Dijital Dönüşüm Bağlamında Belgenin Yaşam Döngüsü Süreçlerinin Yönetiminde Yapay Zekâ Kullanımı

Cengiz Aydın

doi:10.33721/by.1268483

EN TR

Dijital Dönüşüm Bağlamında Belgenin Yaşam Döngüsü Süreçlerinin Yönetiminde Yapay Zekâ Kullanımı

Öz

Bilgi teknolojilerindeki gelişmeler bağlamında, blokzincir, büyük veri ve yapay zekâ (YZ) gibi birçok teknolojik uyulama diğer alanlarda olduğu gibi belge yönetiminde de dijital anlamda bir dönüşümü zorunlu kılmıştır. Dijital dönüşüme paralel olarak belgenin üretiminden imhasına kadar olan süreçlerinin bütünü olan yaşam döngüsü süreçlerinin YZ teknolojileri bağlamında etkin bir şekilde yönetilmesi mümkün olabilmektedir. YZ teknolojileri, belgenin yaşam döngüsünde tanımlamayı basitleştirilme, düzenlenme, arşivlenme ve ayıklama süreçlerinin akıllı yöntemlerle hızlandırıp otomatikleştirmede önemli katkılar sunma potansiyeline sahiptir. Bu çalışmada; betimleme ve belgesel tarama yöntemleri kullanılarak dijital dönüşüm bağlamında belge yönetimi ve arşivlerde belge yaşam döngüsü süreçlerinin etkin yönetiminde yapay zekâ teknolojileri kullanımına ilişkin tespit ve değerlendirmeler yapılmış, oluşturulan belge yaşam döngüsü modeli çerçevesinde öneriler geliştirerek genel çerçeve ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Yapay Zekâ, Belge Yaşam Döngüsü, Dijital Dönüşüm

Kaynakça

Aalami, N. (2020). Derin öğrenme yöntemlerini kullanarak görüntülerin analizi. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Bilişim Dergisi, 1(1), 17-20. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/866023
AEOLIAN. (2021). The National Archives UK) Case Study. https://www.aeolian-network.net/wp-content/uploads/2021/11/AEOLIAN-Case-Study-1-The-National-ArchivesUK.pdf
Akalın B. (2020). Sağlık hizmetleri ve yönetiminde yapay zekâ. İstanbul: Hiper Yayıncılık, 125-132.
Akaner, M. ve Özdemir, V. (2022). Yapay zekâ kullanılarak faaliyet alanları tehlike sınıflarının belirlenmesi için örnek bir çalışma. Çalışma İlişkileri Dergisi, 13 (1), 123-139https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2160692
Akgöbek, Ö. ve Çakır, F. (2009). Veri madenciliğinde bir uzman sistem tasarımı. 6. Akademik Bilişim Konferansı (11-13 Şubat 2009). Şanlıurfa (s. 801-806) içinde. Şanlıurfa: Harran Üniversitesi.
Altaş, İ.H. (1999). Bulanık mantık: Bulanıklık kavramı. Enerji. Elektrik, Elektromekanik Dergisi, 62, 80-85.
Altuntaş, E.Y. (2018), Dijital dönüşüm uygulamalarının kurumların marke değeri üzerine etkisi, Egemia Dergisi, 2 (1), 1-18. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/464395
Arslan, K. (2017). Eğitimde yapay zekâ ve uygulamaları. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11 (1), 71-88. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1174773
Arslan, O. (2020). Üretim satın almalarında yapay zekâ ile bir uygulama; Türkiye'de çelik sektörü (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
Asiltürk, A. (2021). İşletmelerde dijital dönüşüm yönetiminde nihai hedef: Dijital olgunluk. Alanya Akademik Bakış, 5(2), 647-669. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1504975

