DÜŞÜK EĞİTİM DÜZEYİNE SAHİP KADINLARIN İŞ YERİNDE GÜÇLENME DENEYİMLERİ: SİSTEMATİK BİR META-ANALİZ

Yıl 2025, Cilt: 18 Sayı: 2, 1 - 24, 31.12.2025

Abdullah Türkmen

https://doi.org/10.18221/bujss.1684326

Öz

Bu çalışma, düşük eğitim düzeyine sahip kadınların iş yerinde güçlenme deneyimlerini sistematik bir meta-analiz çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Feminist sosyal teori ve yapısalcı yaklaşım temelinde yapılandırılan bu araştırma, görünmeyen emek, mikro direniş biçimleri ve sembolik güçlenme pratiklerini odağına alarak çok katmanlı bir çözümleme sunar. PRISMA 2020 protokolü doğrultusunda yürütülen literatür taraması sonucunda 42 çalışma analiz kapsamına alınmış; bunların 21’i nitel, 14’ü nicel ve 7’si karma yöntemlidir. Dahil edilen çalışmalar Türkiye, Kuzey Kıbrıs, Hindistan ve Latin Amerika gibi farklı sosyo-kültürel bağlamlarda yürütülmüş olup, toplam 4.600 kadının deneyimlerine dayanmaktadır. Veriler, tematik analiz, Cohen’s d etki büyüklüğü hesaplaması ve yayın yanlılığı testleri gibi yöntemlerle değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, kadınların güçlenme süreçlerinin sadece ekonomik veya karar alma süreçlerine katılım gibi görünür çıktılarla sınırlı olmadığını; aynı zamanda bireysel ajans, sembolik görünürlük ve ilişkisel özneleşme gibi öznel boyutları da içerdiğini göstermektedir. Güçlenme süreci, özellikle ataerkil yapının baskın olduğu toplumlarda mikro düzeyli stratejik sessizlik, sembolik mücadele ve aile onayı gibi bağlamsal faktörlerle şekillenmektedir. Ayrıca, güçlenme süreçlerinin genel olarak orta-yüksek düzeyde etki büyüklüğüyle ilişkilendirildiği, ancak bağlamdan bağlama farklılaştığı ve bu nedenle genelleme yapılırken dikkatli olunması gerektiği tespit edilmiştir. Bu çalışma, önceki meta-analizlerin çoğunlukla eğitimli kadınlara odaklandığı literatürde, düşük eğitim düzeyine sahip kadınların özgün deneyimlerini kuramsal bir bütünlük içerisinde analiz ederek önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Feminist bilgi üretimine katkı sunan bu araştırma, güçlenme olgusunu bireysel değil, yapısal ve kültürel düzeyde yeniden kavramsallaştırarak özgün bir epistemolojik çerçeve önermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kadın güçlenmesi , Düşük eğitim düzeyi , Feminist teori , Sistematik meta analiz , Toplumsal cinsiyet

WORKPLACE EMPOWERMENT EXPERİENCES OF WOMEN WİTH LOW EDUCATİONAL ATTAİNMENT: A SYSTEMATİC META-ANALYSİS

Öz

This study aims to systematically examine the workplace empowerment experiences of women with low educational attainment through a meta-analytic framework. Grounded in feminist social theory and structuralist perspectives, the research offers a multilayered analysis focusing on invisible labor, micro-resistance strategies, and symbolic empowerment practices. In accordance with the PRISMA 2020 protocol, a total of 42 studies 21 qualitative, 14 quantitative, and 7 mixed-method were included in the meta-analysis. These studies span diverse socio-cultural contexts such as Turkey, Northern Cyprus, India, and Latin America, covering the experiences of approximately 4,600 women. Data were analyzed using thematic synthesis, Cohen’s d effect size calculations, and publication bias tests.Findings reveal that women’s empowerment processes are not limited to visible outcomes such as economic independence or participation in decision-making, but also encompass subjective dimensions like personal agency, symbolic visibility, and relational subjectivity. Particularly in patriarchal contexts, empowerment is shaped by micro-level strategies including strategic silence, symbolic struggles, and familial approval. While empowerment is generally associated with medium to high effect sizes, significant heterogeneity suggests that these processes vary across different cultural and institutional settings, warranting cautious interpretation of generalized results.This study fills a critical gap in the literature by offering a theoretical and methodological contribution to feminist knowledge production. Unlike previous meta-analyses that mostly focus on well-educated women, it centers the unique experiences of women with low education levels and proposes a context-sensitive framework. The findings underscore the need to reconceptualize empowerment not merely as an individual achievement but as a structurally and culturally embedded process shaped by complex power dynamics.

