LİDERLİK VE YARATICILIK YETKİNLİKLERİNİN ANTRENÖRLERİN TÜKENMİŞLİK SÜREÇLERİNDEKİ ETKİLERİ: KAVRAMSAL VE UYGULAMALI BİR ARAŞTIRMA

Öz

Bu çalışma, liderlik ve yaratıcılık yetkinliklerinin antrenörlerin tükenmişlik süreçleri üzerindeki etkilerini hem teorik hem de uygulamalı bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada betimsel ve ilişkisel tarama modelleri benimsenmiş, veri toplama sürecinde kota örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma grubunu, yaş, cinsiyet, branş ve deneyim seviyelerine göre dengeli bir şekilde seçilen toplam 467 antrenör oluşturmaktadır. Katılımcıların liderlik stilleri, yaratıcılık düzeyleri ve tükenmişlik süreçleri, geçerlilik ve güvenilirlik analizlerinden geçmiş ölçeklerle değerlendirilmiş, veriler SPSS.26 programı ile analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, çok yönlü liderlik yaklaşımının tükenmişlik düzeylerini azaltmada ve yaratıcılığı artırmada pozitif bir etki yarattığını ortaya koymuştur. Ayrıca, çevresel yönetim liderliği aracı değişkeninin, liderlik ve yaratıcılık arasındaki ilişkiyi güçlendirdiği belirlenmiştir. Çalışma, literatüre liderlik ve yaratıcılığın etkileşimli etkileri bağlamında özgün katkılar sunmakta ve bu yetkinliklerin antrenörlerin mesleki performansı üzerindeki kritik rolünü vurgulamaktadır

Anahtar Kelimeler

• Antrenör
• liderlik
• yaratıcılık
• tükenmişlik

THE EFFECTS OF LEADERSHIP AND CREATIVITY COMPETENCIES ON COACHES' BURNOUT PROCESSES: A CONCEPTUAL AND APPLIED RESEARCH

Öz

This study examines the effects of leadership and creativity competencies on coaches' burnout processes through both theoretical and practical approaches. Descriptive and relational survey models were adopted in the research, and quota sampling was utilized during the data collection process. The research group consisted of a total of 467 coaches, selected in a balanced manner based on age, gender, branch, and experience levels. The leadership styles, creativity levels, and burnout processes of the participants were evaluated using scales that had undergone validity and reliability analyses. The data were analyzed using the SPSS. 26 program. The findings revealed that a multidimensional leadership approach positively impacted reducing burnout levels and enhancing creativity. Moreover, the mediating variable of environmental management leadership was found to strengthen the relationship between leadership and creativity. This study provides a unique contribution to the literature by highlighting the interactive effects of leadership and creativity and emphasizes their critical role in coaches' professional performance.

Anahtar Kelimeler

• Coaches
• leadership
• creativity
• burnout

Kaynakça

1. 1. Yılmaz H., Karahan A. (2010). Liderlik davranışı, örgütsel yaratıcılık ve işgören performansı arasındaki ilişkilerin incelenmesi: Uşak’ta Bir Araştırma. Yönetim ve Ekonomi Dergisi. 17(2), 145-158.
2. 2. Uslu YD. (2011). Örgütlerde yönetsel etkinliğe ulaşmada yeni bir yaklaşım: yaratıcı liderlik. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi. 11(22), 419-444.
3. 3. Çekmecelioğlu HG. (2014). Göreve ve insana yönelik liderlik tarzlarının örgütsel bağlılık, iş performansı ve işten ayrılma niyeti üzerindeki etkileri. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. (28), 21-34.
4. 4. Yeşilyurt E. (2020). Yaratıcılık ve yaratıcı düşünme: Tüm boyut ve paydaşlarıyla kapsayıcı bir derleme çalışması. OPUS International Journal of Society Researches. 15(25), 3874-3915.
5. 5. Terlemez M. (2019). Sporda liderlik tipleri, yaklaşımları ve fonksiyonları. Oğuzhan Sosyal Bilimler Dergisi. 1(2), 138-151.
6. 6. Güngör M., Erat S. (2023). Dönüşümcü liderlik ve çalışmaya tutkunluğun, yenilikçilik ve bağlılık üzerindeki etkisi: Spor yöneticileri üzerine bir araştırma. Spor ve Rekreasyon Araştırmaları Dergisi. 5(2), 42-54.
7. 7. Çakır G., Özdilek Ç. (2023). Duygusal zekâ ve liderlik özellikleri ilişkisi: Antrenörler üzerine Türkiye geneli kesitsel bir analiz. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 26(49), 153-170.
8. 8. Aksoy D., Temur CS. (2023). Basketbol antrenörlerinin stresle başa çıkma tarzlarının incelenmesi. Spor ve Bilim Dergisi. 1(2), 54-74.

