Newly Documented Roman Imperial Rock-Cut Tombs in Tavium

Öz

This study examines two rock-cut tombs documented in 2025 on the southwestern slope of Tavium in light of their topographical context, architectural features, and comparative analysis, while also evaluating the associated artifact from the tomb area within this framework. Carved directly into the bedrock and featuring a single-chamber plan, the tombs represent a small-scale chamber-tomb type defined by interior klinai. The tombs are located approximately 1.2 km from the settlement centre on the same rock outcrop. Within the scope of the study, they were documented through on-site observation, measurement, and architectural recording; additionally, their plans, interior arrangements, and states of preservation were analysed in detail. The architectural data were compared first with examples from Yozgat and its surroundings, and subsequently with rock-cut tombs from regions neighbouring Galatia, in order to clarify the position of the Tavium tombs within the surrounding funerary traditions. This comparison was based on plan typology, interior arrangement, and spatial location. Furthermore, an intaglio depicting an eagle, discovered in the tomb area, was examined regarding its technical and iconographic features, and its relationship to the funerary context was evaluated.

Anahtar Kelimeler

• Tavium
• Galatia
• Roman Imperial Period
• Rock-Cut Tombs
• Gem

Tavium Antik Kenti’nde Roma İmparatorluk Dönemi’ne Ait Yeni Kaya Mezarları ve Nekropol Düzeni

Öz

Bu çalışma, Tavium’un güneybatı yamacında 2025 yılında belgelenen iki kaya mezarını topoğrafik bağlamı, mimari özellikleri ve karşılaştırmalı değerlendirmeleri ışığında incelemekte, mezar alanıyla ilişkili buluntuyu da bu çerçevede ele almaktadır. Anakaya içine oyulmuş ve tek odalı plan gösteren bu mezarlar, iç mekândaki kline düzenlemeleriyle tanımlanan küçük ölçekli bir oda mezar tipini temsil etmektedir. Mezarlar, yerleşim merkezinden yaklaşık 1,2 km uzaklıkta, aynı kaya uzantısı üzerinde yer almaktadır. Çalışma kapsamında mezarlar yerinde gözlem, ölçüm ve mimari kayıt yöntemleriyle belgelenmiş; plan özellikleri, iç mekân düzeni ve korunma durumları ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Elde edilen mimari veriler, Tavium mezarlarının çevre bölgelerdeki kaya mezarı gelenekleri içindeki yerini açıklığa kavuşturmak amacıyla önce Yozgat ve çevresindeki örneklerle, ardından Galatia’ya komşu bölgelerdeki kaya mezarlarıyla karşılaştırılmıştır. Karşılaştırma; plan tipi, iç mekân düzeni ve mekânsal konum ölçütleri üzerinden yürütülmüştür. Mezar alanında tespit edilen kartal betimli gemma da teknik ve ikonografik özellikleri bakımından incelenmiş, mezar bağlamıyla ilişkisi değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Tavium
• Galatia
• Roma İmparatorluk Dönemi
• Kaya Mezarları
• Gemma

Kaynakça

1. Achim I. 2021, “A Carnelian Gem from Capidava (Province of Scythia): Some Considerations about an Exquisite Object in Context”. Eds E. Laflı, A. Çetingöz, E. M. Veziroğlu & H. Thoen, Ancient Greek, Roman and Byzantine Engraved Gems in the Eastern Mediterranean and Black Sea Area. An International E-Conference on Archaeological and Archaeogemological Approaches (İzmir, 11–12 May 2021), Colloquia Anatolica et Aegaea, Congressus Internationales Smyrnenses XI, 16. İzmir, 431-450.
2. Almirall A. E. 2021, “Ancient Greek Engraved Gems: A New Proposal for Interpretation”. Eds. E. Laflı, A. Çetingöz, E. M. Veziroğlu & H. Thoen, Ancient Greek, Roman and Byzantine Engraved Gems in the Eastern Mediterranean and Black Sea Area. An International E-Conference on Archaeological and Archaeogemological Approaches (İzmir, 11–12 May 2021), Colloquia Anatolica et Aegaea, Congressus Internationales Smyrnenses XI, 25. İzmir, 613-622.
3. Baldıran A. & Pehlivan E. 2021, “Lykaonia Bölgesinden Üç Kaya Mezar”. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 9/28: 114–122.
4. Baldıran A. & Pehlivan E. 2022, “Arcosoliumlu Mezarlar Üzerine Değerlendirme: Lykaonia’dan İki Örnek”. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 10/33, 153–168.
5. Baytak İ. 2008, Lykaonia Bölgesi Kaya Mezarları. Unpublished MA Thesis, Selçuk University, Konya.
6. Biernacki A. B. & Klenina E. 2021, “Roman Rings with Engraved Gems from Novae and Its Vicinity (Moesia Inferior)”. Eds. E. Laflı, A. Çetingöz, E. M. Veziroğlu & H. Thoen, Ancient Greek, Roman and Byzantine Engraved Gems in the Eastern Mediterranean and Black Sea Area. An International E-Conference on Archaeological and Archaeogemological Approaches (İzmir, 11–12 May 2021), Colloquia Anatolica et Aegaea, Congressus Internationales Smyrnenses XI, 29–30. İzmir, 683-718.
7. Büyüközer A. 2015, “Lykaonia Bölgesi’nde Bir Frig Kaya Mezarı”. Eds. C. Şimşek, B. Duman & E. Konakçı, Mustafa Büyükkolancı’ya Armağan. İstanbul, 145–155.
8. Chernenko V. 2021, “A Special Type of Cameo in the Shape of a Child’s Head in the Northern Black Sea Region”. Eds. E. Laflı, A. Çetingöz, E. M. Veziroğlu & H. Thoen, Ancient Greek, Roman and Byzantine Engraved Gems in the Eastern Mediterranean and Black Sea Area. An International E-Conference on Archaeological and Archaeogemological Approaches (İzmir, 11–12 May 2021), Colloquia Anatolica et Aegaea, Congressus Internationales Smyrnenses XI, 32. İzmir, 741-748.

