The Contribution of Practicum Experiences to the Professional Development of Pre-Service Special Education Teachers: An In-Depth Evaluation

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: Özel Sayı, 233 - 252, 30.11.2025

Bahadır İnan , Rabia Sönmez , Birkan Güldenoğlu

Öz

This study aims to examine, from a multidimensional perspective, how practicum experiences contribute to the professional development of pre-service special education teachers. Adopting a qualitative research design, the study is based on the perspectives of teacher candidates, mentor teachers, school administrators, and faculty members involved in the practicum process at special education schools affiliated with the Turkish Ministry of National Education in Ankara. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using content analysis. The findings reveal that practicum plays a critical role not only in the development of technical skills, but also in fostering advanced professional competencies such as classroom management, addressing challenging behaviors, developing individualized education plans, and communicating with parents. However, structural shortcomings, lack of institutional coordination, and collaboration issues among stakeholders limit the effectiveness of the practicum process. The professional competence of mentor teachers and the level of involvement of faculty members significantly influence the benefits teacher candidates gain from the practicum experience. The results underscore the need to restructure the practicum not only at the individual level, but also at the institutional level, and offer concrete recommendations to enhance its scope, duration, and content.

Anahtar Kelimeler

Practicum , special education , professional development , pre-service teachers

Uygulama Eğitimi Deneyimlerinin Özel Eğitim Öğretmen Adaylarının Mesleki Gelişimine Katkısı: Derinlemesine Bir Değerlendirme

Öz

Bu araştırma, özel eğitim öğretmen adaylarının öğretmenlik uygulaması sürecinde edindikleri deneyimlerin mesleki gelişimlerine katkılarını çok boyutlu olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma desenine sahip çalışma, Ankara’daki Milli Eğitim Bakanlığı’na özel eğitim uygulama okullarında öğretmenlik uygulaması yürüten öğretmen adayları, uygulama öğretmenleri, okul yöneticileri ve öğretim elemanlarının görüşlerine dayanmaktadır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmış, içerik analizi ile çözümlenmiştir. Bulgular, öğretmenlik uygulamasının yalnızca teknik beceriler değil, aynı zamanda sınıf yönetimi, problem davranışla baş etme, bireyselleştirilmiş eğitim programları hazırlama ve ebeveynlerle iletişim gibi üst düzey mesleki yeterliklerin gelişiminde de kritik rol oynadığını ortaya koymuştur. Ancak uygulama sürecine dair yapısal yetersizlikler, kurumsal koordinasyon eksiklikleri ve paydaşlar arası iş birliği sorunları sürecin etkililiğini sınırlamaktadır. Uygulama öğretmenlerinin mesleki donanımı ve öğretim elemanlarının sürece katılım düzeyi, öğretmen adaylarının uygulamadan elde ettikleri kazanımları doğrudan etkilemektedir. Araştırma sonuçları, öğretmenlik uygulamasının yalnızca bireysel değil, aynı zamanda kurumsal düzeyde de yeniden yapılandırılması gerektiğini ortaya koymakta; uygulamanın kapsam, süre ve içerik bakımından güçlendirilmesine yönelik somut öneriler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öğretmenlik uygulaması , özel eğitim , mesleki gelişim , öğretmen adayları

