Investigation of Vaccine Hesitation and Risk Factors in Parents with Healthy Children and Parents with Children Diagnosed with Autism: A Mixed Method Case Control Study

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 4, 538 - 549, 31.12.2025

Deniz S. Yorulmaz Demir , Hilal Kurt Sezer

https://doi.org/10.34087/cbusbed.1667200

Öz

Aim; This study was conducted to determine the opinions of parents with autistic and healthy children about childhood vaccines, vaccine hesitations and risk factors.
Method; Research desing was a mixed design. The research data were collected face-to-face between 1 January-31 March 2024 by using the Descriptive Characteristics Questionnaire, Parents' Attitudes Towards Childhood Vaccinations Scale and quasi-structured interview form. The quantitative data were analysed using number, percentage, chi-square tests and logistic regression analysis, and the qualitative data were analysed using thematic analysis.
Results; 188 parents in 40 case and 78 control groups were included in the study. 92.5% of the case group and 11.5% of the control group were hesitant about vaccines. Parents in the case group were more likely to think that vaccines were harmful and not necessary, while their children were more likely to be under-immunised. When the risk factors for vaccine hesitancy were analysed, the risk of vaccine hesitancy increased 23.33 times (95% CI: 0.007-0.653), 8.01 times (95% CI: 0.000-0.118) if the child was diagnosed with autism, and 7.22 times (95% CI: 0.042-5.944) if the child received varicella vaccine. In the quantitative interviews with parents, the themes were grouped under 3 main themes and 8 sub-themes.
Conclusion; Considering that the idea that vaccines are not useful is the most important risk factor for vaccine hesitation, it is recommended that information about the seriousness of infectious diseases and the benefits of vaccines should be provided, and vaccine posts made by non-experts on social media should be controlled.

Anahtar Kelimeler

Vaccines , Autism spectrum disorde , Parents

Çocuğu Otizm Tanısı Alan ve Sağlıklı Çocuğu Olan Ebeveynlerde Aşı Tereddüttü ve Risk Faktörlerinin İncelenmesi: Bir Karma Yöntem Vaka Kontrol Çalışması

Öz

Giriş ve Amaç: Bu araştırma çocuğu otizm tanısı alan ve sağlıklı çocuğu olan ebeveynlerin, çocukluk dönem aşılarına yönelik görüşleri, aşı tereddütleri ve risk faktörlerini belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Gereç ve Yöntemler: Araştırma Karma desen yürütülmüştür. Araştırma verileri Tanıtıcı özellikler soru formu, Ebeveynlerin Çocukluk Aşılarına Yönelik Tutumları Ölçeği ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak, 1 Ocak – 31 Mart 2024 tarihleri arasında yüz yüze toplanmıştır. Araştırma nicel verileri sayı, yüzde, ki-kare testleri ve logistik regresyon analizi; nitel verileri ise tematik analiz yaklaşımı ile değerlendirilmiştir.
Bulgular: Araştırmaya 40 vaka ve 78 kontrol grubu toplam 188 ebeveyn alınmıştır. Vaka grubunun %92.5’i kontrol grubunun ise %11.5’i aşılara karşı tereddütlüdür. Vaka grubunda yer alan ebeveynlerde aşıların zararlı ve gerekli olmadığı düşüncesi daha yaygın iken; çocuklarının eksik aşılı olma durumu daha fazladır. Aşı tereddüttü için risk faktörleri incelendiğinde aşıların yararlı ve gerekli olmadığı düşüncesi 23.33 kat (%95Cl: 0.007-0.653), çocuğun otizm tanısı alması 8.01 kat (%95Cl: 0,000-0.118) ve çocuğa suçiçeği aşısı 7.22 kat (%95Cl: 0.042-5.944) aşı tereddüdü riskini artırmaktadır. Ebeveynler ile yapılan nicel görüşmelerde temalar aşı düşünceleri, aşı tereddütleri ve otizm tanısı ile aşı süreçleri olmak üzere 3 ana tema ve 8 alt tema altında toplanmıştır.
Sonuç: Aşıların yararlı olmadığı düşüncesinin aşı tereddüttü için en önemli risk faktörü olduğu dikkate alınarak, bulaşıcı hastalıkların ciddiyeti ve aşıların sağladığı yararlar hakkında bilgilendirmelerin yapılması, sosyal medyada uzman olmayan kişiler tarafından yapılan aşı paylaşımlarının kontrolünün sağlanması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Aşılar , Otizm spektrum bozukluğu , Ebeveynler

Etik Beyan

T.C. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Etik Kurulu Onayı alınmıştır (Sayı: E-86837521-050.99-275890, Tarih: 31/10/2022)

Destekleyen Kurum

Yok

Teşekkür

Araştırmanın gerçekleştirilmesine katkı sağlayan tüm ebeveynlere teşekkür ederiz.

