Ortaokul 7. Sınıf Öğrencilerinin Atom Kavramına Yönelik Algılarının Metaforlar Yoluyla Belirlenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin “atom” kavramına yönelik metaforik algılarını belirlemektir. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan fenomenoloji (olgubilim) deseni kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini, 7. sınıfta öğrenim gören 150 öğrenci oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak, belirlenen kavrama yönelik tek sorudan oluşan bir form kullanılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Araştırmaya katılan öğrencilerin 39 farklı metafor ürettikleri belirlenmiştir. Öğrenciler tarafından üretilen metaforlar 6 farklı kategori altında toplanmıştır. Araştırma sonucunda, öğrenciler tarafından en sık tekrar edilen metaforun Güneş Sistemi olduğu belirlenmiştir. Metaforların oluşturulması sürecinde öğrencilerin zihinsel imgelerinin, atomun farklı özellikleri üzerinde yoğunlaştığı gözlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Atom
• Metafor
• 7. sınıf öğrencisi

Determining Middle School 7th Grade Students’ Perceptions of the Concept of Atom Through Metaphors

Öz

The purpose of this study is to determine the metaphorical perceptions of 7th grade middle school students towards the concept of "Atom." The "phenomenology" design, which is one of the qualitative research methods, was used in the study. The sample of the study consists of 150 students studying in 7th grade. As a data collection tool, a form consisting of 1 question directed at the determined concept was used. The obtained data were analyzed using content analysis. It was determined that the students participating in the study produced 39 different metaphors. The metaphors produced by the students were grouped into 6 different categories. As a result of the research, it was determined that the most frequently recurring metaphor by students was the Solar System. It was observed that the mental images that students thought of while creating metaphors focused on different properties of the atom.

Anahtar Kelimeler

• Atom
• Metaphor
• 7th grade student

Kaynakça

1. Abraham, M. R., Grzybowski, E. B., Renner, J. W. ve Marek, E. A. (1992). Understandings and misunderstanding of eight graders of five chemistry concepts found in textbooks. Journal of Research in Science Teaching, 29 (2), 105-120.
2. Arslan M. M. ve Bayrakçı M. (2006). Metaforik düşünme ve öğrenme yaklaşımının eğitim-öğretim açısından incelenmesi. Milli Eğitim, 171, 100-108.
3. Arslan, A., & Zengin, R. (2024). Fen bilgisi öğretmen adaylarının küresel ısınma kavramına ilişkin algılarının metafor analizi yoluyla incelenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, 3(44), 453-466.
4. Ayas, A. & Demirbaş, A. (1997). Turkish secondary students' conception of introductory chemistry concepts. Journal of Chemical Education, 74(5), 518-521.
5. Bearman, M., Mahoney, P., Tai, J., Castanelli, D., & Watling, C. (2021). Invoking culture in medical education research: A critical review and metaphor analysis. Medical Education, 55(8), 903-911. https://doi.org/10.1111/medu.14464
6. Canbazoğlu-Bilici, S. (2019). Örnekleme Yöntemleri. Eğitimde Araştırma Yöntemleri (Ed: Haluk Özmen ve Orhan Karamustafaoğlu), s. 55-80, Ankara: Pegem Akademi.
7. Chiappetta, E. L., & Fillman, D. A. (2007). Analysis of five high school biology textbooks used in the United States for inclusion of the nature of science. International Journal of Science Education, 29(15), 1847–1868.
8. Chien, C. (2019). Creating pathways to developing a “teacher self” through metaphor analysis. Research in Education, 106(1), 41-58. https://doi.org/10.1177/0034523719883663

9. Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni. (Üçüncü baskıdan çeviri) Ankara: Siyasal Kitabevi
10. Creswell, J. W. (2017). 30 essential skills for qualitative researchers (Özcan, H. Çev.). Anı Publishing.
11. Çelik, M. E., Güleç, S., & Atasoy, E. (2025). Pupils'metaphors regarding the concept of astronomy in a secondary school social studies course. Journal of Turkish Science Education, 22(2), 468-487.
12. Çil, D. (2018). Ortaokul öğrencilerinin temel fizik kavramlarına yönelik metaforik algılarının incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kırıkkale Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
13. Demirci, S., Yılmaz, A., & Şahin, E. (2016). An overview on the mental models about the structure of atom for high school and university students. Journal of the Turkish Chemical Society, Section C: Chemical Education, 1(1), 87–106.
14. Demmen, J., Semino, E., Demjén, Z., Koller, V., Hardie, A., Rayson, P., & Payne, S. (2015). A computer-assisted study of the use of violence metaphors for cancer and end of life by patients, family carers and health professionals. International Journal of Corpus Linguistics, 20(2), 205–231. https://doi.org/10.1075/ijcl.20.2.03dem
15. Eryılmaz Muştu, Ö., & Uçer, S. (2018). Ortaokul öğrencilerinin atom kavramına ilişkin bilgi seviyelerinin incelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1), 202–216. https://doi.org/10.17556/erziefd.332350
16. Goldstein, L. S. (2005). Becoming a teacher as a hero’s journey: Using metaphor in preservice teacher education. Teacher Education Quarterly, 32(1), 7–24.
17. Griffiths, A. K., & Preston, K. R. (1992). Grade 12 students’ misconceptions relating to fundamental characteristics of atoms and molecules. Journal of Research in Science Teaching, 29(6), 611–628.
18. Harrison, A. G., & Treagust, D. F. (1996). Secondary students’ mental models of atoms and molecules: Implications for teaching chemistry. Science Education, 80(5), 509–534.
19. Mayring, P. (2000). Qualitative content analysis. Forum Qualitative Sozialforschung / Forum: Qualitative Social Research, 1(2), Article 20. https://doi.org/10.17169/fqs-1.2.1089
20. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
21. Nakhleh, M. B. (1992). Why some students don’t learn chemistry. Journal of Chemical Education, 69(3), 191–196.
22. Nyachwaya, J. M., & Wood, N. B. (2014). Evaluation of chemical representations in physical chemistry textbooks. Chemistry Education Research and Practice, 15, 720–728.
23. Parın, K. (2017). Metaforlar: Hayat, anlam ve dil. Söylem Filoloji Dergisi, 2(1), 149–151.
24. Perry, C., & Cooper, M. (2001). Metaphors are good mirrors: Reflecting on change for teacher educators. Reflective Practice, 2(1), 41–52.
25. Ritchie, S. M. (1994). Metaphor as a tool for constructivist science teaching. International Journal of Science Education, 16(3), 293–303.
26. Saban, A. (2008). Okula ilişkin metaforlar. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 55, 459-496.
27. Saban, A. (2009). Öğretmen adaylarının öğrenci kavramına ilişkin sahip oldukları zihinsel imgeler. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(2), 281-326.
28. Soğukpınar, R., & Karışan, D. (2022). Ortaokul öğrencilerinin fen bilimleri dersine yönelik algılarının metafor ve öğrenci çizimleri yoluyla incelenmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(33), 217–249.
29. Şaban, A., Koçbeker, B., & Saban, A. (2007). Prospective teachers’ conceptions of teaching and learning revealed through metaphor analysis. Learning and Instruction, 17(2), 123–139. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2007.01.003
30. Thomas, G. P., & McRobbie, C. J. (1999). Using metaphor to probe students’ conceptions of chemistry learning. International Journal of Science Education, 21(6), 667–685.
31. Ünal, R., & Zollman, D. (1997). Students’ descriptions of an atom: A phenomenographic analysis. Department of Physics, Kansas State University.
32. Yadigaroglu, M. (2021). Determination of science teacher candidates’ approaches to the concept of chemistry with metaphors. Shanlax International Journal of Education, 9(4), 13–23.
33. Yadigaroğlu, M., Kışoğlu, M., & Yıldırım, T. (2025). Examining preservice teachers’ perceptions of the greenhouse effect. Journal of Innovative Research in Teacher Education, 6(1), 21–35. https://doi.org/10.29329/jirte.2025.1288.2
34. Yavuz, S., ve Akça, E. (2020). Ortaokul öğrencilerinin fen bilimleri dersindeki kimya kavramlarına yönelik metaforik algılarının incelenmesi. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(1), 85-115.
35. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.