A COLLECTION OF JEWELRY FROM ISPARTA MUSEUM

Öz

Isparta is located by the northern and eastern borders in antiquity of the Pisidia region. The location of Isparta has had considerable importance in cultural communications with the western, northern and south­ern neighbors of Pisidia. The first scientific research into the cultural history of Isparta was accomplished by the French explorer Paul Lucas during his visits in 1706 and 1714. From the 1700’s until today, between long intervals of inactivity, some research was carried out in Isparta. Our knowledge concerning the cultural history of the Bronze Age and the Classical Age in Isparta is limited to the data obtained from excavations at the necropolis of Harmanören, at Antioch of Pisidia and from some field surveys. Therefore, it seems certainly necessary to increase the number of scientific archaeo­logical excavations and surveys in Isparta. In addition, it is of considerable importance to actually publish the small finds held today in the Isparta Museum, to enable the better understanding and appreciation of the cultural history of the region. This article introduces a collection of jewelry from the Isparta Museum, consist­ing of: ornamental pins, bracelets, a pendant and a neck­lace. The thirty two bronze objects studied in this article date from the Early Bronze Age II to the East Roman Period, showing the extent of cultural activity and level of de­vel­opment not only in Bronze Age, but also in the Iron Age and in the Classical periods. It seems most probable that future scientific excavations conducted in this dis­trict will produce more contextualized information of finds underpinning the conclusions reached in this arti­cle.

Anahtar Kelimeler

• Toggle Pin • Five Buds Headed Pin • Five Twigs Headed Pin • Pendant • Stylized Snake-Headed Bracelets

ISPARTA MÜZESİ'NDEN BİR GRUP TAKI

Öz

Pisidia Bölgesi’nin kuzey ve doğu sınırları arasında bulunan Isparta bölgenin batı, kuzey ve güneyinde yer alan komşu kültürlerle iletişimini sağlayabilecek önemli bir konuma sahiptir. Isparta’da ilk bilimsel araştırma Fransız gezgin Paul Lucas’ın 1706 ve 1714 yıllarındaki ziyareti sırasında gerçekleşmiştir. 1700’lü yıllardan günü­müze kadar uzun aralıklarla bölgede birçok araştırma yapıl­mıştır. Ancak Mehmet Özsait’in 1970’li yılların or­tasından bu yana sürdür­düğü yüzey araştır­malarının yanı sıra Harmanören nekropolis’i ve Pisidia Anti­okheia’sı dışında sistematik arkeolojik kazının yürütül­me­mesi bölge hakkındaki bilgilerimizin sınırlı kalmasına yol aç­mıştır. Bu nedenle tüm Pisidia’da geçerli olduğu gibi Isparta’da da bilimsel arkeolojik kazı ve yüzey araştırma sayısını ivedilikle artırmak gerek­mektedir. Bunun yanı sıra Isparta Müzesi gibi bölge kentlerinde bulunan müze­lerin envanterinde yer alan kazı ve yüzey araştırması yanında diğer yollarla edinil­miş eserlerin incelenmesi ve yayın­la­narak bilim dün­yasına tanıtılması da büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı Isparta Müzesi’nden bir grup takıyı incelemek, tarih­lendirmek ve tanıtarak kentin kültür tarihine yönelik yapılacak araştırmalara bir nebze de olsa katkıda bulun­maktır. Çalışmamızda incelenen Isparta Müzesi’ne ait 32 parça metal eser Erken Tunç Çağı II’den Bizans Dönemi’ne kadar değişen dönemlere tarihlendirilmiştir. Bu durum Ispar­ta’nın yalnızca Tunç Çağ için değil, aynı zamanda Demir Çağ ve Klasik Çağlar için de büyük bir potansi­yele sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Gözlü Süs İğnesi • Beş Tomurcuk Başlı İğne • Beş Budak Başlı İğne • Pandantif • Stilize Yılanbaşlı Bilezik