Kaynakça

• 1. World Health Organization, W., Global vaccine action plan: monitoring, evaluation and accountability. Secretariat annual report 2020. 2020: World Health Organization.
• 2. WHO, Vaccines and immunization. 2025.
• 3. WHO. Ten threats to global health in 2019. 2019 [cited 2025 25.03]; Available from: https://www.who.int/news-room/spotlight/ten-threats-to-global-health-in-2019.
• 4. MacDonald, N.E., Vaccine hesitancy: Definition, scope and determinants. Vaccine, 2015. 33(34): p. 4161-4.
• 5. Czajka, H., et al., Who or What Influences the Individuals' Decision-Making Process Regarding Vaccinations? Int J Environ Res Public Health, 2020. 17(12).
• 6. Salmon, D.A., et al., Vaccine Hesitancy: Causes, Consequences, and a Call to Action. Am J Prev Med, 2015. 49(6 Suppl 4): p. S391-8.
• 7. Dubé, E., M. Vivion, and N.E. MacDonald, Vaccine hesitancy, vaccine refusal and the anti-vaccine movement: influence, impact and implications. Expert Rev Vaccines, 2015. 14(1): p. 99-117.
• 8. Madsen, K.M., et al., A population-based study of measles, mumps, and rubella vaccination and autism. N Engl J Med, 2002. 347(19): p. 1477-82.
• 9. de Figueiredo, A., et al., Mapping global trends in vaccine confidence and investigating barriers to vaccine uptake: a large-scale retrospective temporal modelling study. Lancet, 2020. 396(10255): p. 898-908.
• 10. Pan, W.K.M., The application of behavioral change theories in addressing vaccine hesitancy: A Literature Review. Public Health Nurs, 2024. 41(2): p. 318-324.
• 11. Zhao, T., et al., Global spatio-temporal distribution of coronavirus disease 2019 vaccine hesitancy between 2020 and 2022: A meta-analysis. Vaccine, 2025. 53: p. 126933.
• 12. Gopinathan, S., et al., Social Media Impact on Vaccine Hesitancy in Malaysia: A Structured Literature Review. Rigeo, 2021. 11(9).
• 13. Jacobson, R.M., J.L. St Sauver, and L.J. Finney Rutten, Vaccine Hesitancy. Mayo Clin Proc, 2015. 90(11): p. 1562-8.
• 14. Cella, P., et al., Resources for assessing parents' vaccine hesitancy: a systematic review of the literature. J Prev Med Hyg, 2020. 61(3): p. E340-e373.
• 15. Bozkurt, H., Aşı reddine genel bir bakış ve literatürün gözden geçirilmesi. Kafkas Journal of Medical Sciences, 2018. 8(1): p. 71-76.
• 16. Facciolà, A., et al., Vaccine hesitancy: An overview on parents' opinions about vaccination and possible reasons of vaccine refusal. J Public Health Res, 2019. 8(1): p. 1436.
• 17. Kafadar, A.H., et al., Categorising interventions to enhance vaccine uptake or reduce vaccine hesitancy in the United Kingdom: A systematic review and meta-analysis. Vaccine, 2024. 42(25): p. 126092.
• 18. TNSA, Türkiye nüfus ve sağlık araştırması. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, TC Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ve TÜBİTAK, Ankara, Türkiye, 2018.
• 19. Akbas Gunes, N., Parents' Perspectives about Vaccine Hesitancies and Vaccine Rejection, in the West of Turkey. J Pediatr Nurs, 2020. 53: p. e186-e194.
• 20. Altuntaş, M. and M. Şahin, Çocukluk Çağı Aşı Tereddüdü ile Karşılaşma Sıklığı, Nedenleri ve Çözüm Önerileri: Samsun İli Aile Sağlığı Merkezlerindeki Sağlık Çalışanlarıyla Kesitsel Bir Çalışma. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 2022. 16(4): p. 761-771.
• 21. Evran, M. and H. Bekis Bozkurt, Kars’ta Devlet ve Üniversite Hastanesi Çocuk Polikliniğine Başvuran Çocukların Annelerinin Güncel Çocukluk Aşıları Hakkındaki Bilgi Durumu ve Etkileyen Etmenler. Kafkas Journal of Medical Sciences, 2020. 10(3): p. 173-179.
• 22. Kaydirak, M.M., et al., Parental Opinions and Approaches about Childhood Vaccinations: Are Anti-vaccination Approaches and Indecisiveness Parental Rights? J Community Health Nurs, 2020. 37(4): p. 222-232.