9. Christof E. 2006, “Antike Architekturteile aus Tavium”. Eds. G. Koiner, M. Lehner, Th. Lorenz & G. Schwarz. Akten des 10. Österreichischen Archäologentages in Graz (7.–9. November 2003). Wien, 25–29.
10. Christof E. & Koiner G. 2005, “Antike Architekturfragmente aus Tavium”. Istanbuler Mitteilungen 55, 271–288. Christof E. & Koiner G. 2007, “Die wissenschaftliche Auswertung der Architekturteile – Zusammenfassung der Projektergebnisse”. Istanbuler Mitteilungen 57, 561–571.
11. Christof E., Koiner G. & Puhm A. 2004a, “The Roman and Late Antique Architectural Remains of Tavium (Galatia)”. Anatolia Antiqua 12, 187–189.
12. Christof E., Koiner G. & Puhm A. 2004b, “Architektur in Tavium (Türkei/Zentralanatolien/Galatien)”. Archäologie Österreichs 15/1, 62–63.
13. Cooney J. D. 1968, “Intaglios, Cameos, and Related Works”. The Bulletin of the Cleveland Museum of Art 55/4, 113–119.
14. Cravinho G. 2017, “Roman Engraved Gems in the National Archaeological Museum in Lisbon”. Studies in Ancient Art and Civilization 21, 173–245.
15. Darbyshire G., Mitchell S. & Vardar L. 2000, “The Galatian Settlement in Asia Minor”. Anatolian Studies 50, 75–97.
16. Dökü F. E. 2008, Paphlagonia Bölgesi Kaya Mezarları ve Kaya Tapınakları. Unpublished PhD Dissertation, Akdeniz University. Antalya.
17. Durukan M. 2012, Kappadokia’da Argaios Dağı Çevresinde Hellenistik–Roma Dönemi Mezarları ve Ölü Kültü / Gräber und Totenkult in der hellenistisch-römischen Zeit in der Umgebung des Argaios in Kappadokien. İstanbul.
18. Gerber C. 2003, “Die Keramikgruppen von Tavium/Büyüknefes”. Anatolia Antiqua 11, 223–251.
19. Gerber C. 2008. “New Insights into the Settlement History of the Tavium Region (NW Part of the Yozgat Province)”. Ed. K. Strobel, New Perspectives on the Historical Geography and Topography of Anatolia in the II and I Millennium BC (Eothen 16). Florence, 189–234.
20. Gerber C. 2009, “Tavium/Tawinija: Ein Zentralort im östlichen Galatien und seine Region”. Ed. K. Schmidt, Erste Tempel – Frühe Siedlungen. 12000 Jahre Kunst und Kultur. Ausgrabungen und Forschungen zwischen Donau und Euphrat. Festschrift ArchaeNova e.V. Berlin & Mainz, 61–89.
21. Greet B. J. R. 2015, The Roman Eagle: A Symbol and Its Evolution. Unpublished PhD Dissertation, University of Leeds. Leeds.
22. Haspels C. H. E. 1971, The Highlands of Phrygia: Sites and Monuments. Princeton.
23. Henig M. 2017, “Roman Gems in Old Collections and in Modern Archaeology”. Eds. B. J. L. van den Bercken & V. C. P. Baan, Engraved Gems from Antiquity to the Present. Oxford, 13–26.
24. Hiden I. W. 2003, “Keramik aus hellenistischer bis frühbyzantinischer Zeit aus Tavium/Büyüknefes. Bemerkungen und Übersicht über das Begehungsmaterial der Kampagnen 1998–2000 aus drei ausgewählten Bereichen des Stadtgebietes”. Anatolia Antiqua 11, 253–322.
25. Karauğuz G., Kunt H. İ. & Doğanay O. 2004, Lykaonia Bölgesi Kaya Mezarları (Küçük Muhsine). Konya.
26. Keleş, V. & Çelikbaş E. 2019, “Hadrianoupolis Nekropolleri ve Mezar Tipleri”. Ed. E. Özer, Aizanoi IV: Anadolu’da Hellenistik ve Roma Dönemlerinde Ölü Gömme Adetleri Uluslararası Sempozyumu Bildiri Kitabı. Ankara, 187–212.
27. Kortanoğlu R. E. 2008a, Hellenistik ve Roma Dönemlerinde Dağlık Phrygia Bölgesi Kaya Mezarları. Eskişehir.
