OSMANLI İMPARATORLUĞU’NUN KUZEY AFRİKA'DAKİ SON MÜCADELESİ: 1911-1912 TÜRK-İTALYAN SAVAŞI VE MUSTAFA KEMAL'İN ROLÜ

Öz

Osmanlı Devleti, 1877 Türk-Rus Savaşı'ndan 1922 yılına kadar Avrupa'da, Rusya cephesinde ve Ortadoğu'da neredeyse kesintisiz savaşlara katılmıştır. 19. yüzyılın sonlarına doğru işgal mücadelesine başlayan İtalya, bu konuda birçok Avrupa devletine göre geç kalmışlardı. İngiltere Mısır'ı, Fransa Cezayir ve Tunus'u işgal etmeye başladığında, İtalyanlar Kuzey Afrika'daki son Osmanlı toprağı olan Trablus'u işgal etmeyi amaçlıyorlardı. Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu'nun daha tehlikeli bir düşmanla karşı karşıya kalabilmemek için İtalya ile barış yapmak zorunda kaldığı 1912 yılında Birinci Balkan Savaşı ile sonuçlanan Libya Savaşı'na dönüşen askeri ve diplomatik çıkmazları, savaşçıların nasıl ele aldığını incelemektedir. Yaşanan İtalyan-Türk Savaşı, küçük Büyük Güçler arasındaki ilk silahlı çatışmaydı ve Balkanlar ve Saraybosna'daki durumun amansız bir şekilde kötüleşmesine yol açmıştı. Bölgede gücü sınırlı olan Osmanlı Devleti'nin, hem kuvvet hem de silah bakımından kendisinden çok daha üstün olan düşmana karşı kahramanlığı üst düzeydeydi. Savaşın başladığı günden bu yana asker ve mücahitlerin İtalyanlara karşı gösterdiği direniş başarılı olsa da İtalyanları Trablus'tan tamamen çıkarmaya yetmemişti. Yüzbaşı Mustafa Kemal, 1911 yılında kendi isteğiyle Trablusgarp'a giden birkaç arkadaşıyla birlikte önce Mısır'a daha sonra güçlükle Tobruk ve Derne'ye ulaşmış ve tüm olumsuz koşullara rağmen kendilerine verilen görevleri en iyi şekilde yerine getirmişti.

Anahtar Kelimeler

• İtalya-Türk Savaşı
• Libya
• Osmanlı İmparatorluğu
• Balkan
• Binbaşı Mustafa Kemal

THE LAST STRUGGLE OF THE OTTOMAN EMPIRE IN NORTH AFRICA: THE TURKISH-ITALIAN WAR OF 1911-1912 AND THE ROLE OF MUSTAFA KEMAL

Öz

The Ottoman Empire participated in almost uninterrupted wars in Europe, the Russian front and the Middle East from the 1877 Turkish-Russian War until 1922. Italy, which started its occupation struggle towards the end of the 19th century, was late compared to many European states in this regard. When Britain began to occupy Egypt and France to occupy Algeria and Tunisia, the Italians aimed to occupy Tripoli, the last Ottoman territory in North Africa. This study examines how the combatants handled the military and diplomatic deadlocks that turned into the Libyan War, which resulted in the First Balkan War in 1912, when the Ottoman Empire was forced to make peace with Italy in order to avoid facing a more dangerous enemy. The Italo-Turkish War was the first armed conflict between the smaller Great Powers and led to an inexorable deterioration of the situation in the Balkans and Sarajevo. The heroism of the Ottoman Empire, whose power in the region was limited, was at a high level against the enemy, which was much superior to it in terms of both strength and weapons. Although the resistance of soldiers and mujahideen against the Italians since the beginning of the war was successful, it was not enough to completely remove the Italians from Tripoli. Captain Mustafa Kemal, together with a few of his friends who went to Tripoli voluntarily in 1911, first reached Egypt and then with difficulty reached Tobruk and Derne, and despite all the adverse conditions, they fulfilled the duties assigned to them in the best possible way.

