Türk Sosyolojik Düşünce Geleneğinde Ziya Gökalp’ın Eğitim ve Kültür Anlayışı

Yıl 2026, Cilt: 24 Sayı: 1, 214 - 226, 27.03.2026

Kenan Tazefidan , Musaye Konak Özçelik

https://izlik.org/JA48WJ46CM

Öz

Sosyoloji toplumsal problemlere çözüm bulmak maksadıyla Batı’da ortaya çıkan bir bilimdir. Sosyologlarımızın büyük çoğunluğu Batılı sosyologların etkisinde kalmıştır. Ziya Gökalp ve Prens Sabahaddin ile başlayan bu aktarmacı etki hızla devam etmektedir. Türkiye’nin sosyolojisi üzerinde düşünmek ve sosyologların fikirlerini konu edinen çalışmaların hazırlanması sosyolojik tarihimiz bakımından önemlidir. Bu makalede Türkiye’de sosyolojinin ve sosyoloji kürsüsünün kurucusu olan Ziya Gökalp’in Türk sosyolojisine, eğitim ve kültür anlayışı konusundaki katkılarına yer verilmiştir. Türk sosyolojisinde görüş ve önerileriyle öne çıkan Gökalp, Türkiye’de sosyolojinin bugünkü seviyeye gelmesinde etkindir. Ondan bahseden pek çok yazı ve çağdaşı onu ideolog, fikir babası, siyasetçi olarak nitelendirmiştir Gökalp’in kültür ile eğitim konularındaki düşünceleri, modernleşen Türkiye’yi derinden etkilemiştir. O insanların modernleşme aşamasında kendi kültürel mirasını muhafaza ederek ilerlemelerinin önemine ışık tutmuş ve bu amaçla eğitim politikaları ile harmanlayarak toplumsal ilerlemenin muhtevasını belirlemeye çalışmıştır. Gökalp’ın eğitim ve kültür anlayışını anlamak, onun meşhur hars ve medeniyet ikiliğini anlamakla, Batı toplumuyla olan ilişkilerimizi kavramakla doğrudan ilişkilidir.

Anahtar Kelimeler

Ziya Gökalp , Eğitim , Kültür , Türk Sosyolojisi , Medeniyet

Ziya Gökalp’s Education and Culture Conception in The Turkish Sociological Thought Tradition

https://izlik.org/JA48WJ46CM

Öz

Sociology is a science that emerged in the West with the aim of finding solutions to social problems. The vast majority of our sociologists have been influenced by Western sociologists. This transfer effect, which began with Ziya Gökalp and Prince Sabahaddin, continues rapidly. Thinking about the sociology of Turkey and preparing studies that address the ideas of sociologists are important in terms of our sociological history. This article includes the contributions of Ziya Gökalp, the founder of sociology and the sociology department in Turkey, to Turkish sociology, and the understanding of education and culture. Gökalp, who stands out with his views and suggestions in Turkish sociology, has been effective in bringing sociology to its current level in Turkey. Many writings and contemporaries who mentioned him described him as an ideologist, an intellectual, and a politician. Gökalp's thoughts on culture and education deeply influenced modernizing Turkey. He shed light on the importance of people's progress by preserving their own cultural heritage during the modernization phase and, for this purpose, he tried to determine the content of social progress by blending it with educational policies. Understanding Gökalp’s understanding of education and culture is directly related to understanding his famous duality of culture and civilization and to comprehending our relations with Western society.

Anahtar Kelimeler

Ziya Gökalp , Education , Culture , Turkish Sociology , Civilization.

Kaynakça

• Aktay, Y. (2013). Türk Sosyoloji Tarihine Eleştirel Bir Bakış, Küre Yayınları.
• Arslan, M. (2009). Ziya Gökalp'te Kültür ve Uygarlık Anlayışı”. Atatürk ve Döneminde Medeniyete Bakışlar. içinde İstanbul: Diyanet Vakfı Matbaası.
• Assmann, J. (2000). Kültürel belek eski yüksek kültürlerde yazı, hatırlama ve politik kimlik. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Atasoy, F. (2020). Milliyetçilik Tartışmaları: Sosyolojik Temellendirme Örnekleri. Ankara: Net Kitablık Yayıncılık .