Dolaylı Vergilerden KDV ve ÖTV’nin Enflasyon Üzerinde Uzun Dönemde Etkisi

Taleh Mammadov

Dolaylı Vergilerden KDV ve ÖTV’nin Enflasyon Üzerinde Uzun Dönemde Etkisi

Öz

Enflasyon, ülke ekonomisi açısından olumsuz sonuçlar doğurabilecek bir olgudur ve bu nedenle enflasyonla mücadele konusu birçok akademik çalışmanın odak noktası olmuştur. Literatüre bakıldığında çalışmaların çoğu özellikle dolaylı ve dolaysız vergi gelirlerine odaklanmakta ve enflasyonla arasında güçlü bir ilişkinin olduğunu savunmaktadır. Bu nedenle çalışmada dolaylı vergiler içerisinde önemli payı olan katma değer vergisi (KDV) ve özel tüketim vergisinin (ÖTV) uzun dönemde enflasyon üzerindeki etkisi araştırılmaktadır. İlk olarak değişkenlerin durağanlık derecesi ADF ve PP birim kök testi ile analiz edilmiş ve sonuç olarak KDV ve enflasyon değişkenleri I(0), ÖTV değişkeni I(1) olduğu belirlenmiştir. Çalışmanın devamında ARDL analizi ile eşbütünleşme ilişkisi araştırılmış ve ARDL (1,0) tahmin sonuçlarına göre, katma değer vergisindeki %1'lik bir artışın enflasyonu %3.85 oranında artırdığı, özel tüketim vergisindeki %1'lik bir artışın enflasyonu %3.38 oranında azalttığı tahmin edilmiştir ve bu sonuç istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Herhangi bir kurumdan destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Makalenin, araştırma sürecinin her aşamasında etik kurallara tam uyum sağlamıştır

Kaynakça

Akduğan, U. (2020). Enflasyon ve dolaylı vergiler arasındaki bağlantı: Türkiye örneği. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(4), 2248-2262. https://doi.org/10.33206/mjss.719936
Akgül, A. (2022). Türkiye’de enflasyon ile vergi gelirleri ilişkisinin simetrik ve asimetrik nedensellik analiz. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 17(2), 455 – 478. https://doi.org/10.17153/oguiibf.1058349
Akıncı, A., ve Özçelik, Ö. (2018). Türkiye’de dolaylı vergilerin enflasyon üzerindeki etkisi. Maliye ve Finans Yazıları, (110), 9-20. https://doi.org/10.33203/mfy.455483
Arısoy, İ. ve Ünlükaplan, İ. (2011). Katma değer vergisi, enflasyon oranı ve kamu harcamaları arasındaki ilişkinin dinamik analizi. Sosyoekonomi Dergisi, 16(16), 93-112. https://doi.org/10.17233/se.36339
Baş, S. (2020). Türkiye'de katma değer vergisi ve özel tüketim vergisi'nin enflasyon üzerindeki etkisi. Gazi Kitabevi
Bıçaksız, A. D., ve Gürler Hazman, G. (2022). Dolaylı vergilerin enflasyon ile ilişkisi: Türkiye deneyimleri. Ekonomi İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi, 4(1), 64-85. https://doi.org/10.38009/ekimad.1094990 Biyan, Ö. (2022). Vergi hukuku. Bursa DORA Basım-Yayın Dağıtım.
Cnossen, S. (2014). Administrative and compliance costs of the vat: a review of the evidence. Tax Notes International, 20 (2),1649– 1668
Çakmaklı, C., Demiralp, S., Yeşiltaş, S. ve Yıldırım, M. A. (2018). Tütün ürünlerine uygulanan dolaylı vergilerin enflasyona etkileri. Koç University-Tüsiad Economic Research Forum Working Paper Series, No: 1811