Atalay, M., ve Çelik, E. (2017). Büyük veri analizinde yapay zekâ ve makine öğrenmesi uygulamaları, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9 (22), 155-172. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/387269
Aydın, C. (2003). Bilgi teknolojilerindeki gelişmeler ışığında arşivcinin değişen rolü (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
Aydın, C. (2010). Elektronik belgelerin arşivlenmesi ve erişim (Doktora tezi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
Aydın, C. ve Özdemirci, F. (2011). Elektronik belgelerin arşivlenmesinde gerçekliğin ve bütünlüğün korunması. Bilgi Dünyası, 12 (1), 105-127. https://bd.org.tr/index.php/bd/article/view/224/220
Aydın, İ. ve Değirmenci, C. H. (2018). Yapay zekâ. İstanbul: Girdap Yayınları.
Cibaroğlu, M.O. ve Yalçınkaya, B. (2019). Belge ve arşiv yönetimi süreçlerinde büyük veri analitiği ve yapay zeka uygulamaları. Bilgi Yönetimi, 2 (1), 44-58. doi:10.33721/by.570634
Colavizza, G., Blanke, T., Jeurgens, C. ve Noordegraaf, J. (2022). Archives and AI: An overview of current debates and future perspectives. Journal on Computing and Cultural Heritage, 15 (1), 1–15. https://dl.acm.org/doi/pdf/10.1145/3479010
Dearstyne, B. W.(2001).Arşivsel girişim: Modern arşivcilik ilkeleri, uygulamaları ve yönetim teknikleri. (Çev. M. Akbulut, A. O. İcimsoy). İstanbul.
Dearstyne, B. W. (1999). Records management of the future: Anticipate, adapt, and succeed. Information Management Journal, 4 (33), 5-8.
Delabie, F. (2021). Dusting off recordkeeping in the age of artificial. https://itnation.lu/news/dusting-off-recordkeeping-in-the-age-of-artificial-intelligence
Demirhan, A. , Kılıç, Y. A. ve İnan, G. (2010). Tıpta yapay zekâ uygulamaları. Yoğun Bakım Dergisi, 9 (1), 31-41. http://www.yogunbakimdergisi.org/managete/fu_folder/2010-01/2010-9-1-031-041.pdf
Elmas, Ç. (2018). Yapay zekâ uygulamaları. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Emel, G. G. ve Taşkın, Ç. (2002). Genetik algoritmalar ve uygulama alanları. Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21 (1), 130.
Ergen, M. (2019). What is artificial intelligence? technical considerations and future perception. The Anatolian Journal of Cardiology, 22 (2), 5-7. https://anatoljcardiol.com/en/what-is-artificial-intelligence-technical-considerations-and-future-perception-16546
Gacar, A. (2019). Yapay zekâ ve yapay zekânın muhasebe mesleğine olan etkileri: Türkiye’ye yönelik fırsat ve tehditler. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 8, 389-394. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/905187 Kandur, H. (1997). Yerel yönetimlerde arşiv uygulamaları. Archimedia, 27, 3-7.
Kandur, H. (1998). Belediyelerde arşiv yönetimi. İstanbul: REMAK.
Kandur, H. (1999). Management of electronic records: Educating archivist and records managers. Arşiv Araştırmaları Dergisi, 1, 35-45.
Kandur, H. (2006). Elektronik belge yönetimi sistem kriterleri referans modeli (2. bs). Ankara: Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü.
Kandur H., Yalçınkaya B., Yılmaz E. (2017). Arşiv malzemesinin tanımlama ilkelerinin araştırma hizmetlerine yansıtılması. Dışişleri Bakanlığı Diplomatik Arşiv Dairesi DIAD Arşiv Sistemi. Diploması ve Dış Politika Araştırmalarında Arşivlerin Rolü Uluslararası Sempozyumu (7-8 Nisan 2016). İstanbul (s. 31-50) içinde, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırmaları Merkezi.
Kane, G. G. (2017). Digital Maturity, Not Digital Transformation. MITSloan Management Review. https://sloanreview.mit.edu/article/digital-maturity-not-digital-transformation/
