Kur’an’da Ortografik Benzerlik ve Semantik Farklılaşma (سُنَّة/s-n-n, سِنَة/v-s-n ve سَنَة/s-n-h/s-n-v Köklerinin Karşılaştırmalı Analizi)

Yıl 2025, Sayı: 26, 316 - 327, 25.12.2025

Remzi Nazlı

https://doi.org/10.34085/buifd.1757927

Öz

Bu çalışma, Kur’ân-ı Kerîm'de yazımsal olarak birbirine çok yakın olan sünnet (سُنَّة), sine (سِنَة) ve sene (سَنَة) kelimelerinin, bu şekilsel benzerliğe rağmen nasıl tamamen farklı ve keskin anlamsal sınırlara sahip olduğunu analiz etmektedir. Makalenin temel tezi, bu durumun bir anlam karmaşası değil, aksine Kur'an'ın dilsel hassasiyetini ve i'câzını (mucizeviliğini) ortaya koyan bilinçli bir tercih olduğudur. Çalışma; etimoloji, Câhiliye şiiri ve tefsir kaynaklarını birleştiren disiplinler arası bir yaklaşımla bu üç kelimenin köklerini (“s-n-n”, “v-s-n”, “s-n-h/s-n-v”) incelemektedir. Analiz, her bir kökün özgün bir teolojik kavramı inşa ettiğini göstermektedir. “Parlatmak ve yol açmak” anlamındaki “s-n-n” kökü, Allah’ın tarih ve toplumdaki değişmez yasalarını ifade eden sünnetullah (ilâhî kanun) kavramına evrilir. “Uyuklama” anlamındaki “v-s-n” kökünden türeyen sine kelimesi, Âyetü’l-kürsî’de en hafif bir gaflet halini dahi nefyederek Allah’ın mutlak hayat (el-Hayy) ve yönetim (el-Kayyûm) sıfatlarını ispatlayan bir ilâhî tenzih ilkesine dönüşür. “Zamanla bozulma” ve “yıl/kıtlık” gibi çift yönlü anlamlara sahip “s-n-h/s-n-v” kökleri ise, lem yetesenneh (bozulmamış) mucizesiyle Allah’ın tabiat ve zaman üzerindeki mutlak egemenliğini kanıtlayan bir ilâhî kudret delili haline gelir. Böylece bu üç kök, birbirini tamamlayan ve İslâm'ın tevhîd tasavvurunun temelini oluşturan üç ana teolojik sütunu (kanun, tenzih, kudret) meydana getirir.

Anahtar Kelimeler

Arap Dili Belâgatı , İ'câzü'l-Kur'an , Etimoloji , Semantik , Sünnet , Sine , Sene.

Orthographic Similarity and Semantic Differentiation in the Qur'an: A Comparative Analysis of the Roots s-n-n (سُنَّة), w-s-n (سِنَة), and s-n-h/s-n-w (سَنَة)

Öz

This study analyzes how the words sunnah (سُنَّة), sinah (سِنَة), and sanah (سَنَة), which are orthographically proximate in the Qur'an, possess entirely different and sharply defined semantic boundaries despite their visual similarity. The core thesis of the article is that this phenomenon is not a source of ambiguity but rather a conscious authorial choice that demonstrates the linguistic sensitivity and inimitability (iʿjāz) of the divine text. Employing an interdisciplinary approach that combines etymology, pre-Islamic poetry, and exegetical (tafsīr) sources, the study examines the roots of these three words: "s-n-n," "w-s-n," and "s-n-h/s-n-w". The analysis reveals that each root is employed to construct a distinct theological concept. The root "s-n-n," from the meaning "to polish and pave a way," evolves into the concept of Sunnatullāh (Divine Law), which signifies God's immutable laws governing history and society. The word sinah, derived from the root "w-s-n" meaning "slumber," becomes a principle of Divine Transcendence in Āyat al-Kursī; by negating even the slightest state of unawareness, it proves God's absolute attributes of life (al-Hayy) and self-subsistence (al-Qayyūm). The roots "s-n-h/s-n-v," carrying dual meanings of "decay over time" and "year/drought," serve as evidence of Divine Power over nature and time, exemplified in the miracle of lam yatasannah ("it has not been altered by years"). Thus, these three roots establish three complementary theological pillars (Law, Transcendence, and Power) that form the foundation of the Islamic conception of Tawhid (Oneness of God).

Anahtar Kelimeler

Arabic Rhetoric , I'jaz al-Qur'an , Etymology , Semantics , Sunnah , Sinah , Sanah.