9. 9. Mutlu TO., Akoğlu HE., Şentürk HE., Ağılönü A., Özbey Ö. (2019). Antrenör adaylarının iletişim ve liderlik becerilerinin incelenmesi. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi. 17(1), 167-177.
10. 10. Yeşilyurt E. (2020). Yaratıcılık ve yaratıcı düşünme: Tüm boyut ve paydaşlarıyla kapsayıcı bir derleme çalışması. OPUS International Journal of Society Researches. 15(25), 3874-3915.
11. 11. Vurgun N., Özçelik, İY., Aldırmaz C. (2023). Hentbol antrenörlerinin öz yeterlik düzeyleri ile çok yönlü liderlik yönelimleri üzerine bir inceleme. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi. 18(2), 683-701.
12. 12. Yıldız S., Çolak U. (2018). Liderlik davranış tarzlarının örgütsel tükenmişlik ve işten ayrılma eğilimlerine etkileri: Seyahat acentaları üzerine bir araştırma. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi. 7(4).
13. 13. Bolat Oİ. (2011). Lider-üye etkileşimi ve tükenmişlik ilişkisi. ISGUC The Journal of Industrial Relations and Human Resources. 13(2).
14. 14. Akman Y. (2016). Yıkıcı liderlik ile mesleki tükenmişlik arasındaki ilişki: Öğretmenler üzerine bir araştırma. Eğitimde Kuram ve Uygulama. 12(3), 627-653.
15. 15. Çetiner HB., Tolukan E. (2023). Sporcuların zihinsel dayanıklılık düzeyinin antrenör-sporcu ilişkisine etkisinde temel psikolojik ihtiyaçların aracılık rolü. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi. 18(2), 813-829.
16. 16. Maslach C., Jackson SE. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of organizational behavior. 2(2), 99-113.
17. 17. Amabile TM., Pratt, MG. (2016). The dynamic componential model of creativity and innovation in organizations: Making progress, making meaning. Research in organizational behavior. 36, 157-183.
18. 18. Shalley CE., Gilson LL. (2004). What leaders need to know: A review of social and contextual factors that can foster or hinder creativity. The Leadership Quarterly. 15(1), 33-53.
19. 19. Bass BM., Riggio, RE. (2006). Transformational leadership (2nd ed.). New Jersey, USA: Lawrence Erlbaum Associates.
20. 20. Amabile TM., Pratt MG. (2016). The dynamic componential model of creativity and innovation in organizations: Making progress, making meaning. Research in Organizational Behavior. 36, 157-183.
21. 21. Rego A., Vitória A., Magalhães A., Ribeiro N., e Cunha MP. (2013). Are authentic leaders associated with more virtuous, committed and potent teams?. The Leadership Quarterly. 24(1), 61-79.
22. 22. Serin K. (2016). Boks antrenörlerinin liderlik tarzlarının belirlenmesi, Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Konya.
23. 23. Karasar N. (2015). Bilimsel araştırma yöntemi, 28. Baskı, Nobel Yayıncılık, Ankara.
24. 24. Dursun M., Günay M., Yenel İF. (2019). Çok yönlü liderlik yönelimleri ölçeği (ÇYLYÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi. 2(2), 333-347.
25. 25. Güngör M., Erat S. (2023). Dönüşümcü liderlik ve çalışmaya tutkunluğun, yenilikçilik ve bağlılık üzerindeki etkisi: Spor yöneticileri üzerine bir araştırma. Spor ve Rekreasyon Araştırmaları Dergisi. 5(2), 42-54.
26. 26. Vurgun N., Özçelik İY., Aldırmaz C. (2023). Hentbol antrenörlerinin öz yeterlik düzeyleri ile çok yönlü liderlik yönelimleri üzerine bir inceleme. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi. 18(2), 683-701.
27. 27. Bakan İ., Erşahan B., Büyükbeşe T., Doğan İ., Kefe İ. (2015). Dönüşümcü ve etkileşimci liderlik ile öğretmenlerin tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişki. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi. 7(14).
28. 28. Alev S., Taş D. (2020). Lider-üye etkileşimi, tükenmişlik ve örgütsel bağlılık arasındaki ilişki: öğretmenler üzerine bir araştırma. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 8(5), 1611-1620.
29. 29. Çelik OT., Açar D., Tunç Y., Candemir B. (2022). Sınıf öğretmenlerinin çocuklarda yaratıcılığa ilişkin görüşleri. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 23(2), 1182-1203.
30. 30. Durgut Aİ., Günay GY. (2020). Etik liderlik, işe adanmışlık ve yönetsel yaratıcılık arasındaki ilişki: Yapı malzemeleri sektöründe bir uygulama. Journal of Organizational Behavior Review. 2(2), 149-171.
31. 31. Oğuzhan YS. (2021). Örgütsel yenilikçilik ve yaratıcılığın dönüştürücü liderlik algısına etkisi. OPUS International Journal of Society Researches. 17(35), 2155-2178.
32. 32. Yüksel S., Bilgivar OO. (2024). Okul müdürlerinin dönüşümcü liderlik stilleri ile öğretmenlerin yaratıcı düşünme eğilimleri arasındaki ilişkiler. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi. 15(1), 373-391.
33. 33. Akoğul E. (2018). Liderlik tarzları, tükenmişlik ve yaratıcılık ilişkisinin belirlenmesi: Ankara’da otel işletmelerinde bir uygulama. Al Farabi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi. 2(2), 99-117.
34. 34. Uğurluoğlu Ö., Şantaş F., Demirgil B. (2013). Lider-üye etkileşimi ve tükenmişlik ilişkisi: Hastanelerde bir uygulama. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi. 16(1),1-21.
35. 35. Canbaz M. (2016). Türkiye'deki taekwondo antrenörleri'nin liderlik, yaratıcılık ve tükenmişlik düzeylerinin araştırılması. Yüksek Lisans Tezi, Dumlupınar Üniversitesi. Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Kütahya.
36. 36. Kavasoğlu E., Bayraktar C. (2023). Rize, Trabzon ve Artvin Gençlik ve Spor İl Müdürlüklerinde görev yapan antrenörlerin tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Spor Eğitim Dergisi. 7(2), 150-161.
37. 37. Güllü S., Şahin S. (2019). Antrenörlerde duygusal emek ve tükenmişlik ilişkisinin incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches. 10(17), 332-354.