BÂBÜRLÜLERDE AT VE AT KÜLTÜRÜ

Öz

Bu çalışma, Hint alt kıtasında at ve at kültürünün tarihsel seyrini ele alarak, özellikle Bâbür İmparatorluğu döneminde atın askerî, idarî, ekonomik ve kültürel yapılar içerisindeki belirleyici konumunu değerlendir-mektedir. Araştırmanın temel amacı, atın yalnızca ulaşım ve savaş aracı olarak değil, aynı zamanda imparatorluk ideolojisi, bürokratik düzen ve saray kültürü bağlamında üstlendiği çok katmanlı işlevleri ortaya koymaktır. Bu çerçevede, Vedik dönemden Delhi Sultanlığı’na ve oradan Bâbür İmparatorluğu’na uzanan süreçte atın rolündeki dönüşüm ve süreklilikler tarihsel kaynaklar ışığında değerlendirilirken, Türkistan menşeli atlı savaş geleneğinin Kuzey Hindistan’ın fethi ve Bâbürlü askerî teşkilatının teşekkülünde oynadığı kurucu role de dikkat çekilmektedir. Nitekim, Bâbür Şah döneminde bozkır savaş teknikleri, hareket kabiliyeti yüksek süvari birlikleri ve atlı okçuluk gibi unsurların Hint askerî yapısına sistemli biçimde entegre edildiği yansıtılmaktadır. Bunun yanı sıra, imparatorluğun nitelikli at ihtiyacını karşılamak amacıyla Türkistan, İran ve Arabistan ile kurulan ticaret ağlarının ekonomik ve siyasal boyutları da analiz edilmektedir. Ayrıca, Ekber Şah döneminde kurumsal bir nitelik kazanan mansabdârî sistemi çerçevesinde atın, yalnızca askerî organizasyonun değil, idarî hiyerarşinin de temel bileşenlerinden biri hâline geldiği gösterilmektedir. Bu bağlamda, atların damgalanması, kayıt altına alınması ve rütbe sistemiyle ilişkilendirilmesi, Bâbürlü bürokrasisinin işleyişine dair önemli ipuçları sunmaktadır. Bunun yanında, saray kültüründe atın taşıdığı sembolik anlamlar; güç, otorite, aristokratik kimlik ve estetik değerler ekseninde ele alınmaktadır. Son olarak, imparatorluk ahır teşkilatının yapısı, işleyişi ve personel organizasyonu incelenerek, at yönetiminin ulaştığı kurumsal düzey ortaya konulmaktadır. Bu doğrultuda, atın Bâbür İmparatorluğu’nda yalnızca askerî kapasitenin değil, aynı zamanda siyasal meşruiyetin ve kültürel kimliğin inşasında da merkezî bir unsur olduğu vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bâbürlüler
• At
• At Kültürü
• Tedarik Ağları
• Hindistan.

Horses and Horse Culture in the Baburids

Öz

This study examines the historical trajectory of the horse and equestrian culture on the Indian subcontinent, focusing in particular on the horse’s pivotal role within military, administrative, economic, and cultural structures during the Baburid Empire. The primary objective of the research is to reveal the multifaceted functions that the horse assumed not only as a means of transportation and a weapon of war, but also within the context of imperial ideology, bureaucratic order, and court culture. Within this framework, the transformations and continuities in the horse’s role -spanning from the Vedic period to the Delhi Sultanate and on to the Baburid Empire- are evaluated in light of historical sources, while attention is also drawn to the foundational role played by the Turkic-origin tradition of mounted warfare in the conquest of North India and the formation of the Baburid military organization. Indeed, the study reflects how, during the reign of Babur Shah, elements such as steppe warfare techniques, highly mobile cavalry units, and mounted archery were systematically integrated into the Indian military structure. Furthermore, the economic and political dimensions of the trade networks established with Turkestan, Iran, and Arabia to meet the empire’s need for high-quality horses are analyzed. Furthermore, it is demonstrated that within the framework of the mansabdari system -which took on an institutional character during the reign of Akbar Shah- the horse became a fundamental component not only of the military organization but also of the administrative hierarchy. In this context, the branding, registration, and classification of horses provide important insights into the functioning of the Baburid bureaucracy. In addition, the symbolic meanings attributed to horses in court culture are examined in terms of power, authority, aristocratic identity, and aesthetic values. Finally, by examining the structure, operations, and personnel organization of the imperial stable administration, the institutional level achieved in horse management is revealed. In this regard, it is emphasized that the horse was a central element in the Baburid Empire not only in terms of military capacity but also in the construction of political legitimacy and cultural identity.