Kaptan, S. (1995). Bilimsel araştırma ve istatistik teknikleri, Ankara: Tek Işık Web.
Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayınları.
Kaya, İ. ve Engin, O. (2005). Kalite iyileştirme sürecinde yapay zekâ tekniklerinin kullanımı. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 11 (1), 103-114.
Kayır, Y., Mergen R. ve Asal Ö. (2019). Rulman seçimi için bir uzman sistem. Gazi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 5 (3), 216-226. doi: 10.30855/gmbd.2019.03.02
Keskenler, M. K. ve Keskenler, E. F. (2017). Geçmişten günümüze yapay sinir ağları ve tarihçesi. Takvim-i Vekayi, 5 (2), 8-18. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/396994
Lappin, J. ( 2020), Records management before and after AI revolution. https://thinkingrecords.co.uk/2020/01/30/records-management-before-and-after-the-ai-revolution/ Lin, W. C, Chen, J. S., Chiang, M. F., ve Hribar, M. R. (2020). Applications of artificial intelligence to electronic health record data in ophthalmology. TransVisSciTech., 9 (2), 1-13. https://tvst.arvojournals.org/article.aspx?articleid=2762343
OGL, (2021). Using AI for digital records selection in government. https://cdn.nationalarchives.gov.uk/documents/using-ai-digital-selection-in-government.pdf
Oktay, T., Çelik, H. ve Uzun, M. (2017). A novel learning algorithm to estimate the optimum fuselage drag coefficient. Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 21 (1), 64-68. http://www.saujs.sakarya.edu.tr/tr/download/article-file/274432
Özdemirci, F. (2019). Milli e-Arşiv bilgi sistemi ağı ve veri merkezi yapılanma önerisi: Yenilikçi teknolojiler-Yeni nesil arşivciler-Yapay zekâ ve ötesi. Bilgi Yönetimi, 2 (2) , 169-176. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/881021
Öztürk, H. (2021). Arşivcilikte yapay zekâ kullanımı (Yüksek lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ Payne, N. (2018). Stirring the cauldron: redefining computational archival science (CAS) for the big data domain. IEEE International Conference on Big Data. https://ieeexplore.ieee.org/stamp/stamp.jsp?tp=&arnumber=8258182
Riedl, M. O. (2019). Human-centered artificial intelligence and machine learning. Human Behavior and Emerging Technologies, 1 (1), 3-33. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1002/hbe2.117
Rolan, G., Humphries, G., Jeffrey, L., Samaras, E., Antsoupova, T. ve Stuart, K. (2018). More human than human? Artificial intelligence in the archive. Archives and Manuscripts, 47 (2), 179-203. https://publications.archivists.org.au/index.php/asa/article/view/10311/10357
Sağlam, M. (2021). İşletmelerde geleceğin vizyonu olarak dijital dönüşümün gerçekleştirilmesi ve dijital dönüşüm ölçeğinin Türkçe uyarlaması. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20 (40), 395-420. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1188379
Sebastian, I.M., Ross, J. W., Beath, C., Mocker, M., Moloney, K. G. ve Fonstad, N.O. (2017). How big old companies navigate digital transformation. MIS Quarterly Executive, 16 (3), 197–213. https://core.ac.uk/download/pdf/132606601.pdf
Standart Dosya Planı 2005/7 sayılı Başbakanlık Genelgesi (2005, 25 Mart). Resmî Gazete (Sayı: 25766 (Mükerrer)). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2005/03/20050325-10.htm
Ulusal yapay zekâ stratejisi. (2021). https://cbddo.gov.tr/SharedFolderServer/Genel/File/TR-UlusalYZStratejisi2021-2025.pdf
Varol, E. (2017). Türkiye’nin sanayide dijital dönüşüm yetkinliği. https://tusiad.org/tr/yayinlar/raporlar/item/download/8817_f994085fce0c6d5159e54d40069d67b1

