Faience Cylinder Seals from Tavşanli Höyük

Öz

Tavşanlı Höyük is located in the Inland Aegean Region and, with an extent of approximately 45 hectares, represents one of the largest Bronze Age settlements in the area. Excavations initiated in 2021 have revealed that the mound contains a continuous cultural sequence approximately 20 m thick, with occupation extending from the post-Neolithic period until around 1200 BCE. Surface surveys, geoarchaeological investigations, and absolute dating analyses have enabled a detailed understanding of the mound's stratigraphy. All phases of the Bronze Age are fully represented within the settlement sequence. This article focuses on a group of four faience cylinder seals, which constitute one of the most significant find categories recovered during the excavations at Tavşanlı Höyük. Two of these seals are dated to the Middle Bronze Age, while the other two belong to the Late Bronze Age layers contemporary with the Hittite Imperial Period. The seals are compared with similar examples from Anatolia and the Near East in terms of form, decoration, and material characteristics, while the technical distinction between faience and frit is discussed. The finds from Tavşanlı Höyük provide crucial new data regarding the chronological development and geographical distribution of faience production in Anatolia. This paper aims to determine the position of these seals within the Middle and Late Bronze Age sealing traditions through a typological and technological evaluation.

Anahtar Kelimeler

• Tavşanlı Höyük
• Western Anatolia
• Cylinder Seal
• Faience
• Bronze Age

Tavşanlı Höyük Fayans Silindir Mühürleri

Öz

Tavşanlı Höyük, İç Ege Bölgesi’nde yer alan ve yaklaşık 45 hektara varan yayılım genişliği ile bölgedeki en büyük Tunç Çağı yerleşmelerinden biridir. 2021 yılında başlayan kazılar, höyükte yaklaşık 20 m kalınlığında kesintisiz bir kültür dolgusu bulunduğunu ve yerleşimin Neolitik Çağ sonrası dönemden başlayarak MÖ 1200’lere kadar devam ettiğini ortaya koymuştur. Yapılan yüzey araştırmaları, jeoarkeolojik incelemeler ve mutlak tarihleme analizleri, höyüğün tabakalanmasının ayrıntılı biçimde anlaşılmasına olanak sağlamıştır. Yerleşimde Tunç Çağları'nın tüm evreleri temsil edilmektedir. Bu makalenin konusunu oluşturan dört adet fayans silindir mühür, Tavşanlı Höyük kazılarında ele geçen en önemli buluntu gruplarından birini teşkil etmektedir. Bu mühürlerden ikisi Orta Tunç Çağı’na, ikisi ise Hitit İmparatorluk Dönemi ile çağdaş Son Tunç Çağı tabakalarına tarihlenmektedir. Mühürler; form, bezeme ve malzeme özellikleri bakımından Anadolu ve Yakın Doğu’daki benzer örneklerle karşılaştırılmış, fayans ve frit ayrımı teknik açıdan tartışılmıştır. Tavşanlı Höyük buluntuları, Anadolu’da fayans kullanımının kronolojik gelişimi ve coğrafi dağılımı açısından önemli yeni veriler sunmaktadır. Bu çalışma, söz konusu mühürlerin tipolojik ve teknolojik değerlendirmesini yaparak, Orta ve Son Tunç Çağı mühür geleneği içindeki yerini belirlemeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tavşanlı Höyük
• Batı Anadolu
• Silindir Mühür
• Fayans
• Tunç Çağı

Kaynakça

1. Alp S. 1968, Zylinder und Stempsiegel aus Karahöyük bei Konya. Ankara.
2. Bayram S. 1997, Sumerce, Akadca, Hititçe Sözlük. Ankara.
3. Benter M. 2006, “Milas’daki Pilavtepe Miken Oda Mezarı”. Ed. F. Rumscheid, Die Karer und die Anderen: Internationales Kolloquium an der Freien Universität Berlin. Berlin, 1-6.
4. Bilgen N. 2005, Çavlum: Eskişehir/Alpu Ovası’nda bir Orta Tunç Çağı Mezarlığı. Eskişehir.
5. Bilgen A. N., Bilgen Z. & Çırakoğlu S. 2015, “Early Bronze Age Settlement (Layer V)”. Ed. A. N. Bilgen, Seyitömer Höyük I. İstanbul, 119–186.
6. Blegen C., Caskey J. L. & Rawson M. 1953, Troy III: The Sixth Settlements. Princeton.
7. Boehmer R. M. 1972, Die Kleinfunde von Boğazköy aus den Grabungen 1931–1939 und 1952–1969. Berlin.
8. Civil M., I. J. Gelb, B. Landsberger, Oppenheim A. L. & Reiner E. (Eds.) 1968, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (Vol. I). Chicago.

