), 199–211.
21. Guerrieri, V., Lorenzoni, G., Straub, L., & Werning, I. (2020). Macroeconomic İmplications of COVID-19: Can Negative Supply Shocks Cause Demand Shortfalls? American Economic Review, 112(5), 1437–1474.
22. Johansen, S., & Juselius, K. (1990). Maximum Likelihood Estimation and Inference on Cointegration with Application to the Demand for Money. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 52, 169–209.
23. Johansen, S. (1991). Estimation and Hypothesis Testing of Cointegration Vectors in Gaussian Vector Autoregressive Models. Econometrica, 59(6), 1551–1580.
24. Johansen, S. (1995). Likelihood-Based Inference in Cointegrated Vector Autoregressive Models. Oxford University Press.
25. Kaymaz, V. (2021). Covid-19 Enflasyon Sepeti. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 60, 735–753.
26. Keynes, J. M. (1936). The General Theory of Employment, Interest and Money. Macmillan.
27. Levent, C., & Özen, K. (2022). Covid-19 Salgınının Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: Seçilmiş AB Üyesi Ülkeler Üzerine Bir Araştırma. Artuklu Kaime Uluslararası İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi (Kongre Özel Sayısı), 155–168.
28. Lütkepohl, H. (2005). New Introduction to Multiple Time Series Analysis. Springer.
29. Okun, A. M. (1962). Potential GNP: Its Measurement and Significance. Proceedings of the Business and Economic Statistics Section, American Statistical Association, 98–104.
30. Özenen Kavlak, M., Günsoy, B., Şenyel Kürkçüoğlu, M. A., Çabuk, S. N., & Dabanlı, A. (2021). Covid-19 Pandemisinin Avro Bölgesi’nde Büyüme, İşsizlik, Enflasyon ve Endüstriyel Üretim Üzerine Etkileri. Business and Economics Research Journal, 12(4), 767–786.
31. Öztürk, O., Kanuşağı, İ., & Özcan, C. (2020). Covid-19 Sürecinde Türkiye’de Uygulanan Para Politikalarının Etkileri. Türk Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 5(2), 70–89.
32. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds Testing Approaches to the Analysis of Level Relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289–326.
33. Primiceri, G. E. (2005). Time Varying Structural Vector Autoregressions and Monetary Policy. Review of Economic Studies, 72(3), 821–852.
34. Sarıkaya, F., & Çeviş, İ. (2020). Koronavirüs (Covid-19) ve Ekonomik Devinim. İçinde: B. Pakdemirli, Z. Bayraktar, A. N. Ünalmış & S. Takmaz (Eds.), Pandemi Ekseninde Küresel Değişim ve Yeni Ekonomik Düzen (s. 17–32). Ankara: Akçağ Yayınları.
35. Selamzade, F., & Korkmazer, F. (2023). Covid-19 Pandemisi Sürecinde Türkiye’de Tüketici Fiyat Endeksindeki Değişimin İncelenmesi. HUMANITAS – Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 11(INCSOS VIII Özel Sayısı), 319–341.
36. Sertkaya, B., & Yaman Songur, D. (2023). Döviz Kuru İstikrarsızlığının Kaynakları: Türkiye İçin Zamanla Değişen Nedensellik Yaklaşımı. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 76–94.
37. Sims, C. A. (1980). Macroeconomics and Reality. Econometrica, 48(1), 1–48.
38. Toda, H. Y., & Phillips, P. C. B. (1993). Vector Autoregressions and Causality. Econometrica, 61(6), 1367–1393.
39. Tekinay, O. N. (2022). Covid-19 Salgın Dönemi G7 Ülkeleri ve Türkiye’nin Ekonomik Performans Sıralaması ve Karşılaştırılması. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 1–25.
40. Ulusoy, T., & Civek, F. (2020). Covid-19 Öncesi ve Sonrası Dönem İçin Enflasyon ve Faiz Değerlendirmesi: ABD–Türkiye–Çin. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 6(39), 2626–2636.
41. Yıldıran, M. (2021). Küresel Salgından Sonra Enflasyon Trendleri: Küresel Piyasalarda ve Türkiye Üzerine Gözlemler. İçinde: U. Sandalcı, İ. Sandalcı ve E. Öz (Eds.), Küresel Mali Sorunlar ve Muhtemel Çözümler (s. 483–507). İstanbul: Legal Yayıncılık.