Anahtar Kelimeler

Women's empowerment , Low education , Feminist theory , Systematic meta analysis , Gender

Kaynakça

• Acar, F. ve Altun, D. (2023). Caristi-type mappings in partial metric spaces. Gazi University Journal of Science, 36(2), 331–339. https://doi.org/10.35378/gujs.922152
• Acar, F. ve Altınay, A. (2023). Türkiye’de kadınların sessiz direnişi: Mikro alanlarda feminizm. Metis Yayınları.
• Akçalı, A. ve Aliefendioğlu, H. (2022). Kadın emeğinin görünmezliği: Medyada emek temsili. Kadın/Woman 2000, 23(1), 145–164. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jws/issue/71491/1114345
• Aliefendioğlu, H. (2023). Feminist medya araştırmalarında eleştirel epistemoloji: Kuzey Kıbrıs örneği. Toplum ve Kuram, 15(1), 98–113.
• Arat, Y. (2023). Toplumsal cinsiyet ve siyaset: Türkiye’de kadın hakları mücadelesi. Dipnot Yayınları.
• Bakker, I. ve Gill, S. (2003). Power, production and social reproduction: Human in/security in the global political economy. Palgrave Macmillan.
• Bayraktar, E. (2024). Kuzey Kıbrıs’ta kadınların kamusal temsili: Aile, eğitim ve medya kesişiminde bir inceleme. Toplumsal Cinsiyet ve Kültür Araştırmaları, 6(2), 102–119.
• Bennett, L. (2005). Women, Islam and modernity: Single women, sexuality and reproductive health in contemporary Indonesia. Routledge.
• Braidotti, R. (2019). Posthuman knowledge. Polity Press.
• Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education (pp. 241–258). Greenwood.
• Borenstein, M., Hedges, L. V., Higgins, J. P. T. ve Rothstein, H. R. (2011). Introduction to meta-analysis. John Wiley & Sons.
• Butler, J. (2004). Undoing gender. Routledge.
• Butler, J. (2020). Cinsiyet belası: Feminizm ve kimliğin altüst edilmesi (S. Irzık, Çev.). Metis Yayınları. (Orijinal çalışma 1990)
• Chen, H., Zhang, Y. ve Liu, M. (2023). Digital finance and women’s inclusion: A meta-analysis. Journal of Gender and Technology, 14(1), 55–77.
• Connell, R. (2009). Gender in world perspective (2nd ed.). Polity Press.
• Connell, R. W. (2019). Toplumsal cinsiyet ve iktidar (G. Yıldız, Çev.). Dipnot Yayınları.
• Cornwall, A. ve Edwards, J. (2014). Feminisms, empowerment and development: Changing women’s lives. Zed Books.
• Cornwall, A. ve Edwards, J. (2010). Introduction: Negotiating empowerment. IDS Bulletin, 41(2), 1–9. https://doi.org/10.1111/j.1759-5436.2010.00117.x
• Cornwall, A. ve Rivas, A. M. (2015). From ‘gender equality and women’s empowerment’ to global justice: Reclaiming a transformative agenda for gender and development. Third World Quarterly, 36(2), 396–415. https://doi.org/10.1080/01436597.2015.1013341
• Crenshaw, K. (1991). Mapping the margins: Intersectionality, identity politics, and violence against women of color. Stanford Law Review, 43(6), 1241–1299.
• Çelik, Z. ve Ertan, M. (2023). Kadın emeği ve toplumsal cinsiyet rejimleri: Kurumsal eşitsizliklerin analizi. Sosyal Politikalar Yayınları.
• Daniels, A. K. (1987). Invisible work. Social Problems, 34(5), 403–415.
• Dedeoğlu, S. (2022). Kadın emeği ve bakım ekonomisi: Neoliberal dönüşüm ve eşitsizlikler. Toplum ve Bilim, 164, 45–67.
