Liselerde Görev Yapan Okul Psikolojik Danışmanlarının Sınıf Rehberlik Programına İlişkin Görüşleri

Öz

Bu araştırmanın amacı, liselerde görev yapan okul psikolojik danışmanlarının ortaöğretim sınıf rehberlik programına ilişkin görüşlerini incelemektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden bütüncül çoklu durum deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2022–2023 eğitim-öğretim yılında Aydın ili Nazilli ilçesindeki farklı lise türlerinde görev yapan ve gönüllü olarak katılan yedi psikolojik danışman oluşturmaktadır. Veriler, programın amaçları, içerik yapısı, etkinlikleri, kazanımları, ölçme-değerlendirme süreci, güçlü ve zayıf yönleri ile okul türlerine göre uygulanmasına yönelik sorular içeren yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Veriler betimsel analizle çözümlenmiştir. Bulgular, programın teorik olarak planlı olmasına karşın uygulamada süre yetersizliği, sınıf rehber öğretmenlerinin bilgi eksikliği ve düşük motivasyonu, ölçme-değerlendirme araçlarının sınırlılığı ve programın okul türlerine özgü ihtiyaçları yeterince karşılamaması gibi sorunlar içerdiğini ortaya koymuştur. Sonuçlara dayalı olarak program geliştirenlere, okul yöneticileri ve uygulayıcılara ve gelecek araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Ortaöğretim Sınıf Rehberlik Programı
• Program Değerlendirme
• Okul Psikolojik Danışmanı
• Gelişimsel Rehberlik

Opinions of School Psychological Counsellors Working in High Schools on Classroom Guidance Curriculum

Öz

The aim of this study is to examine the views of school psychological counselors working in high schools regarding the secondary education classroom guidance program. The study employed a holistic multiple case study design, one of the qualitative research methods. The study group consisted of seven psychological counselors who voluntarily participated and were working in different types of high schools in Nazilli, Aydın, during the 2022–2023 academic year. Data were collected through a semi-structured interview form that included questions on the aims, content structure, activities, learning outcomes, assessment–evaluation processes, strengths and weaknesses of the program, as well as its implementation across different school types. The data were analyzed using descriptive analysis. The findings revealed that, although the program is theoretically well structured, various challenges arise during implementation. These challenges include insufficient time allocated for activities, classroom guidance teachers’ lack of knowledge and low motivation regarding the program, limitations in assessment and evaluation tools, and the program’s failure to adequately address the specific needs of different school types. Based on the results, recommendations are provided for curriculum specialists, school administrators and practitioners, and for future research.

Anahtar Kelimeler

• Secondary School Classroom Guidance Curriculum
• Curriculum Evaluation
• School Psychological Counselor
• Developmental Guidance

Kaynakça

1. Aluede, O., Imonikhe, J., & Afen-Akpaida, J. (2007). Towards a conceptual basis for understanding developmental counselling and guidance model. Education, 128(2), 189–201.
2. ASCA. (2019). ASCA National Model: A framework for school counseling programs (4th ed.). American School Counselor Association.
3. Bakırcıoğlu, R. (2005). İlköğretim Ortaöğretim ve Yükseköğretimde Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık (7. basım). Anı Yayıncılık.
4. Bal-Bardakçı, M. (2011). Ortaöğretim sınıf rehberlik programı kapsamında rehberlik etkinliklerinin uygulanabilirliğinin değerlendirilmesi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(36), 1–23.
5. Beesley, D. (2004). Teachers' perceptions of school counselor effectiveness: Colaborating for student success. Education Journal, 125(2), 259-262.
6. Beesley, D., & Frey, L. L. (2006). Principals' perceptions of school counselor roles and satisfaction with school counseling services. Journal of School Counseling, 4(14), 27-39.
7. Berber, D. (2010). Ortaöğretim kurumları onuncu sınıf rehberlik programı uygulamalarının sınıf rehber öğretmenleri ve rehber öğretmenler görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi (Kayseri İli Örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erciyes Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
8. Butler, I. & Fox, C. L. (2007). If you don't want to tell anyone else you can tell her: Young people's views on school counselling. British Journal of Guidance & Counselling, 35(1), 97–114. https://doi.org/10.1080/03069880601106831

