PRIVACY IN THE SURVEILLANCE SOCIETY: THE DICHOTOMY OF CONSENT AND NON-CONSENT

Yıl 2026, Sayı: 31 , 22 - 41 , 28.04.2026

Muhterem Uysal , Dolunay Şenol

https://doi.org/10.29029/busbed.1815221

https://izlik.org/JA45SZ84SN

Öz

Surveillance, which used to be an undesirable and avoided situation, has become commonplace today and, especially as a result of the opportunities offered by technological developments, has mostly become consent-based, no longer being, at best, an uncomfortable and avoidable situation. This situation paves the way for certain transformations in individuals' boundaries and perceptions of privacy, necessitating the emergence of new boundaries and definitions related to privacy. The aim of this study is to reveal the transformations in individuals' perceptions of privacy caused by the widespread use of surveillance tools and the normalization of surveillance in everyday life, leading individuals to voluntarily participate in surveillance, make themselves visible, allow their personal data to be used, and what this situation means for their privacy. In this sense, the study observed that individuals adopted a contradictory attitude, oscillating between consent and non-consent, regarding their definitions and positions on privacy in relation to social media and data surveillance, which constitute the two different aspects of surveillance. As the method for this field research-based study, the in-depth interview technique, one of the qualitative research methods, was used. Within this scope, interviews were conducted with 21 individuals based on questions in a pre-prepared semi-structured interview form, and the transcripts obtained from these interviews were analyzed using the Nvivo 12 program. As a result of the analyses, the themes “surveillance and privacy on social media” and “from personal information to micro-targeting: data surveillance and privacy” were developed, and the data obtained was discussed along these lines. Discussions based on these themes concluded that the widespread use of surveillance tools in everyday life, social media usage, and digital media programs have a significant impact on individuals' exposure and voyeuristic behaviors. It was concluded that the normalization of surveillance, its implicit consent-based nature, and the transformation of privacy are contributing factors.

Anahtar Kelimeler

Surveillance , Dataveillance , Privacy , Social Media , Exposure.

GÖZETİM TOPLUMUNDA RIZA VE RIZASIZLIK DİKOTOMİSİ EKSENİNDE MAHREMİYET

https://izlik.org/JA45SZ84SN

Öz

Eskiden istenmeyen ve kaçınılan bir durum olarak gerçekleşen gözetim, günümüzde sıradanlaşmış ve özellikle teknolojik gelişmelerin sunduğu imkânlar neticesinde de çoğunlukla rızaya dayalı bir hal almış, en iyi ihtimalle rahatsız edici ve kaçınılması gereken bir durum olmaktan çıkmıştır. Bu durum bireylerin mahremiyete ait sınırlar ve algılarında birtakım dönüşümlerin yaşanmasına zemin hazırlamakta ve mahremiyetle ilgili yeni sınırların ortaya çıkmasını ve tanımlamaların yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, gözetim araçlarının yaygınlık kazanması ve gözetimin gündelik hayat içerisinde sıradan bir eylem haline gelerek kanıksanıp bireylerin gönüllü olarak gözetime dâhil olmaları, kendilerini görünür kılmaları, kişisel verilerinin kullanılması ve bu durumun onların mahremiyet algılarında meydana getirdiği dönüşümleri, artan gözetimin onların mahremiyetleri açısından ne ifade ettiğini ortaya çıkarmaktır. Bu anlamda, çalışmada bireylerin gözetimin iki farklı ayağını oluşturan sosyal medya ve veri gözetimi konularında mahremiyetlerine ilişkin tanım ve konum alışlarına dair rıza ve rızasızlık arasında gidip gelen çelişik bir tavra yöneldikleri gözlenmiştir. Saha araştırmasına dayanan bu çalışmanın yöntemi olarak nitel araştırma yöntemlerinden derinlemesine mülakat tekniği kullanılmıştır. Bu kapsamda, önceden hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formundaki sorular çerçevesinde 21 kişi ile mülakatlar gerçekleştirilmiş ve bu görüşmelerden elde edilen deşifreler Nvivo 12 programıyla analiz edilmiştir. Yapılan analizler neticesinde, “sosyal medyada gözetleme ve mahremiyet” ve “kişisel bilgilerden mikro hedeflemeye: veri gözetimi ve mahremiyet” adlı temalar oluşturulmuş ve elde edilen veriler bu eksende tartışılmıştır. Elde edilen bu temalar üzerinden yapılan tartışmalar neticesinde gündelik yaşamda gözetim araçlarının yaygınlık kazanmasının, sosyal medya kullanımının, dijital medya programları bireylerin teşhir ve dikizleme davranışları sergilemeleri üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğu, gözetimin sıradanlaşması ve zımni olarak rızaya dayalı olarak gerçekleşmesi ve mahremiyetin dönüşmesine sebep olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Gözetim , Veri Gözetimi , Mahremiyet , Sosyal Medya , Teşhir.