9. Çınardalı N. 1995, “Panaztepe Kazısında Ele Geçen Bir Grup Süs Eşyası”. Eds. A. Erkanal et al., Metin Akyurt ve Bahattin Devam Anı Kitabı. İstanbul, 79-90.
10. Çınardalı N. 1997, MÖ 2. Bine Tarihlendirilen Panaztepe Süs Eşyasının Ege Arkeolojisindeki Yeri ve Önemi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi. Ankara.
11. Çınardalı Karaaslan N. 2012a, “The East Mediterranean Late Bronze Age Glass Trade Within the Context of the Panaztepe Finds”. Oxford Journal of Archaeology 31/2, 121-141.
12. Çınardalı Karaaslan N. 2012b, “Panaztepe: Geç Tunç Çağı Boncuk Üretimi ile İlgili bir Çalışma”. Anadolu/Anatolia 38, 67-87.
13. Dardeniz G. 2013, “Geç Tunç Çağı’na Ait Bir İşlik Alanın İncelenmesi: Alalakh’ta Ateşli Teknolojiler”. AST 28, 155-166.
14. Dardeniz G. & Öztan A. 2020, “Acemhöyük Fayans ve Frit Eserleri Üzerine Arkeolojik ve Arkeometrik Değerlendirmeler”. Belleten LXXXIV/301, 837-886.
15. Dardeniz G., T. Yıldırım, Yıldırım C. & Çiftçi E. 2021, “Blue, Green, and White Faience Bead Production Techniques in the Early Bronze Age Central Anatolian Site of Resuloğlu”. Archaeometry 63/2, 327-342. Darga M. 1992, Hitit Sanatı. İstanbul.
16. Emre K. 1978, Yanarlar-Afyon Yöresinde Bir Hitit Mezarlığı. Ankara.
17. Engin A. 2014, “Oylum Höyük İçin Bir Lokalizasyon Önerisi: Ulisum/Ullis/İllis”. Eds. A. Engin, B. Helwing & B. Uysal, Armizzi-Engin Özgen’e Armağan / Studies Honour of Engin Özgen. Ankara, 129-149.
18. Erkanal A. 1997, “Mühür”. Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi C. 2. İstanbul, 1314-1316.
19. Erkanal-Öktü A. & Çınardalı-Karaaslan N. 2005, “Panaztepe 2003 Yılı Kazıları”. KST 26/2, 25-36.
20. Fidan E. 2021a, “Yüzey Araştırmalarında Disiplinler Arası Bir Çalışma: Tavşanlı Höyük”. Arkeoloji Bilimleri Dergisi 1, 67-78.
21. Fidan E. 2021b, “Geo-archaeological and Geophysical Investigation on the Early Bronze Age Layers of Tavşanlı Höyük”. Mediterranean Archaeology and Archaeometry 21/2, 211-225.
22. Foster K. P. 1979, Aegean Faience of the Bronze Age. New Haven.
23. Goldman H. 1956, Excavations at Gözlükule, Tarsus I–II. Princeton.
24. Gürdal S. & Ozan A. 2022, “Konya Karahöyük Asur Ticaret Kolonileri Çağı Fayans Eserleri”. Arkeoloji Dergisi XXIX, 53-68.
25. Hatton G. D., Shortland A. J. & Tite M. S. 2008, “The Production Technology of Egyptian Blue and Green Frits”. Journal of Archaeological Science 35/6, 1591-1604.
26. Haussperger M. 1991, Die Einführungsszene. Erlangen.
27. Kaczmarczyk A. & Hedges R. E. M. 1983, Ancient Egyptian Faience. Warminster.
28. Kılıç T., Fidan E. & Kocaman M. 2025, Her Yönüyle Tavşanlı. Ankara.
29. Korfmann M. 1984, “Beşiktepe–Yassıtepe ve Beşik-Sivritepe 1983 Ön Raporu”. KST 6, 107-120.
30. Korfmann M. 1999, “Troia Ausgrabungen 1998”. Studia Troica 9, 1-33.
31. Koşay H. Z. & Akok M. 1973, Türk Tarih Kurumu Tarafından Yapılan Alaca Höyük Kazısı 1963-1967. Ankara.
32. Kulakoğlu F. & Kangal S. 2011, Anadolu’nun Önsözü: Kültepe Kaniş-Karumu. Kayseri.
33. Mellink M. J. 1956, A Hittite Cemetery at Gordion. Philadelphia.