9. Carey, J., & Dimmitt, C. (2012). School counseling and student outcomes: Summary of six statewide studies. Professional School Counseling, 16(2), 146–153. https://doi.org/10.1177/2156759X1201600202
10. Chilewa, E. A., & Osaki, K. (2022). The effectiveness of guidance and counseling practices on students’ career development in secondary schools in Temeke Municipality. International Journal of Humanities and Education Development (IJHED), 4(1), 160-181. https://dx.doi.org/10.22161/jhed.4.1.17
11. Çalık, T., & Sezgin, F. (2020). Okul türlerine göre öğrencilerin rehberlik ihtiyaçlarının karşılaştırılması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 26(4), 623–648.
12. Çivicioğlu, M. (2016). Ortaöğretim rehberlik programının öğrenci görüşlerine göre değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bülent Ecevit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
13. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage.
14. Demirel, M. (2010). İlköğretim ve ortaöğretim kurumları sınıf rehberlik programının değerlendirilmesi. Eğitim ve Bilim, 35(156), 45-60.
15. Demirel, Ö. (2021). Eğitimde program geliştirme (30. basım). Pegem Akademi.
16. Doğan, S. (1996). Türkiye’de psikolojik danışma ve rehberlik alanında meslek kimliğinin gelişimi ve bazı sorunlar. Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 2(7), 32-44.
17. Eryılmaz, A., & Hacıömeroğlu, G. (2019). Farklı lise türlerinde rehberlik hizmetlerinin öğrencilerin okul bağlılığına etkisi. Eğitim ve Bilim, 44(198), 219–237.
18. Eşen, R. (2009). 10. sınıf rehberlik programının (sınıf rehber öğretmenleri için) rehber öğretmen görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
19. Gallant, D. J., & Zhao, J. (2011). High school students’ perceptions of school counselors: An exploratory study. Professional School Counseling, 14(2), 215–225.
20. Gysbers, N. C. (2004). Comprehensive guidance and counseling programs: The evolution of accountability. Professional School Counseling, 7(3), 148–157.
21. Gysbers, N. C., & Henderson, P. (2014). Developing and managing your school guidance and counseling program (5th ed.). American Counseling Association.
22. Gysbers, N. C., Lapan, R.T. & Sun Y. (1997). The impact of morefully ımplemented guidance programs on the school experiences ofhigh school students: A statewide evalutaion study. Journal of Counselingand & Development, 75(4), 292-302. https://doi.org/10.1002/j.1556-6676.1997.tb02344.x
23. Hui, E. K. P. (2000). Guidance as a whole school approach in Hong Kong: From remediation to student development. International Journal for the Advancement of Counseling, 22(1), 69-80. https://doi.org/10.1023/A:1005494502922
24. Karaca, R. ve İkiz, E. (2010). Psikolojik Danışma ve Rehberlikte Çağdaş Bir Anlayış (2. basım). Nobel Akademik Yayıncılık.
25. Karacaoğlu, Ö. (2021). Okul psikolojik danışmanlarının görev tanımları ve iş yükleri üzerine nitel bir inceleme. Eğitim Psikolojisi Araştırmaları, 3(2), 115–138.
26. Karataş, Z., & Şahin, B. (2022). Rehberlik hizmetlerinin okul iklimi ve idari yapı ile ilişkisi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 20(1), 87–109.
27. Kepçeoğlu, M. (1994). Psikolojik danışma ve rehberlik. Kadıoğlu Matbaası.
28. Kızıl, D. (2007). Ortaöğretim kurumlarındaki rehber öğretmenlerin ve sınıf rehber öğretmenlerin sınıf içi rehberlik etkinlikleri ile ilgili görüşleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
29. Kılınç, M. (2023). Sınıf rehber öğretmenlerinin rehberlik yeterlilikleri: Nitel bir çalışma. Eğitimde Yeni Yönelimler, 12(1), 101–129.
30. Kiye, S. (2024). Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri: Tarihi gelişimi, modelleri ve programı. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44(1), 601-629. https://doi.org/10.17152/gefad.1372539
