Suggestions as to the Localization of the Temple of Athena in the Ancient City of Arycanda

Öz

A very important inscription dated to the IInd century A.D. was found in Arycanda, recording the Athe¬na Temple and the cult. From this inscription, it is evident that one of the temples dated to the Imperial period in the city may belong to Athena. These temples were excavated; the Sebasteion, the Theater Temple, the Traianeum, the Podium Temple and the Great Basilica. It is known that two of these temples were dedicated to the emperors from the inscriptions, the Traianeum and Sebasteion. The Theater Temple, the Podium Temple, and the Great Basilica have not as yet been identified as to which emperor and/or god they were dedicated. For this reason, some suggestions are offered concerning the identification of the Temple of Athena at Arycanda, taking into account the architecture of the temples and the inscriptions.

Anahtar Kelimeler

• Arycanda,Athena,Temple,Cult

Arykanda Antik Kenti’ndeki Athena Tapınağı’nın Lokalizasyonuna İlişkin Öneriler

Öz

Arykanda’da Athena Tapınağı’nın ve kültünün var olduğunu belirten ve MS II. yüzyıla tarihlendirilen bir yazıt ele geçmiştir. Bu yazıttan yola çıkılarak kentteki İmparatorluk Dönemi’ne tarihlendirilen tapınaklardan hangisinin Athena’ya ait olabileceği konusundaki düşünceler üzerinde durulmuştur. Günümüze kadar yapılan kazılarla ortaya çıkarılan bu tapınaklar; Sebasteion, Tiyatro Tapınağı, Traianeum, Podyumlu Tapınak ve Büyük Bazilika’dır. Bu tapınaklardan Traianeum ve Sebasteion’un yazıtlarına dayanarak imparatorlara adanmış olduğu bilinmektedir. Tiyatro Tapınağı, Podyumlu Tapınak ve Büyük Bazilika’nın ise hangi imparator ve/veya tanrıya adandığı ise henüz saptanmamıştır. Bu nedenle söz konu-su yazıt ve tapınakların mimarisi dikkate alınarak Athena Tapınağı’na dair bazı öneriler getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Arykanda,Athena,Tapınak,Kült

Teşekkür

Bu konuyu çalışmama izin veren Arykanda Kazı Başkanı Doç. Dr. V. Macit Tekinalp’e teşekkürlerimi sunarım.

Kaynakça

1. Aristoph. Eq. (= Aristophanes, Equites) Kullanılan Çeviri: Aristophanes, Birds. Lysistrata. Women at the Thesmophoria. Trans. J. Henderson. Cambridge - Harvard 2000.
2. Aristoph. Lys. (= Aristophanes, Lysistrata) Aristophanes. Acharnians. Knights. Ed. & Trans. J. Henderson. Cambridge - Massachusetts 1998 (Loeb Classical Library).
3. Hes. theog. (= Hesiodos, Theogonia) Kullanılan Metin ve Çeviriler: Theogony. Trans. M. L. West. Oxford 1966. Hesiodos, Theogonia, Eseri ve Kaynakları. Çev. S. Eyuboğlu – A. Erhat. An-kara 19912.
4. Hes. erga (= Hesiodos, Erga Kai Hemerai) Hesiodos Eseri ve Kaynakları, Erga Kai Hemerai/İşler ve Günler. Çev. S. Eyuboğlu – A. Erhat. Ankara 19912.
5. Hom. Il. (= Homeros, İlyada) Kullanılan Metin ve Çeviri: İlyada. Çev. A. Erhat – A. Kadir. İstanbul 19937.
6. Hom. Od. (= Homeros, Odysseia) Kullanılan Metin ve Çeviri: Odysseia. Çev. A. Erhat – A. Kadir. İstanbul 19886.
7. Paus. (= Pausanias, Periegesis tes Hellados) Kullanılan Metin ve Çeviri: Pausanian Description of Greece. Trans. W. H. Jones. London - New York 1918-1935 (The Loeb Classical Library).
8. Pind. Ol. (= Pindaros, Olympian) Pindar, Olympian Odes. Ed. W. H. Race. London 1997