Çetin, H. (2020). Tüketim üzerinden alınan (dolaylı) vergiler ve Türkiye örneği. Ekonomi Bilimleri Dergisi, 12 (1),19-37
Demir, İ. C., ve Balkı, A. (2023). Tüketicilerin perspektifinden katma değer vergisi indirimleri: Ampirik bulgular. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 18(2), 320-336. https://doi.org/10.17153/oguiibf.1251052
Dıckey, D.A. ve Fuller, W.A. (1979). Distributions of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association ,74, 427-431
Doğan, G. (2021). Türkiye’de vergi gelirlerinin enflasyon üzerindeki etkisi. Vergi Sorunları Dergisi, 44(393), 110-119
Durmaz, G. ve Savrul, B. K. (2022). Türkiye’de vergi gelirleri ile enflasyon arasindaki ilişkinin VAR analizi çerçevesinde değerlendirilmesi. Eurasian Econometrics Statistics & Emprical Economics Journal, 6, 48–73. https://doi.org/10.17740/eas.stat.2017-V6-04
Esen, E., Yıldırım, S. ve Kostakoğlu, S. F. (2012). Feldstein-Horioka hipotezinin Türkiye ekonomisi için sınanması: ARDL modeli uygulaması. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 7(1), 251-267
EVDS. HMB - Genel bütçe dengesi ve finansmanı, https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/serieMarket/collapse_20/5994/DataGroup/turkish/bie_kbge n/ (Erişim tarihi: 5.10.2023)
Glenday, G. (2013). Assessment of the current stated of VAT ımplementation in sadc member stateds, Duke center: Washington DC, USA
Güriş, S. ve Öcal Özkaya, H. G. (2019). Gelişmekte olan ülkelerde tasarrufları etkileyen faktörler: Panel veri analizi. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 11(20), 93-108. https://doi.org/10.14784/marufacd.502157
Güvenek, B., Alptekin, V. ve Çetinkaya, M., (2010). Enflasyon ve dolaylı vergilerden elde edilen gelirler arasındaki ilişkinin VAR yöntemiyle analizi. Kamu-İş Dergisi, 11(3), 1-28
Jones, L.M. (2013). Optional taxation in models of endogenous growth. Journal of Political Economy, 101, (3), 485-517
Merter, M. E., Acar, İ. A., ve Arslan, E. (2007). Türk vergi sisteminde KDV uygulaması ve etkinliğinin analizi. Maliye Dergisi, 153(2007), 24-50
Mutlu, A. ve Çelen, M. (2012). Dolaylı ve dolaysız vergilerin türk mali sistemi içerisindeki yeri: Siyasal, sosyal ve ekonomik sonuçları. TÜSİAD Yayınları, İstanbul
Nguyen, T. C. G., Ha, T. H. H., Nguyen, Q. C., Pham, T. K. H., Nguyen, P. T. & Phan, T. T. L. Impact of excise tax on reducing tobacco consumption- The case of Vietnam. Journal of Economics, Finance and Management Studies, (6), 2050-2061. https://zenodo.org/records/7940652, Erişim tarihi: 6.11.2023
Olatunji, O. C. (2013). Value added tax (VAT) and ınflation ın Nigeria (1990 to 2003). Asian Journal of Humanities and Social Sciences (AJHSS), 1(1), 123-135
Peker, H. S. (2011). Türkiye’de enflasyon ve enflasyon hedeflemesi uygulamasının değerlendirilmesi. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 11 (22), 487-506.
Pesaran, M. H., Shin, Y. & Smith, R. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationship. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326
Phillips, P.C. B. & Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika, 75(2), 335 - 346
Rehman, F. U. & Khan, D. (2015). The determinants of food price ınflation ın Pakistan: An econometric analysis. Advances in Economics and Business, 3(12), 571-576
Sağbaş, İ. ve Saruç, N. T. (2020). Vergi teorisi ders notları. İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi
Saygın, Ö. (2018). Türk vergi sistemi. Eskişehir, Boyut kitabevi
Soydal, Y. D. D. H. ve Yılmaz, A. G. M. L. (2009). Türkiye’de dolaylı ve dolaysız vergiler ve ekonomiye etkileri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi , 12 (1-2), 295-308
Sundari, R. & Maulana, F. (2018). Inflation and number of taxable entrepreneurs (NTE) towards admission of value added tax (VAT). Trikonomika, 17(2), 84-92
Şen, H. (2003). Olivera-Tanzi etkisi: Türkiye üzerine ampirik bir çalışma. Maliye Dergisi, 143, 30-57 T.C.Resmi Gazete, özel tüketim vergisi kanunu, 2002, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2002/06/20020612.htm#1 (Erişim tarihi: 11.10.2023)
TCMB, Enflasyon hedefleri, https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Temel+Faaliyetler/Para+Poli tikasi/Fiyat+Istikrari+ve+Enflasyon/Enflasyonun+Hedefleri (Erişim tarihi: 20.10.2023)
TÜRMOB, 2023, KDV oranları arttırıldı, https://www.turmob.org.tr/ekutuphane/Read/80868166-ffee-4934 8469%202e287fa42470#:~:text=7346%20say%C4%B1l%C4%B1%20Cumhurba%C5%9Fkan%C4% B1%20Karar%C4%B1%20ile,TEMMUZ%202023%20tarihinde%20y%C3%BCr%C3%BCrl%C3%B C%C4%9Fe%20girecektir (Erişim tarihi: 11.10.2023)
Vlad, C., Ibadula, B., Ionıta, C, & Brezeanu, P. (2017). The ınfluence of VAT on prices and ınflation rate. Romania case. Theoretical & Applied Economics, 24, 107-114
Yıldırım, A. E. (2015). Avrupa birliği ve türk vergi sistemlerinde özel tüketim vergisi. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 19(1), 219-252
Yılmaz, Z., ve Mammadov, T. (2024). Lisansüstü eğitimin ekonomik büyümeye etkisi: Türkiye örneği (1983- 2021). Business Economics and Management Research Journal, 7(1), 14-28. https://doi.org/10.58308/bemarej.1283320
Yılmaz, Z. ve Mammadov, T. (2022). Dış borç faiz ödemeleri ve ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye örneği (2005-2021), Asos Journal, (130), 316-330. http://dx.doi.org/10.29228/ASOS.62860