• 23. Yıldızeli, F., D. Alabaz, and E. Gözüyeşil, Determining the Relationship of Parents ‚Knowledge and Attitudes and Health Literacy About the Admission or Refusal of Childhood Immunization. Journal of Pediatric Infection/Cocuk Enfeksiyon Dergisi, 2021. 15(2).
• 24. Tong, A., P. Sainsbury, and J. Craig, Consolidated criteria for reporting qualitative research (COREQ): a 32-item checklist for interviews and focus groups. International Journal for Quality in Health Care, 2007. 19(6): p. 349-357.
• 25. Grimes, D.A. and K.F. Schulz, Compared to what? Finding controls for case-control studies. Lancet, 2005. 365(9468): p. 1429-33.
• 26. Çokluk, Ö., Lojistik regresyon analizi: Kavram ve uygulama. Kuram ve uygulamada eğitim bilimleri, 2010. 10(3): p. 1357-1407.
• 27. Braun, V. and V. Clarke, Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 2006. 3(2): p. 77-101.
• 28. Goin-Kochel, R.P., et al., Beliefs about causes of autism and vaccine hesitancy among parents of children with autism spectrum disorder. Vaccine, 2020. 38(40): p. 6327-6333.
• 29. Opel, D.J., et al., Development of a survey to identify vaccine-hesitant parents: the parent attitudes about childhood vaccines survey. Hum Vaccin, 2011. 7(4): p. 419-25.
• 30. Opel, D.J., et al., The relationship between parent attitudes about childhood vaccines survey scores and future child immunization status: a validation study. JAMA Pediatr, 2013. 167(11): p. 1065-71.
• 31. Çevik, C., et al., Ebeveynlerin çocukluk aşilarina yönelik tutumlari (pacv) ölçeğinin türkçe sürümünün psikometrik özellikleri. Güncel Pediatri, 2020. 18(2): p. 153-167.
• 32. Orcan, F., Parametric or non-parametric: Skewness to test normality for mean comparison. International Journal of Assessment Tools in Education, 2020. 7(2): p. 255-265.
• 33. Mohamed Elawad, S.A.O., et al., Vaccination Hesitancy and Its Impact on Immunization Coverage in Pediatrics: A Systematic Review. Cureus, 2024. 16(12): p. e76472.
• 34. Gabis, L.V., et al., The myth of vaccination and autism spectrum. Eur J Paediatr Neurol, 2022. 36: p. 151-158.
• 35. Barqawi, H.J., et al., Vaccine practices, literacy, and hesitancy among parents in the United Arab Emirates. PLoS One, 2024. 19(8): p. e0307020.
• 36. Durmuş Sarıkahya, S., E. Güden, and D. Sümeyye Yorulmaz, Childhood vaccine hesitancy in two regions with different socioeconomic backgrounds in Turkey. Z Gesundh Wiss, 2023: p. 1-10.
• 37. Çebi, F. and A. Mandıracıoğlu, Sağlık meslek yüksekokulu öğrencilerinde aşı tereddüdü ve ilişkili etmenler. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi, 2024. 9(1): p. 57-67.
• 38. Didem, H.Y., et al., The frequency and determinants of vaccine hesitancy among parents of preschool and kindergarten students in Edirne central district. J Pediatr Nurs, 2024. 74: p. e38-e44.
• 39. Turan, F.D., Ulusal aşılama programında yer alan çocukluk çağı aşılarına yönelik ebeveynlerin tutumları: Aksaray örneği. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 2022. 4(3): p. 239-250.
• 40. Yilmaz, D., et al., Parents' Attitudes Towards Childhood Vaccines, and Related Factors. HK J Paediatr (New Series), 2024. 29(3): p. 129-139.
• 41. Öztürk, K.N. and S. Küçükoğlu, Ebeveynlerin covid-19 aşı okuryazarlığının aşı tereddütleri ve aşı yaptırma eğilimlerine etkisi. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 2024. 6(1): p. 125-143.
• 42. Bianco, A., et al., Parent perspectives on childhood vaccination: How to deal with vaccine hesitancy and refusal? Vaccine, 2019. 37(7): p. 984-990.
• 43. Montero, D.A., et al., Two centuries of vaccination: historical and conceptual approach and future perspectives. Front Public Health, 2023. 11: p. 1326154.
• 44. Bonnevie, E., et al., Content Themes and Influential Voices Within Vaccine Opposition on Twitter, 2019. Am J Public Health, 2020. 110(S3): p. S326-s330.
• 45. Moon, M.D., Triangulation: A Method to Increase Validity, Reliability, and Legitimation in Clinical Research. J Emerg Nurs, 2019. 45(1): p. 103-105.