9. Poll. onom. (= Pollux, Onomasticon) Pollux: Onomasticon. II vols. Trans. E. Bethe. London 1900-1931.
10. Schol. Dem. (= Scholia in Demosthenem) Kullanılan Metin ve Çeviri: Scholia Demosthenica, vols. I-II. Ed. M. R. Dilts. Cambridge 1986.
11. Strab. (= Strabon, Geographika) Kullanılan Metin ve Çeviri: The Geography of Strabo. Trans. H. L. Jones. London - New York 1917-1932 (The Loeb Classical Library).
12. Vitr. de Arch. (= Vitruvius, De Architectura) Kullanılan Metin ve Çeviriler: On Architecture. Trans. F. Granger. London - New York 1931-1934 (The Loeb Classical Library). Vitruvius, Mimarlık Üzerine On Kitap. S. Güven (Çev.) (19983).
13. Agizza 2006 R. Agizza, Antik Yunan’da Mitoloji, Masallar ve Söylenceler. Çev. Z. İlkgelen. İstanbul 2006.
14. Akdoğu Arca 2008 E. N. Akdoğu Arca, Küçük Asya’nın Sınır Yazıtları. Yayımlanmamış Dok-tora Tezi, Akdeniz Üniversitesi. Antalya 2008.
15. Barnett 1974 R. D. Barnett, “A Silver Hand-Vase with Lycian Inscriptions”. Mansel‘e Armağan/Melanges Mansel II (1974) 893-901.
16. Bayburtluoğlu 2003 C. Bayburtluoğlu, Yüksek Kayalığın Yanındaki Yer. İstanbul 2003.
17. Bayburtluoğlu 2006 C. Bayburtluoğlu, “Arykanda Tanrıları ve Kültleri”. Eds. K. Dörtlük, B. Varkıvanç – T. Kahya, IIII. Uluslararası Likya Sempozyumu 07-10 Kasım 2005 Antalya: Sempozyum Bildirileri, I. Antalya (2006) 61-68.
18. Bryce 1986 T. R. Bryce, The Lycians: The Lycians in Literary and Epigraphic Sources. Copenhagen 1986.
19. Dusinberre 2013 E. R. M. Dusinberre, Empire, Authority & Autonomy in Achaemenid Ana-tolia. Cambridge 2013.
20. Eliade 2003 M. Eliade, Dinsel İnançlar ve Düşünceler Tarihi; Taş Devrinden Eleusis Mysterialarına. İstanbul 2003.
21. Farnell 1896 L. R. Farnell, The Cults of The Greek States, vol. I. Cambridge 1896.
22. Fellows 1840 C. Fellows, An Account of Discoveries in Lycia: Being a Journal Kept during a Second Excursion in Asia Minor. London 1840.
23. Fellows 1855 C. Fellows, Coins of Ancient Lycia: Before the Reign of Alexander. London 1855.
24. Ferguson 1989 J. Ferguson, Among The Gods: An Archaeological Exploration of Ancient Greek Religion. London - New York 1989.
25. Frei 1990 P. Frei, “Die Götterkulte Lykiens in der Kaiserzeit”. ANRW II 18/3 (1990) 1729-1864.
26. Gerçek 2018 H. Gerçek, “Arykanda Antik Kenti Podyumlu Tapınağı”. Eds. T. Kahya, A. Özdizbay, N. Tünen- Önen – M. Wilson, Sempozyum Bildirileri, Uluslararası Genç Bilimciler Buluşması II: Anadolu Akdenizi Sempozyumu 04-07 Kasım 2015. Antalya (2018) 321-340.
27. Graf 1985 F. Graf, Nordionische Kulte, Religiongeschichtliche und Epigraphische Un-tersuchungen zu den Kulten von Chios, Erythrai, Klozemenai und Phokaie. Rome 1985.
28. Graf 1997 F. Graf, “Athena”. DNP II (1997) 160-166.
29. Grimal 2007 P. Grimal, Mitoloji Sözlüğü, Yunan ve Roma. Çev. S. Tamgüç. İstanbul 2007.
30. Hawkins 1974 J. D. Hawkins, “Attestations of Malija (Athena) in Lycian”. Mansel’e Armağan Melanges Mansel II. Ankara (1974) 902-903.
31. Heipp-Tamer 1993 C. Heipp-Tamer, Die Münzprägung der lykischen Stadt Phaselis in griec-hischer Zeit, Saarbrücker Studien zur Archäologie und Alten Geschichte 6. Saarbrücker Druckerei 1993.
32. Hill 1897 G. F. Hill, Catalogue of the Greek Coins of Lycia, Pamphylia and Pisidia. London 1897.