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Zaman Serileri Analizi, Danışmanlık, Refah ve Toplum Hizmetleri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Taleh Mammadov ^*
0000-0002-8142-9962
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

29 Haziran 2024

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2024

Gönderilme Tarihi

31 Ekim 2023

Kabul Tarihi

20 Mayıs 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 21 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA53LU72FA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Mammadov, T. (2024). Dolaylı Vergilerden KDV ve ÖTV’nin Enflasyon Üzerinde Uzun Dönemde Etkisi. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), 43-56. https://izlik.org/JA53LU72FA

AMA

1.Mammadov T. Dolaylı Vergilerden KDV ve ÖTV’nin Enflasyon Üzerinde Uzun Dönemde Etkisi. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2024;21(1):43-56. https://izlik.org/JA53LU72FA

Chicago

Mammadov, Taleh. 2024. “Dolaylı Vergilerden KDV ve ÖTV’nin Enflasyon Üzerinde Uzun Dönemde Etkisi”. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 21 (1): 43-56. https://izlik.org/JA53LU72FA.

EndNote

Mammadov T (01 Haziran 2024) Dolaylı Vergilerden KDV ve ÖTV’nin Enflasyon Üzerinde Uzun Dönemde Etkisi. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 21 1 43–56.

IEEE

[1]T. Mammadov, “Dolaylı Vergilerden KDV ve ÖTV’nin Enflasyon Üzerinde Uzun Dönemde Etkisi”, Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 21, sy 1, ss. 43–56, Haz. 2024, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA53LU72FA

ISNAD

Mammadov, Taleh. “Dolaylı Vergilerden KDV ve ÖTV’nin Enflasyon Üzerinde Uzun Dönemde Etkisi”. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 21/1 (01 Haziran 2024): 43-56. https://izlik.org/JA53LU72FA.

JAMA

1.Mammadov T. Dolaylı Vergilerden KDV ve ÖTV’nin Enflasyon Üzerinde Uzun Dönemde Etkisi. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2024;21:43–56.

MLA

Mammadov, Taleh. “Dolaylı Vergilerden KDV ve ÖTV’nin Enflasyon Üzerinde Uzun Dönemde Etkisi”. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 21, sy 1, Haziran 2024, ss. 43-56, https://izlik.org/JA53LU72FA.

Vancouver

1.Taleh Mammadov. Dolaylı Vergilerden KDV ve ÖTV’nin Enflasyon Üzerinde Uzun Dönemde Etkisi. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi [Internet]. 01 Haziran 2024;21(1):43-56. Erişim adresi: https://izlik.org/JA53LU72FA