Anahtar Kelimeler

• Baburids
• Horse
• Horse Culture
• Supply Networks
• India.

Kaynakça

1. Ahmet, M. A. (1949). Siyasi Tarihi ve Müesseseleriyle Delhi Türk İmparatorluğu. İstanbul: Tercüman Gazetesi Yayınları.
2. Allami, E. F. (1907). Akbarnāma (H. Beveridge, Çev.). Calcutta: Asiatic Society.
3. Allami, E. F. (2011). The Āīn-i Akbarī (H. S. Jarret ve H. Blochmann, Çev.). Delhi: Low Price Publication.
4. Aziz, A. (1945). The Mansabdâri System And The Mughal Army. Lahor: Ripon Printing Press.
5. Babur, Ẓ. M. (1922). Baburnāma (H. Beveridge, Çev.). London: Luzac.
6. Bâbür, Z. M. (1970). Bâbürnâme (R. R. Arat, Çev.). İstanbul: Millî Eğitim Basımevi.
7. Bayur, Y. H. (1987). Hindistan Tarihi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
8. Bedauni, A. (1990). Muntakhabu-t Tawarikh (G. S. A. Ranking, Çev.). New Delhi: Atlantic Publishers.

9. Bernier, F. (1916). Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656-1668 (A. Constable, Çev., V. A. Smith, Ed.). London: Oxford University Press.
10. Choudhary, R. B. A. (2017). The Mughal and the Trading of Horses in India, 1526-1707. International Journal of History and Cultural Studies, 3 (1), 1-18.
11. Cöhce, S. (2002). “Hindistan’da İlk Türk Hâkimiyeti, Kuşanlar ve Akhunlar”, Türkler, Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
12. Dale, S. F (2004). The Garden of the Eight Paradises: Babur and the Culture of Empire in Central Asia, Afghanistan and India. Boston: Brill.
13. Demirbilek, S. (2005). Kutadgu Bilig’de At Kültürü. Milli Folklor, (68), 134-138.
14. Dihlavī, A. K. (1931). Khazain-ul-futuh (M. Habib, Çev.). Madras: Diocesan Press.
15. Doniger, W. (2009). The Hindus: An Alternative History. New York: Penguin Books.
16. Duğlat, M. H. (2019). Tarih-i Reşidî (O. Karatay, Çev.). İstanbul: Selenge Yayınevi.
17. Edwards, E. H. (2016). The Encyclopedia of the Horse. New York: DK Publishing.
18. El-Mas'ûdi. (1841). Historical Encyclopaedia: Meadows of Gold and Mines of Gems. London: John Murray.
19. Eren, E. (2020). Türk Kültüründeki Atlı Spor Dallarının Tarihi Perspektif Açıdan İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, On Dokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun.
20. Fisher, M. H. (2020). Bâbürlüler: Hindistan’da Bir Türk İmparatorluğu (M. F. Çalışır, Çev.). İstanbul: Kronik Yayıncılık.
21. Gommans, J. (1994). The Rise of the Indo-Afghan Empire, c. 1710-1780. London: Oxford University Press.
22. Gommans, J. (2002). Mughal Warfare: Indian Frontiers and High Roads to Empire 1500-1700. London: Routledge.
23. Grenard, F. (2022). Bâbür (F. Anlayışlı, Çev.). Ankara: Dorlion Yayınları.
24. Grousset, R. (1970). The Empire of the Steppes. New Jersey: Rutgers University Press.
25. Habib, I. (1999). The Agrarian System of Mughal India (1556-1707). New Delhi: Oxford University Press.
26. Habib, I. (2011). Medieval India: The study of a Civilization. New Delhi: National Book Trust.
27. Irvine, W. (1903). The Army of The Indian Moghuls: Its Organization and Administration. London: Luzac. Irvine, W. (1922). Later Mughals. Kalküta: Sri Gouranga Press.
28. İbn Battûta. (2004). İbn Battûta Seyahatnamesi (A. S. Aykut, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
29. İzgin, B. (2020). Bâbürler Devleti’nde Askeri Teşkilat (1526-1605). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
30. Jackson, P. (2003). The Delhi Sultanate: A Political and Military History. Cambridge: Cambridge University Press.
31. Jahangir. (1909). Tuzuk-i Jahāngīrī (A. Rogers ve H. Beveridge, Çev.). London: Royal Asiatic Society.