33. IK XLVIII S. Şahin, Die Inschriften von Arykanda. Bonn 1994.
34. Işık 2012 F. Işık, Uygarlık Anadolu’da Doğdu. İstanbul 2012.
35. İplikçioğlu 2011 B. İplikçioğlu, “Doğu Lykia-Batı Pamphylia Epigrafik-Tarihi Coğrafya Araştırmalar 2010”. ANMED (2011-9) 198-199.
36. Karayaka 2007 N. Karayaka, Hellenistik ve Roma Döneminde Pisidia Tanrıları. İstanbul 2007.
37. Keen 1998 A. G. Keen, Dynastic Lycia: Apolitical History of the Lycians and Their Relations with Foreign Powers c. 545-362 B.C. Leiden, Boston - Köln 1998.
38. Kızgut 2012a İ. Kızgut, “Rhodiapolis Kazıları ve Çevresi Yüzey Araştırmaları 2011”. ANMED (2012-10) 93-98.
39. Kızgut 2012b İ. Kızgut, “Rhodiapolis Kazıları ve Çevresi Yüzey Araştırmaları 2010”. KST 33/3 (2012) 353-376.
40. Korkut 2014 T. Korkut, Die Götterdarstellungen auf den Münzen von Tlos. Eds. R. Amedick, H. Froning – W. Held, Marburger Winckelmann Program. (2014) 17-34.
41. Laroche 1980 E. Laroche, “Les dieux de la Lycie classique d’apres les textes lyciens”. Ed. H. Metzger, Actes du Colloque sur la Lycie Antique. Paris (1980) 1-6.
42. Larson 2007 J. Larson, Ancient Greek Cults. New York - London 2007.
43. Le Roy 1990 C. Le Roy, “Die Religion der Lykier”. Eds. J. Borchhardt, R. Jacobek, F. Ullmann – A. Dinstl, Götter, Heroen, Herrscher in Lykien. Wien-München (1990) 41-44.
44. Lebrun 1982 R. Lebrun, “Maliya, une divinité anatolienne mal connue”. Eds. S. Scheers – J. Quaegebeur, Studia Paulo Naster Oblata II: Orientalia Antiqua. Paris (1982) 123-130.
45. Lebrun 1998 R. Lebrun, “Panthéons locaux de Lycie, Lycaonie et Cilicie aux deuxime et premier millénaires av. J.-C.”. Kernos XI (1998) 143-155.
46. LIMC II-1 G. Colonna, P. Demargne, Fulvio Canciani – G. C. Picard, “Athena/Minerva”. LIMC II-1 (1984) 955-1110.
47. LIMC II-2 G. Colonna, P. Demargne, Fulvio Canciani – G. C. Picard, “Athena/Minerva”. LIMC II-2 (1984) 703-815.
48. Luyster 1965 R. Luyster, “Symbolic Elements in The Cult of Athena”. History of Religion V/1 (1965) 133-163.
49. Mørkholm – Zahle 1976 O. Mørkholm – J. Zahle, “The Coinages of the Lycian Dynasts Kheriga, Kherei and Erbbina”. Acta Archaeologica 47 (1976) 47-89.
50. Müseler 2016 W. Müseler, Lykische Münzen, in europäischen Privatsammlungen. İstanbul 2016.
51. Neumann 1967 G. Neumann, “Beiträge zum Lykischen III”. Die Sprache XIII (1967) 31-38.
52. Neumann 1979 G. Neumann, Neufunde lykischer Inschriften seit 1901. Wien 1979.
53. Nilsson 1950 M. P. Nilsson, The Minoan Mycenaean Religion and its Greek Religion. New York 1950.
54. Nilsson 1967 M. P. Nilsson, Geschichte der Griechischen Religion, I. München 1967.
55. Olçay – Mørkholm 1971 N. Olcay – O. Mørkholm, “The Coin Hoard from Podalia”. The Numis-matic Chronicle 11 (1971) 1-29.
56. Oster 1990 R. E. Oster, “Ephesus as a Religious Center under the Principate, I, Paganism before Constantine”. ANRW II. 18. 3 (1990) 1661-1727.
57. Özdemir B. Ş. Özdemir, Tlos Tanrıları ve Kültleri. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Akdeniz Üniversitesi. Antalya 2016.
58. Özüdoğru 2007 Ş. Özüdoğru, “Pttara and the Dynast Wahssepddimi (Wekhssere II)”. Adalya XVIII (2007) 31-48.