Kaynakça

• Ada, S. & Baysal, Z. N. (2013). Pedagojik-Androgojik Formasyon ve Türkiye’de Öğretmen Yetiştirme. Ankara: Pegem Akademi.
• Alpteki̇n, S., & Vural, M. (2014). Zihin Engelliler Öğretmenliği Adaylarının Uygulamada Karşılaştığı Problemlere İlişkin Görüş Ve Önerileri. Electronic Turkish Studies, 9(2).
• Altıntaş, S., & Görgen, İ. (2014). Sınıf öğretmeni adaylarının öğretmenlik uygulaması üzerine görüşleri (Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi örneği). Turkish Studies, 9(8), 197-208.
• Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S., & Yıldırım, E. (2007). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: SPSS uygulamalı. Sakarya yayıncılık.
• Anderson, L. M., & Stillman, J. A. (2013). Student teaching’s contribution to preservice teacher development: A review of research focused on the preparation of teachers for urban and high-needs contexts. Review of Educational Research, 83(1), 3-69.
• Assadi, N., & Murad, T. (2017). The effect of the teachers' training model" Academy-Class" on the teacher students' professional development from students' perspectives. Journal of Language Teaching and Research, 8(2), 214
• Atmiş, S. (2013). Sınıf öğretmeni adaylarının öğretmenlik uygulaması sürecini değerlendirmelerine yönelik görüşlerinin incelenmesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi.
• Avalos, B. (2011). Teacher professional development in teaching and teacher education over ten years. Teaching and teacher education, 27(1), 10-20.
• Aydın, S., Selçuk, A. & Yeşilyurt, M. (2007). Öğretmen adaylarının “Okul Deneyimi” dersine ilişkin görüşleri (Yüzüncü Yıl Üniversitesi Örneği). Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 75-90.
• Aytaçlı, B. (2012). İlköğretim matematik öğretmenliği lisans programında yer alan okul deneyimi ve öğretmenlik uygulaması derslerinin değerlendirilmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi.
• Baran, M., Yaşar, Ş. & Maskan, A. (2015). Fizik öğretmen adaylarının öğretmenlik uygulaması dersine yönelik görüşlerinin değerlendirilmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 26, 230-248.
• Beck, C., & Kosnik, C. (2002). Components of a good practicum placement: student teacher perceptions. Teacher Education Quarterly, 29(2), 81–98.
• Brooks, V. (2006). A 'quiet revolution'? The impact of Training Schools on initial teacher training partnerships. Journal of Education for Teaching, 32(4), 379–393.
• Cansaran, A., İdil, Ö., & Kalkan, M. (2006). Fen bilgisi eğitimi anabilim dallarındaki okul deneyimi uygulamalarının değerlendirilmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(1), 83-99.
• Carroll, J. M., Choo, C. W., Dunlap, D. R., Isenhour, P. L., Kerr, S. T., MacLean, A., & Rosson, M. B. (2003). Knowledge management support for teachers. Educational Technology Research and Development, 51(4), 42-64.
• Colbert, J. A., Brown, R. S., Choi, S., & Thomas, S. (2008). An investigation of the impacts of teacher-driven professional development on pedagogy and student learning. Teacher education quarterly, 35(2), 135-154.
• Conderman, G., Morin, J. & Stephens, J. T. (2005). Special education student teaching practices.
• Conley, S., & You, S. (2017). Key influences on special education teachers’ intentions to leave: The effects of administrative support and teacher team efficacy in a mediational model. Educational Management Administration & Leadership, 45(3), 521-540.
• Cooc, N. (2018). Who Needs Special Education Professional Development?: International Trends from TALIS 2013.
• Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage publications.
• Çakmak, M. S. (2019). Öğretmen adaylarının öğretmenlik uygulaması derslerine ilişkin görüşleri. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(13), 207-226.
• Çepni, O., & Aydın, F. (2015). Coğrafya öğretmen adaylarının öğretmenlik uygulaması dersi kapsamında karşılaştığı sorunlar ve çözüm önerileri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 19(2), 285-304.