31. Korkmaz, A., & Şahin, M. (2022). Rehberlik etkinliklerinin öğretmen motivasyonu ve öğrenci katılımı üzerindeki etkileri. Eğitimde Psikolojik Danışma Araştırmaları Dergisi, 6(3), 204–223.
32. Külahoğlu, Ş. (2024). Sınıf rehberliği programına dayalı kapsamlı gelişimsel RPD hizmetleri yıllık planlaması için bir yöntem önerisi. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (AUJEF), 8(4), 1130-1164. https://doi.org/10.34056/aujef.1420887
33. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
34. Lopez, S. J., & Snyder, C. R. (2011). The Oxford handbook of positive psychology (2nd ed.). Oxford University Press.
35. M. E. B. (2006). Rehberlik Hizmetleri Yönetmeliği. Ankara.
36. M.E.B. (2006). İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumları Sınıf Rehberlik Programı. https://korkutfidan.weebly.com/uploads/4/6/0/5/46053217/appendix_1_sinif_rehberlik_programi.pdf
37. M.E.B. (2020). Milli Eğitim Bakanlığı Sınıf Rehberlik Programı. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2020_07/17143025_SINIF_REHBERLYK_PROGRAMI_2020.pdf
38. Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd ed.). Sage.
39. Myrick, R. (1997). Developmental guidance and counseling: A practical approach (3th Ed.). Minneapolis: Educational Media Corporation.
40. Myrick, R. D. (2011). Developmental guidance and counseling: A practical approach (5th ed.). Educational Media.
41. Nazlı, S. (2003). Öğretmenlerin kapsamlı/gelişimsel rehberlik ve psikolojik danışma programını algılamaları ve değerlendirmeleri. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(10), 131-145.
42. Nazlı, S. (2004). Sınıf rehberliği etkinlikleri. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(11), 135-151.
43. OECD. (2018). The future of education and skills: Education 2030. OECD Publishing.
44. Özgen, Z. S. (2024). Ortaöğretim branş öğretmenlerinin etkili öğrenci rehberliğine yönelik eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
45. Özgüven, İ. E. (2001). Çağdaş eğitimde psikolojik danışma ve rehberlik (2. basım). PDREM. Poyraz, C. (2006). Türkiye'deki rehberlik hizmetlerinin tarihsel gelişimi. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(2), 187-209.
46. Seligman, M. E. P. (2011). Flourish: A visionary new understanding of happiness and well-being. Free Press.
47. Sima, R. G. (2018). The challenges in the provision of counselling services in secondary schools in Tanzania. Papers in Education and Development, (29). https://journals.udsm.ac.tz/index.php/ped/article/view/1451
48. Sink, C. A., & Spencer, L. R. (2007). Comprehensive school counseling programs and academic achievement. Professional School Counseling, 10(5), 396–404.
49. Stake, R. E. (1995). The art of case study research. Sage.
50. Tokalı, H. (2007). 9. Sınıf rehberlik programının (sınıf öğretmenleri için) rehber öğretmen görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
51. Torunoğlu, H. ve Gençtanırım-Kurt, D. (2022). Ortaöğretim kurumları sınıf rehberlik programının meslek liseleri okul psikolojik danışmanlarının ve sınıf rehber öğretmenlerinin görüşlerine göre değerlendirilmesi. Muş Alparslan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(2), 268-285.
52. Yazgünoğlu, S. S. (2012). Okul ve sınıf rehber öğretmenlerinin ilköğretim ve ortaöğretim kurumları sınıf rehberlik programına ilişkin görüşleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
53. Yeşilyaprak, B. (2013). Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı: Kuramdan Uygulamaya (4. basım). Pegem Akademi.
54. Yeşilyaprak, B. (2021). 21.yüzyılda eğitimde rehberlik hizmetleri-gelişimsel yaklaşım (30. basım). Nobel Akademi.
55. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. basım). Seçkin Yayınevi.
56. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). Sage.
57. Zalaquett, C. P. (2005). Principals' perceptions of elementary school counselors' role and functions. Professional School Counseling, 8, 451-457.