59. Payne 2008 A. Payne, “Lycia - Crossroads of Hittite and Greek Traditions?”. Eds L. Milano – H. Cingano, Papers on Ancient Literatures: Greece, Rome and the Near East: Proceedings of the ‘Advanced Seminar in the Humanities’ Venice International University 2004-2005. Padova (2008) 471-489.
60. Pekman 1964 A. Pekman, Pamphylia Tanrıları. Yayımlanmamış Doçentlik Tezi, İstanbul Üniversitesi. İstanbul 1964.
61. Raimond 2006 E. Raimond, “La continuité de la tradition religieuse louvite dans la Lycie de l‘Âge du Bronze à l‘époque gréco-romaine”. Eds. K. Dörtlük, B. Varkıvanç, T. Kahya, J. des Courtils, M. Doğan-Alparslan – R. Boyraz, III. Uluslararası Likya Sempozyumu 07-10 Kasım 2005 Antalya: Sempozyum Bildirileri, II. Antalya (2006) 647-655.
62. RE II-2 Dümmler, “Athena”. Ed. G. Wissowa, Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft II-2. Stuttgart (1896) 1941-2020.
63. RE XV-2 F. Heichelheim, “Minerva”. Ed. G. Wissowa, Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft XV-2. Stuttgart (1932) 1774-1805.
64. Roscher – Furtwangler 1884 W. H. Roscher – A. Furtwangler, “Athena”. Roscher ML I (1884) 675-704.
65. Sancaktar 2016 H. Sancaktar, Arykanda Akropolisi Kutsal Alanları ve Kültleri. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Akdeniz Üniversitesi. Antalya 2016.
66. Schuller 2003 C. Schuller, “Ein Priestertum der Artemis in Arykanda”. Chiron XXXIII (2003) 485-504.
67. Simon 1985 E. Simon, Die Götter Der Grieschen. München 1985.
68. SNG Cop. Lycia Sylloge Nummorum Graecorum. The Royal Collection of Coins and Medals, Danish National Museum. 31. Lycia-Pamphylia, Copenhagen 1955.
69. SNG v. Aul. Kilikien Sylloge Nummorum Graecorum, Deutschland Sammlung H. von Aulock, Kilikien, 13. Heft, Nr. 5413-6098. Verlag Gebr. Mann Berlin1966.
70. SNG v. Aul. Lykien Sylloge Nummorum Graecorum, Deutschland Sammlung H. von Aulock, Lykien, 10. Heft, Nr. 4041-4476. Verlag Gebr. Mann Berlin 1964.
71. Sourvinou-Inwood 2011 Ch. Sourvinou-Inwood, Athenian Myths & Festivals: Aglauros, Erechtheus, Plynteria, Panathenaia, Dionysia. Oxford-New York 2011.
72. Strong 1964 D. M. Strong, “A Greek Silver Head-Vase”. British Museum Quarterly XXVIII (1964) 95-102.
73. TAM I E. Kalinka, Tituli Asiae Minoris, I: Tituli Lyciae: lingua Lycia Conscripti. Vindobonae 1901.
74. Tekinalp – Gerçek 2014 V. M. Tekinalp – A. Gerçek, “2013 Yılı Arykanda Çalışmaları”. ANMED (2014-12) 20-25.
75. Tüner-Önen 2008 N. Tüner Önen, Phaselis Antik Kenti ve Teritoryumu. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Akdeniz Üniversitesi. Antalya 2008.
76. Tüner-Önen – Yılmaz 2015 N. Tüner Önen – F. Yılmaz, “A New Athena Polias Votive Inscription from the Phaselis’ Acropolis”. Adalya XVIII (2015) 121-131.
77. Üreten 2010 H. Üreten, Neşredilmiş Yazıtlar Işığında Pergamon Tanrı ve Kültleri. Ya-yımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi. Ankara 2010.
78. Vismara 1989 N. Vismara, Monetazione arcaica della Lycia I, Glaux 2. Milano 1989.
79. Yılmaz 2016 F. Yılmaz, Phaselis Kenti’nin Baş Tanrıçası Athena Polias ve Doğu Akdeniz’deki Etkileşimi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi. Antalya 2016.
80. Zahle 1990 J. Zahle, “Herrscherporträts auf lykischen Münzen”. Götter Heroen Herrscher in Lykien. Wien (1990) 51-56.