• Çermik, H., Doğan, B., & Şahin, A. (2011). Öğretmen adaylarında iz bırakan öğretmenlerle yaşanılan deneyimlerin meslek tercihleri açısından incelenmesi. Educational Sciences, 6(4), 2675- 2688.
• Darling-Hammond, L., & Bransford, J. (Eds.). (2007). Preparing teachers for a changing world: What teachers should learn and be able to do. John Wiley & Sons.
• Desimone, L. M., Porter, A. C., Garet, M. S., Yoon, K. S., & Birman, B. F. (2002). Effects of professional development on teachers’ instruction: Results from a three-year longitudinal study. Educational evaluation and policy analysis, 24(2), 81-112.
• Donnelly 1, V., & Watkins, A. (2011). Teacher education for inclusion across Europe. La nouvelle revue de l'adaptation et de la scolarisation, (3), 17-24.
• Dursun, Ö. Ö., & Kuzu, A. (2008). Öğretmenlik uygulaması dersinde yaşanan sorunlara yönelik öğretmen adayı ve öğretim elemanı görüşleri. Selçuk Üniversitesi Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 25,159 -178.
• Dündar, H. & Karaca, E. T. (2013). Formasyon Öğrencilerinin “Pedagojik Formasyon Programı”na İlişkin Sahip Oldukları Metaforlar. Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi, 30, 19-34.
• Ergenekon, Y., Ozen, A., & Batu, E. S. (2008). An Evaluation of the Views of Mental Retardation Practicum Students on Teaching Practicum. Educational Sciences: Theory and Practice, 8(3), 881-891.
• European Agency for Development in Special Needs Education (2011), Teacher Education for Inclusion Across Europe – Challenges and Opportunities, Erişim adresi: https://www.european-agency.org/
• Fisher, K. M., & Norris, A. (2023). Characteristics of special education field placements: an exploratory study. The Journal of Special Education Apprenticeship, 12(1), 3
• Gökçe, E., & Demirhan, C. (2005). Öğretmen adaylarının ve ilköğretim okullarında görev yapan uygulama öğretmenlerinin öğretmenlik uygulaması etkinliklerine ilişkin görüşleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 38(1), 43-71.
• Grissom, J. A., & Harrington, J. R. (2010). Investing in administrator efficacy: An examination of professional development as a tool for enhancing principal effectiveness. American Journal of Education, 116(4), 583-612.
• Grossman, P., Hammerness, K., & McDonald, M. (2009). Redefining teaching, re‐imagining teacher education. Teachers and Teaching: theory and practice, 15(2), 273-289.
• Haggarty, L. (1996). What is content analysis? Medical Teacher, 18(2), 99–101.
• Hattie, J. (2012). Visible learning for teachers: Maximizing impact on learning. Routledge.
• Hillel Lavian, R. (2015). Masters of weaving: The complex role of special education teachers. Teachers and Teaching, 21(1), 103-126.
• Hixon, E., & So, H. J. (2009). Technology's role in field experiences for preservice teacher training. Journal of Educational Technology & Society, 12(4), 294-304.
• Karagözoğlu, G. (2008). Türk eğitim siteminde öğretmen yetiştirme çıkmazımız. Çağdaş Eğitim, 349(1), 37.
• Kartal, T. & Afacan, Ö. (2012). Pedagojik formasyon eğitimi alan öğretmen adaylarının mesleğe ilişkin tutumlarının incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,24(1), 76-96.
• Kırksekiz, A., Uysal , M., İşbulan, O., Akgün, Ö. E., Kıyıcı , M., & Horzum, M. B. (2015). Okul deneyimi ve öğretmenlik uygulaması derslerine eleştirel bir bakış: Problemler, beklentiler ve çözüm önerileri. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2),433-451.
• Kiggundu, E., & Nayimuli, S. (2009). Teaching practice: a make or break phase for student teachers. South African Journal of Education, 29(3), 345-358.
• Koç, C., & Yıldız, H. (2012). Öğretmenlik uygulamasının yansıtıcıları: Günlükler. Eğitim ve Bilim, 37(164), 223-236.
• Kyngäs, H. (2019). Inductive content analysis. In The application of content analysis in nursing science research (pp. 13-21). Cham: Springer International Publishing.
• Landon-Hays, M., Peterson-Ahmad, M. B., & Frazier, A. D. (2020). Learning to teach: How a simulated learning environment can connect theory to practice in general and special education educator preparation programs. Education Sciences, 10(7), 184.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Thousands Oaks, CA: Sage.