Kaynakça

• Abel, J. P., Buff, C. L., & Burr, S. A. (2016). Social media and the fear of missing out: Scale development and assessment. Journal of Business & Economics Research (JBER), 14(1), 33-44. https://journals.klalliance.org/index.php/JBER/article/view/192
• Akmeşe, Z., & Deniz, K. (2017). Stalk, benliğin izini sürmek. Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Düşünceler Hakemli E-Dergisi, (8), 23-32.
• Akturan, U. (2013). Nitel araştırmalarda örnekleme. T. Baş & U. Akturan (Ed.), Nitel araştırma yöntemleri içinde (ss. 195-208). Seçkin Yayıncılık.
• Albrechtslund, A. (2008). Online social networking as participatory surveillance. First Monday, 13(3). https://doi.org/10.5210/fm.v13i3.2142
• Bauman, Z., & Lyon, D. (2013). Akışkan gözetim (E. Yılmaz, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• Berg, B. L., & Lune, H. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Eğitim Yayınevi.
• Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
• Clarke, R. (1988). Information technology and dataveillance. Communications of the ACM, 31(5), 498-512.
• Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry and research design (2nd ed.). Sage Publications.
• Creswell, J. (2013). Nitel çalışma tasarımı (A. Budak & İ. Budak, Çev.). Nitel araştırma yöntemleri içinde (ss. 42-68). Siyasal Kitabevi. (Orijinal çalışma 3. baskıdan çeviri)
• Foucault, M. (2019). Hapishanenin doğuşu (M. A. Kılıçbay, Çev.). İmge Kitabevi.
• Giroux, H. A. (2015). Totalitarian paranoia in the post-Orwellian surveillance state. Cultural Studies, 29(2), 108-140. https://doi.org/10.1080/09502386.2014.917118
• Haggerty, K. D., & Ericson, R. V. (2006). The new politics of surveillance and visibility. In K. D. Haggerty & R. V. Ericson (Eds.), The new politics of surveillance and visibility (pp. 3-25).
• Han, B. C. (2015). Yorgunluk toplumu (S. Yalçın, Çev.). Açılım Kitap.
• Han, B. C. (2017). Şeffalık toplumu (H. Barışcan, Çev.). Metis Yayınları.
• Han, B. C. (2019). Psikopolitika: Neoliberalizm ve iktidar teknikleri (H. Barışcan, Çev.). Metis Yayınları.
• Hennink, M., Kaiser, B., & Marconi, V. (2017). Code saturation versus meaning saturation: How many interviews are enough? Qualitative Health Research, 27(4), 591-608. https://doi.org/10.1177/1049732316665344
• Joffe, H. (2011). Thematic analysis. In D. Harper & A. R. Thompson (Eds.), Qualitative research methods in mental health and psychotherapy. https://doi.org/10.1002/9781119973249.ch15
• Kosinki, M. (2018). Michal Kosinski: Living in a post-privacy world [Ses kaydı]. SoundCloud. https://soundcloud.com/user-458541487/privacy-expectations-in-our-data-driven-age-w-guest-michal-kosinski
• Lyon, D. (2006). Gözetlenen toplum: Günlük hayatı kontrol etmek (G. Soykan, Çev.). Kalkedon Yayınları.
• Madden, M., Lenhart, A., Cortesi, S., Gasser, U., Duggan, M., Smith, A., & Beaton, M. (2013). Teens, social media, and privacy. Pew Research Center, 21(1055), 2-86.
• Niedzviecki, H. (2019). Dikizleme günlüğü: Kendimizi ve komşularımızı gözetlemeyi niçin bu kadar sevdik (G. Gündüç, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• Nissenbaum, H. (2004). Privacy as contextual integrity. Washington Law Review, 79, 119-157.
• Orwell, G. (2014). Bin dokuz yüz seksen dört (C. Üster, Çev.). Can Yayınları.
• Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev. Ed., 2. baskı). Pegem Akademi.
• Rule, J. B. (1974). Private lives and public surveillance: Social control in the computer age. Schocken Books.
• Rule, J. B. (2018). Private lives and public surveillance: Social control in the computer age. In T. Monahan & D. M. Wood (Eds.), Surveillance studies: A reader (pp. 5-8). Oxford University Press.
• Sagiroglu, S., & Sinanc, D. (2013). Big data: A review. 2013 International Conference on Collaboration Technologies and Systems (CTS) (pp. 42-47).
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (8. baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Zuboff, S. (2021). Gözetleme kapitalizmi çağı (T. Uzunçelebi, Çev.). Okuyanus Yayınevi.