Kaynakça

1. Alkım – Alkım 1966 U. B. Alkım – H. Alkım, “Gedikli (Karahüyük) Kazısı Birinci Ön Rapor”. Belleten 30 (1966) 1-26.
2. Amerilard et al. 2012 S. Amerilard – B. Overlaet – E. Haerinck, “The Iron Age 'Zagroz Graveyard' Near Sanandaj (Iranian Kurdistan): Preliminary Report on the First Season”. IrAnt 47 (2012) 41-99.
3. Berghe 1972 L. V. Berghe, “Pecherches Archėologiques dans le Luristan”. IrAnt 9 (1972) 1-46.
4. Bilgi 1999 Ö. Bilgi, “İkiztepe’de Ele Geçen Son Buluntuların Işığında Orta Karadeniz Bölgesi Protohistorik Çağ Maden Sanatı Hakkında Yeni Gözlemler”. TürkTKB 12/1 (1999) 41-50.
5. Bilgi 2001 Ö. Bilgi, “Orta Karadeniz Bölgesi Protohistorik Çağ Maden Sanatının Kökeni ve Gelişimi”. Belleten 242 (2001) 1-35.
6. Bingöl 1999 F. R. I. Bingöl, Antik Takılar. Ankara 1999.
7. Bittel 1934 K. Bittel, Praehistorische Forschung in Kleinasien. IstForsch 5. Tübingen 1934.
8. Bittel 1942 K. Bittel, Kleinasiatische Studien. IstMitt 43. İstanbul 1942.