32. Kaplan, H. (2026). From Turkish Mythology to Alevi–Bektashi Sacred Narratives: A Phenomenological Analysis of Animal Imagery. Religions, 17 (2), 1-27.
33. Khan, A. M. (1965). Mirat-i Ahmadi (M. F. Lokhandwala, Çev.). Baroda: Oriental Institute.
34. Kim, A. A. ve Nazarova, O. D. (2017). The Role of the Horse Among the Turkmen. Anthropology & Archeology of Eurasia, 56 (1-2), 79-92.
35. Kulke, H. ve Rothermund, D. (2001). Hindistan Tarihi (M. Günay, Çev.). Ankara: İmge Kitabevi.
36. Lahori, A. (1867). Badshah Nama (M. Kabiruddin Ahmad ve M. Abdur Rahim, Ed.). Kalküta: College Press.
37. Manucci, N. (1907). Storia Do Mogor 1653-1708 (W. İrvine, Çev.). London: Royal Asiatic Society.
38. Meral, V. (2023). Bâbürlülerde Câgîr Sistemi. M. Özmenli (Ed.), Türklerde Devlet ve Sivil Teşkilatlar, (ss. 51-73) içinde. Ankara: İKSAD Publishing House.
39. Meral, V. (2023). Türk Kültür Kodları Bağlamında Bâbürlülerde Av (Şikâr) Merasimleri. Avrasya İncelemeleri Dergisi, 12 (2), 217-229.
40. Monserrate, A. (1922). Commentary of Father Monserrate, S.J. On his Journey to the Court of Akbar (J. S. Hoyland, Çev., S. N. Banerjee, Haz.). London: Oxford University Press.
41. Moosvi, S. (1987). The Economy of the Mughal Empire c. 1595: A Statistical Study. New Delhi: Oxford University Press.
42. Mukhtiar, S., Khan, S. A., ve Inayat, W. (2024). Symbolic use of Animals in Mughal Miniature Paintings. International Journal of Human and Society, 4 (3), 437-445.
43. Mundy, P. (1914). The Travels of Peter Mundy. London: Hakluyt Society.
44. Murray, H. (1844). The Travels of Marco Polo. Edinburgh: Oliver and Boyd.
45. Narain, A. K. (1990). Indo-Europeans in Inner Asia. D. Sinor (Ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia, (ss. 151-177) içinde. Cambridge: Cambridge University Press.
46. Nikitin, A. (2021). Üç Denizin Ötesine Seyahat (S. Acar, Çev.). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
47. Özcan, A. (1993). Câgîr. TDV Diyanet İslâm Ansiklopedisi (Cilt 7, ss. 11-12) içinde. İstanbul: TDV Yayınları.
48. Özkul, K. (2025). The Horse in Turkish Mythology, Ahal-teke and Hyotherapy Methods. Journal of Health and Sport Sciences (JOHASS), 8 (1), 1-25.
49. Pelsaert, F. (1925). Jahangir’s India (W. H. Moreland ve P. Geyl, Çev.). Cambridge: W. Heffer and Sons Ltd.
50. Rızvî, S. A. A. (2003). Mansabdâr. TDV İslâm Ansiklopedisi (Cilt 28, ss. 3-4) içinde. Ankara: TDV Yayınları.
51. Richards, J. (2021). Bâbür Türk İmparatorluğu: Tarih, Kültür, Teşkilat (Y. Tekin, Çev.). İstanbul: Selenge Yayınları.
52. Richards, J. F. (1993). The Mughal Empire. New York: Cambridge University Press.
53. Roux, J. P. (2008). Büyük Moğolların Tarihi: Bâbür (L. Arslan Özcan, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
54. Saran, P. (1941). The Provincial Governments of the Mughals 1526-1658. Allahabad: Kitabistan.
55. Singh, U. (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century. Delhi: Pearson Longman.
56. Srivastava, A. L. (1986). The Moghul Empire 1526-1803. Agra: Rajixa Offset Press.
57. Stein, B. (2015). Hindistan Tarihi (M. Günay, Çev.). İstanbul: İnkılap Kitapevi.
58. Streusand, D. E. (2011). Islamic Gunpowder Empires: Ottomans, Safavids, and Mughals. Boulder: West-view Press.
59. Subrahmanyam, S. (1993). The Portuguese Empire in Asia, 1500-1700: A Political and Economic History. London: Longman.
60. Tavernier, J. (1925). Travels in India (V. Ball, Çev., W. Crook, Ed.). London: Oxford University Press.
61. Thapar, R. (2002). Early India: From the Origins to AD 1300. Berkeley: University of California Press.
62. Zubrzycki, J. (2023). Kısa Hindistan Tarihi (Z. Demir, Çev.). İstanbul: Say Yayınları.