• Demirtaş, N. (2023). Toplumsal cinsiyet eşitliğinde kurumsal pratikler: Türkiye örneği. Mor Akademi Yayıncılık.
• Federici, S. (2020). Patriarchy of the wage: Notes on Marx, gender, and feminism. PM Press.
• Federici, S. (2022). Patriyarkaya karşı kadınların gizli savaşı. Otonom Yayıncılık.
• Fraser, N. (2023a). Adaletle yüzleşmek: Emeğin, tanınmanın ve temsilin krizi. Sel Yayıncılık.
• Fraser, N. (2023b). Feminism for the 99%: A manifesto (Updated ed.). Verso Books.
• Gökçe, N. ve Sarı, Z. (2024). Görünmeyen emek biçimleri ve sessiz ajans: Kadınların iş yerindeki mikro stratejileri. Toplum ve Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, 9(1), 65–89.
• Gündüz Hoşgör, A. ve Smits, J. (2022). The status of rural women in Turkey: A regional perspective. Women's Studies International Forum, 91, 102554. https://doi.org/10.1016/j.wsif.2022.102554
• Guo, L., Wei, J. ve Tan, C. (2024). Bridging gender gaps in digital finance: A systematic review. Asian Economic Journal, 38(2), 117–136.
• Harding, S. (2004). The feminist standpoint theory reader: Intellectual and political controversies. Routledge.
• Higgins, J. P. T. ve Green, S. (2020). Cochrane handbook for systematic reviews of interventions (Version 6.1). The Cochrane Collaboration. https://training.cochrane.org/handbook
• Higgins, J. P. T., Thompson, S. G., Deeks, J. J. ve Altman, D. G. (2003). Measuring inconsistency in meta-analyses. BMJ, 327(7414), 557–560. https://doi.org/10.1136/bmj.327.7414.557
• Hooks, b. (2015). Feminist theory: From margin to center (3rd ed.). Routledge.
• ILO. (2024). Women and informal work: Global trends and challenges. Uluslararası Çalışma Örgütü.
• Mahmood, S. (2005). Politics of piety: The Islamic revival and the feminist subject. Princeton University Press.
• Müldür, Ö. (2020). Kadın emeği ve ev içi emeğin görünmezliği sorunu: Gülnur Acarsavran’ın yaklaşımı bağlamında Türkiye’deki yansımaları (Yüksek lisans tezi). Gaziantep Üniversitesi.
• Kabeer, N. (1999). Resources, agency, achievements: Reflections on the measurement of women’s empowerment. Development and Change, 30(3), 435–464. https://doi.org/10.1111/1467-7660.00125
• Kandiyoti, D. (2021). Bargaining with patriarchy: Revisited. Gender & Society, 35(1), 45–63. https://doi.org/10.1177/089124388002003004
• Kocacık, F. (2022). Kadın kooperatifleri bağlamında güçlenme ve ajans: Antalya örneği. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 26(4), 71–89.
• Lipsey, M. W., & Wilson, D. B. (2001). Practical meta-analysis. SAGE Publications.
• Liu, H., Zhang, W., & Wang, Y. (2022). Gender equality in the workplace: A meta-analysis of intervention effectiveness. Human Resource Development Quarterly, 33(3), 229–250.
• Lykke, N. (2010). Feminist studies: A guide to intersectional theory, methodology and writing. Routledge.
• Malhotra, A., & Schuler, S. R. (2005). Women’s empowerment as a variable in international development. In D. Narayan (Ed.), Measuring empowerment: Cross-disciplinary perspectives (pp. 71–88). World Bank.