Anahtar Kelimeler

• Italy-Turkish War
• Libya
• Ottoman Empire
• Balkan
• Major Mustafa Kemal

Kaynakça

1. Ahmida, A. A. (1994). The making of modern Libya: State formation, colonization, and resistance, 1830-1932. State University of New York Press.
2. Aliberti, S. (1993). The Italian colonization of Libya: 1911 to 1940 [Doctoral dissertation]. Youngstown State University.
3. Anderson, L. (1984). Ninteenth-century reform in Ottoman Libya. International Journal of Middle East Studies, 16(3), 325-348. https://doi.org/10.1017/S0020743800028208
4. Artuç, N. (2022). Trablusgarp Savaşı’ndan Milli Mücadele’ye Türk-Senusi ilişkileri. Tarih ve Gelecek Dergisi, 8(2), 283-298. https://doi.org/10.21551/jhf.1121735.
5. Askew, W. C. (1938). Europe's efforts at peacemaking during the Turco-Italian war. The Southwestern Social Science Quarterly, 18(4), 363-375.
6. Aydemir, Ş. S. (1972). Makedonya'dan Ortaasya'ya Enver Paşa. Remzi Kitabevi.
7. Bacanlı, H. (1984). 1911-1912 Osmanlı-İtalyan Savaşı ve Örikağasızade Hasan Sırrı’nın “Hukuk-i Düvel Nokta-i Nazarından Osmanlı-İtalya Muhârebesi” adlı eseri. Askerî Tarih Araştırmaları Dergisi, 11(21), 45-80.
8. Barclay, T., & Ali, S. A. (1912). The Turco-Italian War and its problems: With appendices containing the chief state papers bearing on the subject. Constable Limited.