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kütüphane ve Bilgi Çalışmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Cengiz Aydın ^*
0000-0002-4920-881X
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

28 Haziran 2023

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2023

Gönderilme Tarihi

21 Mart 2023

Kabul Tarihi

8 Haziran 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 6 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.33721/by.1268483

IZ

https://izlik.org/JA75UF42EM

APA

Aydın, C. (2023). Dijital Dönüşüm Bağlamında Belgenin Yaşam Döngüsü Süreçlerinin Yönetiminde Yapay Zekâ Kullanımı. Bilgi Yönetimi, 6(1), 21-42. https://doi.org/10.33721/by.1268483

AMA

1.Aydın C. Dijital Dönüşüm Bağlamında Belgenin Yaşam Döngüsü Süreçlerinin Yönetiminde Yapay Zekâ Kullanımı. BY. 2023;6(1):21-42. doi:10.33721/by.1268483

Chicago

Aydın, Cengiz. 2023. “Dijital Dönüşüm Bağlamında Belgenin Yaşam Döngüsü Süreçlerinin Yönetiminde Yapay Zekâ Kullanımı”. Bilgi Yönetimi 6 (1): 21-42. https://doi.org/10.33721/by.1268483.

EndNote

Aydın C (01 Haziran 2023) Dijital Dönüşüm Bağlamında Belgenin Yaşam Döngüsü Süreçlerinin Yönetiminde Yapay Zekâ Kullanımı. Bilgi Yönetimi 6 1 21–42.

IEEE

[1]C. Aydın, “Dijital Dönüşüm Bağlamında Belgenin Yaşam Döngüsü Süreçlerinin Yönetiminde Yapay Zekâ Kullanımı”, BY, c. 6, sy 1, ss. 21–42, Haz. 2023, doi: 10.33721/by.1268483.

ISNAD

Aydın, Cengiz. “Dijital Dönüşüm Bağlamında Belgenin Yaşam Döngüsü Süreçlerinin Yönetiminde Yapay Zekâ Kullanımı”. Bilgi Yönetimi 6/1 (01 Haziran 2023): 21-42. https://doi.org/10.33721/by.1268483.

JAMA

1.Aydın C. Dijital Dönüşüm Bağlamında Belgenin Yaşam Döngüsü Süreçlerinin Yönetiminde Yapay Zekâ Kullanımı. BY. 2023;6:21–42.

MLA

Aydın, Cengiz. “Dijital Dönüşüm Bağlamında Belgenin Yaşam Döngüsü Süreçlerinin Yönetiminde Yapay Zekâ Kullanımı”. Bilgi Yönetimi, c. 6, sy 1, Haziran 2023, ss. 21-42, doi:10.33721/by.1268483.

Vancouver

1.Cengiz Aydın. Dijital Dönüşüm Bağlamında Belgenin Yaşam Döngüsü Süreçlerinin Yönetiminde Yapay Zekâ Kullanımı. BY. 01 Haziran 2023;6(1):21-42. doi:10.33721/by.1268483

Cited By

Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü Öğrencilerinin Yapay Zekâ Okuryazarlığı Düzeyleri Üzerine Bir Araştırma

Turk Kutuphaneciligi - Turkish Librarianship

https://doi.org/10.24146/tk.1674520

Dijital Dönüşüm Bağlamında Belgenin Yaşam Döngüsü Süreçlerinin Yönetiminde Yapay Zekâ Kullanımı

Using Artificial Intelligence in the Management of Records Lifecycle Processs in the Context of Digital Transformation

Öz

Anahtar Kelimeler

Dijital Dönüşüm Bağlamında Belgenin Yaşam Döngüsü Süreçlerinin Yönetiminde Yapay Zekâ Kullanımı

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Erken Görünüm Tarihi

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü Öğrencilerinin Yapay Zekâ Okuryazarlığı Düzeyleri Üzerine Bir Araştırma