Kaynakça

• Âhfeşu’l-Esğar, Ebû’l-Mehâsin ʿAlî b. Suleymân el-. el-İhtiyâreyn. thk. Fahru’d-Dîn Kabâve. Beyrut: y.y., 1420/1999.
• Kur’ân-ı Kerîm Meâli. çev. Halil Altuntaş - Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2009.
• A’şâ, Ebû Basîr Meymûn b. Kays el-. Divânu’l-A’şâ el-kebîr. thk. Mahmud İbrahim, Muhammed er-Rıdvanî. Katar: Vezâratu’s-Sekâfe ve’l-Funûn ve’t-Türâs, 1. Basım., 2010.
• Aʿlem eş-Şentemerî, Ebû’l-Haccâc Yûsuf b. Suleymân b. ʿÎsâ eş-Şentemerî el-Endulusî el-. Eşʿâru’ş-şuʿarâʾi’s-sitteti’l-Câhiliyyîn. b.y.: y.y., ts.
• Ebû Nasr el-Cevherî, Ebû Nasr İsmail b. Hammâd el-Cevherî el-Fârâbî. Tâcu’l-luğa ve sıhâhu’l-ʿArabiyye. thk. Ahmed ʿAbdulğafûr ʿAttâr. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-ʿİlm li’l-Melâyîn, 1407/1987.
• Ebû Yâsîn, Hasan Îsâ. Şiʿru Hemdân ve Ahbâruhâ fi’l-Câhiliyye ve’l-İslâm: Cemʿ ve Tahkîk ve Dirâse. Riyad: Dâru’l-Ulûm, 1.Basım., 1983.
• Ezherî, Ebû Mansûr Muhammed b. Ahmed b. el-Herevî el-. Tehzîbu’l-luğa. thk. Muhammed ʿAvd Mirʿab. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâssi’l-ʿArabî, 2001.
• Ferâhîdî, Halîl b. Ahmed el. Kitâbu’l-ʿayn. thk. Mehdî el-Mahzûmî, İbrâhîm es-Sâmerrâʾî. 8 Cilt. b.y.: Mektebetu’l-Hilâl, ts.
• Hassân b. Sâbit, Ebu’l-Velîd el-Münzir el-Hazrecî el-Ensârî. Dîvânu Hassân b. Sâbit. thk. Velid ’Arafat. Beyrut: Dâru Sâdır, 2006.
• İbn Fâris, Ebû’l-Huseyn Ahmed b. Fâris el-Kazvînî. Muʿcemu mekâyîsi’l-luğa. thk. ʿAbdusselâm Muhammed Hârûn. 6 Cilt. b.y.: Dâru’l-Fikr, 1979.
• İbn Manzûr, Muhammed b. Mukerrem Cemâluddin. Lisânu’l-ʻArab. 15 Cilt. Beyrût: Dâru Sâdır, 1414.
• İbn Meymûn, Muhammed b. el-Mubârek b. Muhammed b. Meymûn el-Bağdâdî. Munteha’t-taleb min eşʿâri’l-ʿarab. b.y.: y.y., ts.
• İbn Sîde, Ebû el-Hasan ʿAlî b. İsmail b. Sîde el-Mursî. el-Muhkem ve’l-muhîtu’l-aʿzam. thk. ʿAbd el-Hamîd Hendâvî. 11 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1421/2000.
• Kurtubî, Ebû ʿAbdullâh Muhammed b. Ahmed el-Hazrecî el-. el-Câmiʿ li-âhkâmi’l-Kur’ân. thk. Ahmed el-Berdûnî-İbrahim İtfeyyiş. Kahire: Dâru’l-Kutubi’l-Mısriyye, 1384/1964.
• Râğıb el-Isfehânî, Ebû’l-Kâsım el-Huseyn b. Muhammed er-. el-Mufredât fî ğarîbi’l-Kurʾân. thk. Safvân ʿAdnân ed-Dâvûdî. Dımaşk; Beyrut: ed-Dâru’ş-Şâmiyye, 1412.
• Râzî, Ebû ʿAbdillâh Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn er-. Mefâtîhu’l-ğayb. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-ʿArabî, 1420.
• Semîn el-Halebî, Ebu’l-ʿAbbâs Şihâb ed-Dîn Ahmed b. Yûsuf b. ʿAbdiddâîm es-. ʿUmdetu’l-huffâz fî tefsîri eşrefi’l-elfâz. thk. Muhammed Bâsil ʿUyûn es-Sûd. 4 Cilt. b.y.: y.y., 1417.
• Şu’arâu Huzeliyyîn. Dîvânü’l-hüzeliyyîn. thk. Muhammed Mahmud eş-Şenkitî. Kahire: ed-Dârü’l-Kavmiyye li’t-Tibâ‘a ve’n-Neşr, 1965.
• Taberî, Ebû Caʿfer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmilî et-. Câmiʿu’l-beyân fî teʾvîli ʾÂyi’l-Kur’ân. thk. ʾAhmed Muhammed Şâkir. 24 Cilt. b.y.: Muʾessesetu’r-Risâle, 1420/2000.
• Tahânevî, Muhammed b. ʿAlî b. el-Kâdî Muhammed Hâmid b. Muhammed Sâbir el-Fârûkî el-Hanefî et-. Keşşâfu ıstılâhâti’l-funûn ve’l-ʿulûm. thk. ʿAlî Dahrûc. 2 Cilt. Beyrut: Mektebetu Lubnân Nâşirûn, 1996.
• Veşşâ, Ebû’t-Tayyib Muhammed b. Ahmed el-. ez-Zarf ve’z-zurefâ. thk. Kemâl Mustafâ. Mısır: y.y., 1371.
• Zebîdî, Muhammed b. Muhammed b. ʿAbdurrezzâk ez-. Tâcu’l-ʿarûs min cevâhiri’l-kâmûs. thk. Heyet. 4 Cilt. b.y.: Dâru’l-Hidâye, ts.
• Zemahşerî, Ebû’l-Kâsım Mahmûd b. ʿAmr ez-. el-Keşşâf ʿan hakâîkı ğavâmidi’t-tenzîl. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-ʿArabî, 1407.