9. Calmeyer 1964 P. Calmeyer, Altiranische Bronzen der Sammlung Brökelschen. Berlin 1964.
10. Comstock – Vermeule 1971 M. Comstock – C. Vermeule, Greek, Etruscan and Roman Bronzes in the Museumof Fine Arts Boston. Boston 1971.
11. Curta 2004 F. Curta, “Werner's Class IH of'Slavic' Bow Fibulae Revisited”. ArchBulg 8/1 (2004) 59-78.
12. Çilingiroğlu – Derin 1992 A. Çilingiroğlu – Z. Derin, “Van-Dilkaya Kazısı 1990”. KST 13/1 (1992) 403-422.
13. Davidson 1952 G. R. Davidson, The Minor Objects. Corinth 12. New Jersey 1952.
14. Demircan 2009 H. Demircan, Malatya Müzesi’nde Yer Alan Bir Grup Urartu Tunç İğne ve Bilezikleri. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dicle Üniversitesi. Diyarbakır 2009.
15. Efe – Fidan 2006 T. Efe – M. E. Fidan, “Pre-Middle Bronze Age Metal Objects from Inland Western Anatolia: A Typological and Chronological Evaluation”. Anatolia Antiqua 14 (2006) 15-43.
16. Efe 2006 T. Efe, “Küllüoba 2005 Yılı Kazı Çalışmaları”. KST 28/1 (2006) 71–90.
17. Erkanal – Özkan 1997 H. Erkanal – T. Özkan, “1995 Bakla Tepe Kazıları”. KST 18/1 (1997) 261- 279.
18. Esin 1979 U. Esin, “Değirmen Tepe Kazısı, 1979”. Aşağı Fırat Projesi 1978-1979 Çalışmaları Orta Doğu Teknik Üniversitesi Aşağı Fırat Projesi Yayınları 1/3 (1979) 103-115.
19. Fidan 2005 M. E. Fidan, İç Batı Anadolu Orta Tunç Çağı Öncesi Metal Eserleri. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi. İstanbul 2005.
20. Fidan 2012 E. Fidan, “İç Kuzeybatı Anadolu İlk Tunç Çağı Gözlü Süs İğneleri”. CollAn 10 (2012) 179-204.
21. Garstang 1953 J. Garstang, Prehistoric Mersin Yümük Tepe in Southern Turkey. Oxford 1953.
22. Goldmann 1956 H. Goldmann, Excavations at Gözlükule -Tarsus II: From the Neolithic through the Bronze Age. Princeton 1956.
23. Gürler 2004 B. Gürler, Tire Müzesi Bronz Eserleri. İstanbul 2004.
24. Jacobsthal 1956 P. Jacobsthal, Greek Pins and Their Connexions with Europe and Asia. Oxford 1956.
25. Keskin 2009 L. Keskin, İzmir Bölgesi Maden İşçiliği: Başlangıcından M.Ö. III. Binyıl Sonuna Kadar Madeni Eser Üretimi ve Ticareti. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi. Ankara 2009.
26. Kilian 1975 K. Kilian, Fibeln in Thessalien von der Mykenischen bis zur Archaischen Zeit, PBF 14/2. München 1975.
27. Kilian-Dirlmeier 1979 I. Kilian-Dirlmeier, Anhänger in Griechenland von der Mykenischen bis zur Spätgeometrischenzeit. PBF 11/2. München 1979.
28. Kossack 1983 G. Kossack, “Tli Grab 85 Bemerkungen zum Beginn des Skythenzeitlichen Formenkreises im Kaukasus”. Beiträge zur Allgemeinen und Vergleichengen Archäologie 5 (1983) 89-182.
29. Koşay – Akok 1966 H. Z. Koşay – M. Akok, Alaca Höyük Kazısı: 1940-1948 deki Çalışmalara ve Keşiflere Ait İlk Rapor. Ankara 1966.
30. Koşay – Vary 1964 H. Z. Koşay – H. Vary, Pulur Kazısı: 1960 Mevsimi Çalışmaları Raporu. Ankara 1964.
31. Koşay 1951 H. Z. Koşay, Alaca Höyük Kazısı: 1937-1939’daki Çalışmalara ve Keşiflere Ait İlk Rapor. Ankara 1951.
32. Köroğlu 2009 G. Köroğlu, “Yumuktepe Höyüğü Kazılarından Ortaçağ Takıları”. Eds. N. Pektaş – S. Cirtil – S. Ö. Cirtil, 13. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu Bildirileri 16-14 Ekim 2009. İstanbul (2009) 417-426.
33. Köroğlu 2013 G. Köroğlu, “Mersin Yumuktepe Kazılarından Ortaçağ’a Ait Madeni Buluntular”. Ed. Anonim, III. ODTÜ Arkeometri Çalıştayı - Türkiye Arkeolojisinde Metal. Ankara (2013) 141-146.
34. Köse 2008 O. E. Köse, Erzurum Arkeoloji Müzesi'nde Bulunan Urartu Dönemi'ne Ait Madeni Bilezikler ve Pazıbentler. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi. Adana 2008.
35. Mahboubian 1997 H. Mahboubian, Art of Ancient Iran: Copper and Bronze. London 1997.
36. Marro et al. 1999 C. Marro – A. Tibet – R. Ergeç, “Horum Höyük 1998 Çalışmaları”. KST 21/1 (1999) 167-184.
37. Maxwell-Hyslop 1971 K. R. Maxwell-Hyslop, Western Asiatic Jewellery c. 3000-612 B.C. London 1971.
38. Mellink 1956 M. J. Mellink. A Hittite Cemetry at Gordion. Philadelphia 1956.