• Milli Eğitim Bakanlığı. (2022). Öğretmenlik Meslek Kanunu. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/02/20220214-1.htm
• Milli Eğitim Bakanlığı. (2017). Öğretmen Yeterlikleri: Öğretmenlik Mesleği-Genel ve Özel Alan Yeterlikleri. https://oygm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_12/11115355_YYRETMENLYK_MESLEYY_GENEL_YETERLYKLERY.pdf
• Milli Eğitim Bakanlığı. (2021). Öğretmenlik Uygulaması Yönergesi. Milli Eğitim Bakanlığı Tebliğler Dergisi. https://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/2066.pdf
• O’Brien, K. M., Nagro, S. A., Binkert, G. D., Szocik, K., & Gerry, M. (2024). Field experiences in special education teacher preparation: A review of the literature. Teacher Education and Special Education, 47(1), 5-25.
• Paker, T. (2008). Öğretmenlik Uygulamasında Öğretmen Adaylarının Uygulama Öğretmeni ve Uygulama Öğretim Elemanının Yönlendirmesiyle İlgili Karşılaştıkları Sorunlar. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(23), 132-139.
• Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice. Sage publications.
• Pretti-Frontczak, K., Brown, T., Senderak, A., & Walsh, J. (2005). A preliminary investigation of the effectiveness of CaseQuests in preparing family-guided and technologically-competent early childhood interventionists. Journal of Computing in Teacher Education, 21(3), 87-93.
• Ricci, L. A., Persiani, K., & Williams, A. D. (2019). From'Training Wheels for Teaching'to'Cooking in Your Mother-in-Law's Kitchen': Highlights and Challenges of Co-Teaching among Math, Science, and Special Education Teacher Candidates and Mentors in an Urban Teacher Residency Program. International Journal of Whole Schooling, 15(2), 24-52.
• Saied, J., & Rusu, A. S. (2022). Theoretical overview of the practicum programs for special education pre-service teachers. European Proceedings of Educational Sciences, 609-616.
• Saldaña, J. (2016). The coding manual for qualitative researchers (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
• Seggie, F. N., & Bayyurt, Y. (2017). Nitel araştırma. Yöntem, Teknik, Analiz ve Yaklaşımları. Ankara: Anı Yayıncılık.
• Shepherd, K. G., Fowler, S., McCormick, J., Wilson, C. L., & Morgan, D. (2016). The search for role clarity: Challenges and implications for special education teacher preparation. Teacher Education and Special Education, 39(2), 83-97.
• Sola-Özgüç, C. (2019). Zihin Engelliler Öğretmeni Adaylarının Rehberlik Araştırma Merkezinde Gerçekleştirdikleri Uygulamaya İlişkin Deneyimleri. Özel Eğitim Dergisi, 20(4), 763-782.
• Şaşmaz Ören, F., Sevinç, Ö. S., & Erdoğmuş, E. (2009). Öğretmen adaylarının okul deneyimi derslerine yönelik tutumlarının ve görüşlerinin değerlendirilmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 15(2), 217-246.
• Şimşek, S., Alkan, V., & Erdem, A. R. (2013). Öğretmenlik Uygulamasına İlişkin Nitel Bir Çalışma. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(34), 63-73.
• Tisdell, E. J., Merriam, S. B., & Stuckey-Peyrot, H. L. (2025). Qualitative research: A guide to design and implementation. John Wiley & Sons.
• Turgut, M., Yılmaz, S., & Firuzan, A. R. (2008). Okul deneyimi uygulama sürecinin değerlendirilmesi üzerine bir araştırma. Bilim, Eğitim ve Düşünce Dergisi, 8(2), 1-26.
• Ülger, K. (2021). Öğretmenlik uygulamasında karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerilerine ilişkin bir araştırma. Milli Eğitim Dergisi, 50(232), 71-87.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. baskı.). Ankara: Seçkin Yayıncılık
• Yıldırım, R. G., Özyılmaz Akamca, G., Ellez, A. M., Karabekmez, S., & Bulut Üner, A. N., (2019). Okul öncesi öğretmen adaylarının okul deneyimi ve öğretmenlik uygulaması derslerine ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 9(2), 306-316.
• Zeichner, K. M., & Conklin, H. G. (2017). Beyond knowledge ventriloquism and echo chambers: Raising the quality of the debate in teacher education. In The struggle for the soul of teacher education (pp. 103-138). Routledge.