JACQUES DERRIDA’DA MEVCUDİYET METAFİZİĞİ VE FARK ÜZERİNE

Öz

Jacques Derrida, kıta felsefesinin önde gelen filozoflarından biri olarak düşünce tarihine derin bir etki bırakmıştır. Bu etki, onun eleştirel bir felsefe anlayışını benimsemesinden kaynaklanmaktadır. Derrida’ya göre Batı felsefesi, Platon’dan itibaren mevcudiyet metafiziği üzerine inşa edilmiştir. Bu anlayış, varlığın merkezde konumlandırılmasıyla süreklilik kazanmıştır. Bu nedenle Batı düşüncesinin temelini oluşturan mevcudiyet kavrayışının yapıbouzma uğratılması zorunlu görünmektedir. Bu bağlamda Derrida, mevcudiyet metafiziğine alternatif olarak différance kavramına dayalı yeni bir düşünme biçimi geliştirmiştir. Différance, hem aynı olmama hem de ertelenme anlamlarını içerir. Farkın olduğu bir düzlemde sabit bir merkeze dayalı mevcudiyetin varlığı olanaksızdır. Oysa Batı felsefesi, düşünceyi sabit bir merkezin belirlediği yapı üzerinden anlamlandırmıştır. Bu durum, her yapının önceden varsayılmış bir mevcudiyet ve merkez düşüncesini zorunlu olarak içermesine yol açmıştır. Derrida’ya göre söz konusu merkez anlayışı aynı zamanda bir şiddet biçimi üretmektedir. Çünkü kavramlara uygulanan bu şiddet, önceden varsayılan bir mevcudiyet üzerinden bir kavramın diğerine üstün kılınmasıyla ortaya çıkmaktadır. Bu çalışmada, différance kavramı bağlamında farkın ortaya çıkış koşulları belirtilerek bu durumun sorumluluğa dayalı bir etik düşünceye yol açtığı ortaya konulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Derrida
• Platon
• Yapısöküm
• Différance
• Mevcudiyet Metafiziği

ON THE METAPHYSICS OF PRESENCE AND DIFFERENCE IN JACQUES DERRIDA

Öz

As one of the leading figures in continental philosophy, Jacques Derrida has left a profound mark on the history of thought. This influence stems from his adoption of a critical approach to philosophy. According to Derrida, Western philosophy has been built upon a metaphysics of presence since Plato. This understanding has gained continuity through the central positioning of being. Therefore, it appears necessary to deconstruct the conception of being that forms the foundation of Western thought. In this context, Derrida has developed a new mode of thinking based on the concept of différance as an alternative to the metaphysics of being. Différance encompasses both the meanings of “not-the-same” and “deferral.” On a plane where difference exists, the existence of being grounded in a fixed center is impossible. Yet Western philosophy has interpreted thought through a structure determined by a fixed center. This situation has led every structure to necessarily incorporate a pre-assumed notion of being and a central concept. According to Derrida, this conception of a center simultaneously produces a form of violence. For this violence applied to concepts arises from the elevation of one concept over another through a pre-assumed existence. In this study, Derrida’s critique of presence will be examined, and the conditions for the emergence of difference within the context of différance will be discussed.

Anahtar Kelimeler

• Derrida
• Plato
• Deconstruction
• Différance
• Metaphysics of Presence

Kaynakça

1. Akay, A. (1999). Giriş. Toplum Bilim Dergisi 10, 7-15.
2. Akay, A. (1999). Yapıbozma ve plastik sanatlar. Toplum Bilim Dergisi, 10, 15-27.
3. Aras, K. (2012). Gilles Deleuze’de sorun ve sorunsal kavramı”. Possible Düşünme Dergisi, 2, 28-42.
4. Akdeniz, E. (2012). Derrida’da kökensiz düşüncenin kökeni olarak différance.” Posseible Dergisi, 1, 33-49.
5. Alan Sümer, B. (2017). Différance ve anlam üzerine. Sbard Dergisi,29, 66.
6. Alan Sümer, B. (2016). Jacques Derrida. (Ed.) A. Çüçen. Felsefe tarihi 3 içinde (ss. 619-641). Bursa: Sentez Yayınları, 2016.
7. Aydınalp Esra, B. (2017). Jacques Derrida’da yazı ve anlam oyunu. Sefad Dergisi, 38, 151-160.
8. Cevizci, A. (2015). Felsefe Tarihi. Say Yayınları.

9. Çiçek, A. ve Saygılı, S. (2025). Gilles Deleuze açısından Friedrich Nietzsche felsefesi: Deleuze’ün Nietzsche okuması üzerine bir değerlendirme. Temaşa Felsefe Dergisi, 23, 29-37.
10. Derrida, J. (2014a). Gramatoloji. (İ. Birkan, Çev.). Bilge Su Yayınları.
11. Derrida, J.(2014b). Platon’un Eczanesi. (Z. Direk, Çev.). Pinhan Yayınları.
12. Derrida, J.(1981). Positions. (A. Bass, Trans.). University of Chicago Press.
13. Derrida, J.(1999a). Différance. (Ö. Sözer, Çev.) Toplum Bilim Dergisi, 10, 51-65.
14. Derrida, J. ve Julia K. (1999). Göstergebilim ve Gramatoloji. (T. Akşin, Çev.) Toplum Bilim Dergisi, 10, 177-187.
15. Derrida, J.(1999b). İnsan bilimlerinin söyleminde yapı, gösterge ve oyun. (Ö. Gözel, Çev.). Toplum Bilim Dergisi, 10, 167-177.
16. Derrida, J. (1999c). Platon’un Eczanesi. (Z. Direk, Çev.). Toplum Bilim Dergisi, 10, 65-182.
17. Direk, Z. (2014). Platon’un Eczanesi Önsöz. Pinhan Yayınları.
18. Özkan, S. Ç. (2018). Derrida’da ben ve öteki. Ethos: Felsefe ve Toplumsal Bilimlerde Diyaloglar, 11, 1-22.
19. Özdemir Akgündüz, G. (2019). Platon’un timaios diyalogunda akıl-zorunluluk ilişkisi. Beytulhikme An International Journal of Philosophy, 9, 625-650.
20. Rutli, E. E. (2016). Derrida’nın yapısökümü. Temaşa Dergisi, 5, 49-67.
21. Rutli, E. E. (2018) Eleştirel teori ve yapısöküm üzerine: T. Adorno ve J. Derrida felsefelerine eleştirel bir bakış. Kare Dergisi, 5, 22-44.