• McKinsey & Company. (2024). Women in the workplace 2024: Closing the gap. https://www.mckinsey.com
• Molyneux, M., & Razavi, S. (2005). Gender justice, development, and rights. Oxford University Press.
• Oakley, A. (2000). Experiments in knowing: Gender and method in the social sciences. Polity Press.
• OECD. (2022). Gender equality in the workplace: Progress and policy gaps. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264300113-en
• OECD. (2025a). Economic surveys: Türkiye 2025. Organisation for Economic Co-operation and Development. https://www.oecd.org/economy/surveys/turkey-2025
• OECD. (2025b). Gender equality programme: More and better jobs for women. Organisation for Economic Co-operation and Development. https://www.oecd.org/gender
• Özbay, F. (2023). Kadın emeği, aile ve görünmeyen direnişler: Feminist bir yeniden okuma. Kadın Çalışmaları Dergisi, 11(2), 33–58.
• Page, M. J., McKenzie, J. E., Bossuyt, P. M., Boutron, I., Hoffmann, T. C., Mulrow, C. D., Higgins, J. P. T., Shamseer, L., Tetzlaff, J. M., Akl, E. A., Brennan, S. E., Chou, R., Glanville, J., Grimshaw, J. M., Hróbjartsson, A., Lalu, M. M., Li, T., Loder, E. W., Mayo-Wilson, E., McDonald, S., … Moher, D. (2021).The PRISMA 2020 statement: An updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ, 372, n71. https://doi.org/10.1136/bmj.n71
• Pew Research Center. (2024). Gender and work in the United States: Education gaps and labor participation. Pew Research Center.
• Pew Research Center. (2024). Global attitudes toward women’s role in the economy. Pew Research Center. https://www.pewresearch.org
• Rowlands, J. (1997). Questioning empowerment: Working with women in Honduras. Oxfam.
• Scott, J. C. (1990). Domination and the arts of resistance: Hidden transcripts. Yale University Press.
• Stromquist, N. P. (2016). Women’s empowerment and education: Linking knowledge to transformative action. European Journal of Education, 51(3), 307–321. https://doi.org/10.1111/ejed.12192
• Toksöz, G. (2019). Kadın emeği, toplumsal cinsiyet ve çalışma yaşamı. Çalışma ve Toplum, 63(2), 337–358.
• TÜİK. (2023a). Kadınların işgücüne katılımı istatistikleri. Türkiye İstatistik Kurumu. https://www.tuik.gov.tr
• TÜİK. (2023b). İşgücü istatistikleri 2022. Türkiye İstatistik Kurumu. https://data.tuik.gov.tr
• UN Women. (2023). Progress on the Sustainable Development Goals: The Gender Snapshot 2023. United Nations Entity for Gender Equality and the Empowerment of Women. https://www.unwomen.org
• Yılmaz, B., & Akın, M. (2023). Kadınların sessiz güçlenme biçimleri: Kültürel normların dönüşümü. Sosyoloji ve Toplumsal Araştırmalar Dergisi, 6(3), 112–138.
• Yılmaz, Z. (2024). Sessiz ajans ve kadın direnişi: Türkiye kırsalında feminist bir saha çalışması. Kadın Araştırmaları Dergisi, 12(1), 35–57.
• World Economic Forum. (2024). Global gender gap report 2024. World Economic Forum. https://www.weforum.org
• Zemp, M., & Koenig, A. M. (2021). Leadership, gender, and occupational roles: A meta-analysis of evaluations and performance outcomes. Sex Roles, 84(5), 357–375