28. Kortanoğlu R. E. 2008b, “Phrygia’da Makedonia Kalkan Bezemeleri ile Süslenmiş Bir Kaya Mezarı ve Mezar Sahibinin Kökeni Üzerine”. Eds. I. Delemen, S. Çokay-Kepçe, A. Özdizbay, & Ö. Turak, Prof. Dr. Haluk Abbasoğlu’na 65. Yaş Armağanı (Suna-İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü Armağan Kitaplar Dizisi 1). Antalya, 735–754.
29. Lippold G. 1922, Gemmen und Kameen des Altertums und der Neuzeit. Bruckmann.
30. Macpherson I. W. 1954, “Roman Roads and Milestones of Galatia”. Anatolian Studies 4, 111–120.
31. Plantzos D. 1996, “Hellenistic Cameos: Problems of Classification and Chronology”. Bulletin of the Institute of Classical Studies 41/1, 115–132.
32. Polat T. R. 2018, “Karabacak Köyü Kaya Mezarları”. Cedrus 6, 347–358.
33. Ramsay W. M. 1882, “Some Phrygian Monuments”. Journal of Hellenic Studies 3, 256–263.
34. Sancaktar H. 2022, “Yeni Araştırmalar Işığında Yozgat ve Çevresinin Arkeolojisi”. Eds. E. Güngör, H. Sancaktar & İ. Kaya, Yozgat Arkeoloji ve Sanat Tarihi. Ankara, 55–70.
35. Sancaktar H. & Sezgin K. 2020, “Son Dönem Araştırmaları Işığında Yozgat ve Çevresindeki Kaya Mezarları”. Cedrus 8, 325–349.
36. Strobel K. 2008, “Tawinija/Tavium and the Regional Hittite Road Network”. Ed. K. Strobel, New Perspectives on the Historical Geography and Topography of Anatolia in the II and I Millennium BC, 281–302. Florence.
37. Strobel K. 2009, “Städtebau und Kunstschaffen im römischen und byzantinischen Tavium”. Eds. V. Gaggadis-Robin, A. Hermary, M. Reddé & C. Sintes, Les ateliers de sculpture régionaux: techniques, styles et iconographie (= Actes du Xe colloque international sur l’art provincial romain, Arles & Aix-en-Provence, 21–23 mai 2007). Aix-en-Provence, 369–379.
38. Strobel K. & Gerber C. 1999, “Tavium (Büyüknefes) Feldforschungen des Jahres 1997”. AST 16/1, 297–313.
39. Strobel K. & Gerber C. 2000a, “Feldforschungen in Tavium 1998 – Vorbericht”. AST 17, 169–176.
40. Strobel K. & Gerber C. 2000b, “Tavium (Büyüknefes, Provinz Yozgat). Ein regionales Zentrum Anatoliens. Bericht über den Stand der Forschungen nach den ersten drei Kampagnen (1997–1999)”. Istanbuler Mitteilungen 50, 215–265.
41. Strobel K. & Gerber C. 2003, “Tavium (Büyüknefes, Provinz Yozgat). Bericht über die Kampagnen 2000–2002”. Istanbuler Mitteilungen 53, 131–195.
42. Strobel K. & Gerber C. 2007, “Tavium (Büyüknefes, Provinz Yozgat). Bericht über die Kampagnen 2003–2005”. Istanbuler Mitteilungen 57, 547–621.
43. Strobel K. & Gerber C. 2010, “Tavium (Büyüknefes, Provinz Yozgat) und seine Region. Bericht über die Kampagnen 2006–2009”. Istanbuler Mitteilungen 60, 291–338.
44. Tekin M. 2020, “Pontos Bölgesi’nin İç Kesimlerindeki Kaya Mezar Geleneği Üzerine Bir Değerlendirme (Gaziura ve Zela Örnekleri Üzerinden)”. TÜBA-AR 26, 131–147.
45. Urban L. U. 2016, “Überlegungen zur sogenannten galatischen Keramik aus Tavium/Büyüknefes”. Phoibos. Veröffentlichungen des Instituts für Archäologie der Karl-Franzens-Universität Graz 13, 133–137.
46. Urban L. U. 2019, “Die ›Hellenistische Blüte‹ in Side und Tavium aus archäologischer Sicht”. Eds. R. Lafer, H. Dolenz & H. Luik, Antiquitates Variae. Festschrift für Karl Strobel zum 65. Geburtstag (Internationale Archäologie, Studia Honoraria 39). Rahden/Westfalen, 200–209.
47. Vermeule C. 1966. “Greek and Roman Gems”. Boston Museum Bulletin 64/335, 18–35.