34. Moorey P. R. S. 1994, Ancient Mesopotamian Materials and Industries. Oxford.
35. Nicholson P. T. 2008, “Glass and Faience Production Sites in New Kingdom Egypt”. Eds. C. M. Jackson & E. C. Wager, Vitreous Materials in the Late Bronze Age Aegean. Oxford, 1-13.
36. Nightingale G. 2008, “Tiny, Fragile, Common, Precious Mycenaean Glass and Faience Beads”. Eds. C. M. Jackson & E. C. Wager, Vitreous Materials in the Late Bronze Age Aegean. Oxford, 64-104.
37. Noble J. V. 1969, “The Technique of Egyptian Faience”. American Journal of Archaeology 73, 435-439. Oppenheim A. L. 1988, Glass and Glassmaking in Ancient Mesopotamia. New York.
38. Özgüç T. 1986a, “New Observations on the Relationship of Kültepe”. Eds. J. V. Canby, E. Porada, B. S. Ridgway, & T. Stech, Ancient Anatolia: Aspects of Change and Cultural Development: Essays in Honor of Machteld J. MellinkAncient Anatolia. Madison, 31-47.
39. Özgüç T. 1986b, “Glazed Faience Objects From Kanish”. Insights Through Images: Studies in Honor of Edith Porada. Malibu, 201-208.
40. Özgüç T. 1988, İnandıktepe: Eski Hitit Çağında Önemli Bir Kült Merkezi. Ankara.
41. Özgüç T. 2005, Kültepe Kaniş/Neša. İstanbul.
42. Palmieri A. 1981, “Excavations at Arslantepe”. Anatolian Studies 31, 101–121.
43. Pulak C. 2006, “Uluburun Batığı”. Ed. Ü. Yalçın, Uluburun Gemisi. Bochum, 57-104.
44. Roosevelt C. H., Kaner T. & Luke C. 2022, “Kaymakçı Arkeoloji Projesi: 2021 Yılı Kazı ve Araştırma Sonuçları”. KST 42/2, 9-30.
45. Schmidt E. F. 1932, The Alishar Hüyük: Seasons of 1928 and 1929. Chicago.
46. Seçer Fidan S. & Fidan E. 2024, “Kütahya Tavşanlı Höyük’ten Son Tunç Çağı’na Ait Bir Mühür”. Eds. A. Kapuci, S. Kaygısız, Z. Erdinç, & F. Çağım Özcan, Nejat Bilgen’e Armağan. İstanbul, 91-100.
47. Seeher J. 1992, “Demircihöyük Nekropol Kazısı 1990 Yılı Sonuçları”. KST 13/I, 163-175.
48. Sertok M. K., Kulakoğlu F. & Squadrone F. F. 2005, “Şaraga Höyük Salvage Excavations”. KST 26/2, 281-290. Tezcan B. 1958, “Aksaray Çevresinden Derlenen Eserler”. Belleten XXII/88, 517-526.
49. Tischler J. 2006, Hethitisches Etymologisches Glossar (HEG), S/2. Innsbruck.
50. Tite M. S., Freestone I. C. & Bimson M. 1983, “Egyptian Faience: An Investigation of Methods of Production”. Archaeometry 25, 17-27.
51. Tite M., Shortland A. & Hatton G. et al. 2008, “The Scientific Examination of Aegean Vitreous Materials”. Eds. C. M. Jackson & E. C. Wager, Vitreous materials in the Late Bronze Age Aegean. Oxford, 105-125.
52. Ünal A. 2007, Hititçe Çok Dilli El Sözlüğü I–II. Hamburg.
53. Ünal A. 2016, Hititçe–Türkçe Büyük Sözlük. Ankara.
54. Vandiver P. 1983, “The Manufacture of Faience”. Eds. A. Kaczmarczyk & R. E. M. Hedges, Ancient Egyptian Faience. Warminster, A1-A143.
55. von der Osten H. N. 1937, The Alishar Hüyük: Seasons of 1930–32: Part II. Chicago. von Luschan F. 1943, Die Kleinfunde von Sendschirli. Berlin.
56. Woolley C. L. 1955, An Account of the Excavations at Tell Atchana in the Hatay, 1937-1949. London. Yıldırım T. & İpek Ö. 2010, “2008 yılı Resuloğlu Kazısı”. KST 31/3, 21-35.