9. Baykurt, C. (2009). Cami Baykurt'un anılarıyla son Osmanlı Afrikası'nda hayat: Çöl insanları, sürgünler ve Jön Türkler. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
10. Bayur, Y. H. (1991). Trablusgarp ve Balkan savaşları, Osmanlı Asyasının paylaşılması için anlaşmalar. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
11. Beehler, C. W. (2014). 1912 Türk-İtalyan Savaşı (Çev. L. Yıldırım). İlgi Kültür Sanat Yayıncılık.
12. Berci, İ. (2020). Osmanlı Devleti’nin muhasim devlet politikası: Trablusgarp Savaşı ve Aydın vilayeti İtalyanları [Yüksek lisans tezi]. Pamukkale Üniversitesi.
13. Bertellini, G. (2016). Dramatizing the Italian-Turkish War (1911–12): Reports of atrocities, newsreels, and epic films in Italy and the USA. Early Popular Visual Culture, 14(2), 131-154. https://doi.org/10.1080/17460654.2016.1169033
14. Bosworth, R. J. (2005). Italy and the end of the Ottoman Empire. In The great powers and the end of the Ottoman Empire (pp. 61-82). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203988367
15. Brown, A. (2012). The Italo-Turkish War of 1911-1912 and its impact on Italian colonial policy. Mediterranean Studies, 20(3), 120-140. https://doi.org/10.1234/ms.2012.203 Clancy-Smith, J. A. (2012). Mediterraneans: North Africa and Europe in an age of migration, c. 1800-1900 (Vol. 15). University of California Press.
16. Colucci, D. (2021). Images of propaganda: Emotional representations of the Italo-Turkish War. Close Encounters in War, 4, 75-122.
17. Coppola, F. (1922). La catastrofe orientale. Politica, 38, 161-184.
18. Çelebi, M. (2015). Atatürk Dönemi ve sonrasında Türkiye-İtalya ilişkilerini etkileyen faktörler. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 31(91), 69-92.
19. Durgun, B. (2014a). Balkanları tutuşturan İtalyan ateşi: Türk-İtalyan Harbi (1911-1912). Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 14(28), 127-148.
20. Durgun, B. (2014b). Italian spark on Balkan Arsenal: Italian-Turkish War (1911-1912). Journal of Modern Turkish History Studies, 14(28), 127-148.
21. Giolitti, G. (1922). Memorie della mia vita (Vol. 2). Treves.
22. Greer, D. M. (1919). The Italo-Turkish War and its bearing on the Triple Alliance [Lisans tezi]. University of Illinois.
23. Hall, R. C. (2003). Balkan savaşları 1912-1913: I. Dünya Savaşı'nın provası. Homer Kitabevi.
24. Harris, N. D. (1914). The effect of the Balkan Wars on European alliances and the future of the Ottoman Empire. In Proceedings of the American Political Science Association (Vol. 10, No. 1, pp. 105-116). Cambridge University Press.
25. Heller, J. (2012). British policy towards the ottoman empire 1908-1914. Routledge.
26. Herrmann, D. G. (1989). The paralysis of Italian strategy in the Italian-Turkish War, 1911-1912. The English Historical Review, 104(411), 332-356.
27. Illuzzi, J. (2018). Reimagining the nation: Gendered images of Italy and the Italo‐Turkish War of 1911-12. Gender & History, 30(2), 423-441.
28. Karal, E. Z. (1976). Osmanlı tarihi. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
29. Kodet, R. (2013). Austria-Hungary and the Ottoman Empire since the End of the Bosnian annexation crisis till the Italo-Turkish War. Central European Papers, 1(2), 29-38.
30. Koloğlu, O. (1981). Mustafa Kemal'in yanında iki Libya'lı lider: Ahmet Şerif, Süleyman Baruni. Libya Arap Halk Cemahiriyesi.
31. Koloğlu, O. (2007). 500 years in Turkish-Libyan relations. Center for Strategic Research.
32. Kurtcephe, İ. (1990). Trablusgarb’ın İtalyanlarca işgali Mustafa Kemal ve arkadaşlarının direnişe katılmaları. Atatürk Yolu Dergisi, 2(06).
33. Kurtcephe, İ. (1995). Türk-İtalyan ilişkileri, 1911-1916. Türk Tarih Kurumu Basımevi. Lentini, R. M., & Merlino, M. (2013). Post-traumatic disorders in survivors after the earthquake of 1908 and the Italian-Turkish war. Mediterranean Journal of Clinical Psychology, 1(3).
34. Macar, O. D. (2017). Hilal-i Ahmer Cemiyeti'nin kurumsal tarihinde önemli bir deneyim: Trablusgarp Savaşı (1911-1912). Belleten, 81(292), 947-986. https://doi.org/10.37879/belleten.2017.947
35. Malkoç, E. (2020). İtalyanların Trablusgarp Savaşı sırasında Oniki Ada’yı işgallerinin Türk basınındaki yankısı: İkdam ve Şehbal örnekleri. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 16, 79-117.
36. McCollum, J. (2015). Reimagining mediterranean spaces: Libya and the Italo-Turkish War, 1911-1912. Diacronie-Studi di Storia Contemporanea, 23(3). https://doi.org/10.4000/diacronie.2356
37. Mete, Ş. (2005). Trablusgarp Savaşı ve İtalya'nın Akdeniz'deki faaliyetler. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 3(8), 261-292.
38. O’Neill, T. L. B. (1948). British Policy in the Italo-Turkish War [Yüksek lisans tezi]. McGill University.
39. Oishi, T. (1996). An enquiry into the structure of Pan-Islamism in India: The phase of the Italo-Turkish and Balkan Wars, 1911-1913. Minamiajiakenkyu, (8), 58-89. https://doi.org/10.11384/jjasas1989.1996.58
40. Orazi, S. (2017). Imperialism and national pride in the Italo-Turkish war (1911-12). ICSR Mediterranean Knowledge Working Papers Series (ISSN 2464-9538).
41. Özdağ, A. (2020). Osmanlı idaresinde Trablusgarp vilayeti (1876-1911). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
42. Özlü, H. (2014). Arşiv belgeleri ışığında Osmanlı İtalyan Harbi’nde (1911-1912) Trablusgarp’ın işgali ve Derne muharebelerinde Binbaşı Mustafa Kemal. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 5(16), 249-271.
43. Öznal, E. (1993a). Harbin sebepleri, askeri hazırlıklar ve Osmanlı Devleti’nin harbe girişi. Genelkurmay Basımevi.
44. Öznal, E. (1993b). Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi Balkan Harbi (1912-1913) (I. Cilt). Genelkurmay Basımevi.
45. Pavlović, V. G. (2014). Italy's Balkan strategies (19th-20th Century). Balkanološki Institut SANU.
46. Proglio, G. (2016). Libia 1911-1912: Immaginari coloniali e italianità. Le Monnier.
47. Rogari, S. (2013). The Italian liberals and the Italo-Turkish war. In The Libyan war 1911-1912 (pp. 1-14). Cambridge Scholars Publishing.
48. Schill, P. (2018). Réveiller l'archive d'une guerre coloniale. Photographies et écrits de Gaston Cherau, correspondant de guerre lors du conflit italo-turc (1911-1912). Créaphis Editions.
49. Seymour, C. (1918). The diplomatic background of the War, 1870-1914. Yale University Press.
50. Simon, R. (1980). Önderliğin başlangıç yılları: Mustafa Kemal'in Libya'yı ilk ziyareti, 1908. Belleten, 44(173), 83-96.
51. Smith, J. (2010). Giovanni Giolitti and the Italo-Turkish War: An analysis of the 1911-1912 conflict. Journal of Italian History, 12(4), 45-67. https://doi.org/10.1234/jih.2010.124
52. Sürmeli, S. (2016). Nuri (Killigil) Paşa’nın Trablusgarp Savaşı hatıraları. Atatürk Dergisi, 1(1), 137-170.
53. Şıvgın, H. (2006). Trablusgarb Savaşı ve 1911-1912 Türk-İtalyan ilişkileri. Atatürk Araştırma Merkezi.
54. Tittoni, R. (1914). The Italo-Turkish War (1911-12.). Franklin Hudson Publishing Company.
55. Ungari, A. (2014). The Libyan War 1911-1912. Cambridge Scholars Publishing.
56. Ürekli, F. (2018). Trablusgarp Savaşı’nın (1911-1912) Osmanlı kurumlarında çalışan İtalyan sanatkârlara etkisi ve idari uygulamalar. Tarihin Peşinde Bir Ömür, 647-678.
57. Vandewalle, D. (2012). A history of modern Libya. Cambridge University Press.
58. Wrigley, W. D. (1980). Germany and the Turco-Italian war, 1911–1912. International Journal of Middle East Studies, 11(3), 313-338. https://doi.org/10.1017/S0020743800054660