39. Mellink 1964 M. J. Mellink, “Excavations at Karataş-Semayük in Lycia, 1963”. AJA 68/3 (1964) 269-278.
40. Mellink 1967 M. J. Mellink, “Excavations at Karataş - Semayük in Lycia”. AJA 71/3 (1967) 251-267.
41. Meriçboyu 2001 Y. A. Meriçboyu, Antikçağ'da Anadolu Takıları. İstanbul 2001.
42. Moore 1993 J. M. Moore, Tille Höyük 1: The Medieval Period. Ankara 1993.
43. Muscarella 1981 O. W. Muscarella, “Surkh Dum at The Metroplitan Museum of Art: A Mini-Report”. JFA 8 (1981) 327-359.
44. Muscarella 1988 O. W. Muscarella, Bronze and Iron Ancient Near Eastern Artifacts in the Metropolitan Museum of Art. New York 1988.
45. Müller-Karpe 1980 H. Müller-Karpe, Handbuch der Vorgeschichte: Vierter Band Bronzezeit. München 1980.
46. Negahban 1996 E. O. Negahban, Marlık: The Complete Excavation Report. Philadelphia 1996.
47. Onurkan 1988 S. Onurkan, Doğu Trakya Tümülüsleri Maden Eserleri. Ankara 1988.
48. Ormerod 1911/1912 H. A. Ormerod, “Prehistoric Remains in South-Western Asia Minor – II”. BSA 8 (1911/1912) 80-94.
49. Overlaet 2005 B. Overlaet, “The Chronology of the Iron Age in the Pusht-ı Kuh, Luristan”. IrAnt 40 (2005) 1-33.
50. Özdem 2004 F. Özdem, Urartu: Savaş ve Estetik. İstanbul 2004.
51. Özgen 1990 E. Özgen, “Oylum Höyük 1988”. KST 11/1 (1990) 203-210.
52. Özgen et al. 1997 E. Özgen, B. Helwing – H. Tekin, “Vorläufiger Bericht über die Ausgrabungen auf dem Oykum Höyük”. IstMitt 47 (1997) 39-90.
53. Özgüç 1944 T. Özgüç, “Öntarihte Isparta Ovası Kültürü ve Yeni Buluntuları”. DTCFD 2/3 (1944) 407-418.
54. Özgüç 1955 T. Özgüç, “Kültepe Hafriyatı 1954 Ib Katı Eserleri”. Belleten 19 (1955) 54- 63.
55. Özgüç 1980 T. Özgüç, “Çorum Çevresinde Bulunan Eski Tunç Çağı Eserleri”. Belleten 175 (1980) 459-466.
56. Özsait 1980 M. Özsait, İlkçağ Tarihinde Pisidia. İstanbul 1980.
57. Özsait 1985 M. Özsait, Hellenistik ve Roma Devrinde Pisidia Tarihi. İstanbul 1985.
58. Özsait 1995 M. Özsait, “1993 Yılı Harmanören Mezarlık Kazısı”. KST 16/2 (1995) 153-174.
59. Parrot 1962 A. Parrot, “Les Fouilles de Mari”. Syria 39 (1962) 151-180.
60. Pfrommer 1990 M. Pfrommer, Untersuchungen zur Chronologie früh-und hochellenistischen Goldschmucks. IstForch 37. Tübingen 1990.
61. Pfrommer 1993 M. Pfrommer, Metalwork from the Hellenized East. California 1993.
62. Philipp 1981 H. Philpp, Bronzeschmuch aus Olympia. Olympische Forschungen 13. Berlin 1981.
63. Pierides 1971 A. Pierides, Jewellery in the Cyprus Museum. Nicosia 1971.
64. Pülz et al. 2010 A. M. Pülz – F. Kat – B. Bühler, “Efes’in Bizans Dönemi Giysi ve Takı Objeleri”. KST 32/2 (2010) 325-332.
65. Robinson 1941 D. M. Robinson, Metal and Minor Miscellaneous Finds. Olynthus 10. Baltimore 1941.
66. Seeher 1991 J. Seeher, “Die Nekropole von Demircihüyük-Sarıket: Grabungskampagne 1990”. IstMitt 41 (1991) 97-124.
67. Seeher 2000 J. Seeher, Die Bronzezeitliche Nekropole von Demircihüyük-Sarıket: Ausgrabungen des Deutschen Archäologisches Instıtuts in Zusammenarbeit mit dem Museum Bursa, 1990-1991. IstForsch 44. Tubingen 2000.
68. Tsetskhladze 2005 G. R. Tsetskhladze, “The Caucasus and the Iranian World in the Early Iron Age: Two Graves from Treli”. IrAnt 40 (2005) 437–446.
69. Türe 2005 A. Türe, The Story of Ornamental Artefacts. İstanbul 2005.
70. Watson 2011 P. Watson, Luristan Bronzes in Birmingham Museum and Art Gallery. Birmingham 2011.
71. Yener 2005 K. A. Yener, “Aççana Höyüğü 2004 Yılı Kazı Sonuçları”. KST 27/1 (2005) 37–46.
72. Yıldırım – İpek 2009 T. Yıldırım – Ö. İpek, “2008 Yılı Resuloğlu Eski Tunç Çağı Mezarlık Kazısı”. KST 31/3 (2009) 21-36.
73. Yıldırım 1989 R. Yıldırım, Urartu İğneleri. Ankara 1989.
74. Zimmermann 2007b T. Zimmermann, “Anatolia as a Bridge from North to South? Recent Research in the Hatti Heartland”. AnatSt 57 (2007) 67-75.
75. Woodward – Ormerod 1909/1910 A. M. Woodward – H. A. Ormerod, “A Journey in South-Western Asia Minor”. BSA 16 (1909/1910) 76-136.
76. Wooley 1934 C. L. Woolley, Ur Excavation II. London 1934.