Tokat Ebu Şems (Vezir Ahmed Paşa) Zaviyesi Vakfı

Öz

Muhammet OKUDAN

Dr. Öğretim Üyesi, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, İslam

Tarihi ve Sanatları Bölümü, Siyer ve İslam Tarihi Anabilim Dalı

Assist.Prof. Dr., Tokat Gaziosmanpaşa Üniversity, Faculty of Divinity,

Department of History of İslam and Arts, Science of Siyar and İslamic History

Tokat, TURKEY

[e-mail]

ORCID: org/0000-0002-3400-1410

Geliş Tarihi: 05.04.2019, Kabul Tarihi: 03.05.2019

DOI: 10.34085/buifd.549871

Ebu Şems Zaviyesi Tokat’ta Sultan II. Mesut döneminde Hicri 687/Miladi 1288 yılında Ebu’l-Hasan bin Eş-Şems tarafından inşa ettirilmiştir. Bu zaviyeye gelir getirmek üzere Tokat Merkezde çeşitli dükkanlar, bahçeler, değirmen hissesi ile Artukabad’da çeşitli köyler vakfedilmiştir. Vâkıf zaviyede görev yapmak üzere şeyh, sufi, müezzin, bevvab gibi çeşitli kadrolar ihdas etmiş ve bu görevlere azatlı kölelerinin atanmasını şart koşmuştur. Vakfın muhasebesi ile ilgili Osmanlı öncesi döneme ait herhangi bir belge tespit edilememiştir. Aynı şekilde Osmanlı döneminde de Ebu Şems Zaviyesi ile ilgili bir belgeye  rastlanmamıştır. Bununla birlikte yapının Osmanlı döneminde “Vezir Hankahı”, “Vezir Ahmed Paşa Zaviye ve Türbesi” olarak isimlendirildiği anlaşılmıştır. Gerek Ebu Şems gerekse Vezir Ahmed Paşa hakkında detaylı bir bilgi bulunamamıştır. İncelenen muhasebe kayıtlarında vakfa bir takım müdahaleler yapılarak akarların büyük bir kısmına el konulduğu saptanmıştır. 19. Yüzyılın sonlarına doğru ciddi bir tamirat geçiren zaviye 1939 depremine kadar ayakta kalmayı başarmıştır. 39 depreminden sonra çekilen fotoğraflarda zaviyenin dış duvarlarının yıkıldığı etrafına baraka şeklinde dükkanların yapıldığı görülmüştür. 1969 yılında eski eser olarak tescil edilen yapı günümüzdeki şeklini 1988 yılında yapılan restorasyonda almıştır. Bu makalede zaviyenin elde edilen vakfiyesi ve muhasebe kayıtları değerlendirilerek Tokat’ın dini ve sosyal tarihinin ortaya çıkarılmasına bir katkı sağlanması amaçlanmıştır.

 

 

 

 

Anahtar Kelimeler

• Ebu Şems,Zaviye,Vakfiye,Tokat

Öz

 Dervish Lodge Of Tokat Abu Shams (Vezir Ahmed Pasha) Foundation

Zawiya of Abu Shams was built  Hijri 687 in Tokat, in period of Sultan II. Mesut. To bring income to this lodge, various shops, gardens and mill shares have been devoted  in Tokat Center and Artukabad. In order to serve in the lodge, Vâkif has established various positions such as sheikh, sufi, muezzin and bevvab and stipulated the appointment of their freed slaves. No documents related to the accounting of the foundation were found before the Ottoman period. Similarly, there was no document in the Ottoman period. İn the Ottoman period this zawiya started to pass in the documents Vezir Ahmet Paşa’s Zawiya and Tomb. Pasha in the source. A large number of mites were seized in the records of the accounting records. By the end of the 19th century, a serious repair, the zaviye managed to survive until the 1939 earthquake. In 1969, it was registered as an ancient work. The building took its present form in the restoration in 1988. This paper is intended to contribute to revealing the religious and social history of Tokat, which is discussed in the framework of the obtained foundation and accounting records.

Anahtar Kelimeler

• Abu Shams,Dervish Lodge,Waqfiya,Tokat,Vezir Ahmed Pasha

Kaynakça

1. Açıkel, Ali. “Tokat Şeyh Pir Havend Zaviyesi Vakfı (1453-1839) ve Çöreğibüyük Köyü Türbesi”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 85 (Bahar 2018): 103-125.
2. Ali Açıkel-Abdurrahman Sağırlı. Osmanlı Döneminde Tokat Merkez Vakıfları-Vakfiyeler, Tokat: Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi yayınları, 2005.
3. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Cevdet Evkaf, 445/22549; 647/32638.
4. Erol Yurdakul. “Tokat Vilayetinde Bilinmeyen Bir Selçuklu Hankahı”, Önasya, V/59-60 (1970), 8-9.
5. Emir, Sedat. Erken Osmanlı Mimarlığında Çok-İşlevli Yapılar; Kentsel Kolonizasyon Yapıları Olarak Zaviyeler I Öncül Yapılar Tokat Zaviyeleri. 1. Baskı. İzmir: Akademi Kitapevi, 1994.
6. Ocak, Ahmet Yaşar. "Zâviyeler: Dinî, Sosyal ve Kültürel Tarih Açısından Bir Deneme". Vakıflar Dergisi 12 (1978): 247-269 .
7. Tokat Şer’iyye Sicil Defteri (TŞSD), Defter Numarası 53, Varak, 66; 88; 93, 94.
8. Üstek, Fatma, Tokat Merkez Kazası Vakıf Kayıtları: H. 984 (M. 1576) tarihli Defter-i Efkaf-ı Rum’a Göre. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, 1985.

9. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi (VGMA), Defter Numarası,3052, Sayfa, 59.