Kırım Tatar Tarihi Araştırmalarında Bir Portre: Doç. Dr. Muhammet Şen

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2 , 103 - 114 , 21.12.2025

Dr. Mustafa Alperen Taş

https://izlik.org/JA39UX98GH

Öz

Bu makale, Doç. Dr. Muhammet Şen’in Kırım tarihi üzerine yürüttüğü akademik çalışmalarını, bilimsel yaklaşımını ve Türk tarihçiliğine sağladığı katkıları kapsamlı bir biçimde ele almaktadır. Şen’in araştırmaları, Kırım Hanlığı’nı yalnızca Osmanlı-Rus ilişkileri bağlamında incelemekle sınırlı kalmayıp, hanlığın siyasi, diplomatik, askerî ve kültürel dinamiklerini çok boyutlu bir perspektifle değerlendirmektedir. Çalışmalarında belge temelli bir metodolojiyi benimseyen Şen, Osmanlı ve Rus arşivlerini karşılaştırmalı olarak kullanmakta ve tarih yazımında eleştirel bir perspektif geliştirmektedir. Bu yöntem, Kırım tarihçiliğinde daha nesnel ve merkezsiz bir yaklaşımın önünü açmıştır. Makale ayrıca Şen’in eğitim anlayışını, lisans ve lisansüstü öğrencilerle kurduğu modern danışmanlık modelini ve disiplinlerarası işbirliklerini incelemektedir. Şen’in pedagojik yaklaşımı, genç araştırmacıların eleştirel düşünce geliştirmesine ve kaynaklara dayalı bilimsel çalışma alışkanlığı kazanmasına olanak sağlamıştır. Ayrıca uluslararası akademik projelerdeki katkıları, Kırım tarihinin çok merkezli ve global bir perspektifle incelenmesine önemli bir temel oluşturmuştur.
Çalışmada Şen’in Kırım Hanlığı’nın iç dinamiklerini, Osmanlı-Rus rekabeti bağlamında stratejik rolünü, kültürel ve ilmî üretimini nasıl analiz ettiği detaylandırılmaktadır. Sonuç bölümünde, Kırım ve Türk dünyası araştırmalarının geliştirilmesine yönelik öneriler sunulmakta; arşivlerin dijitalleştirilmesi, disiplinlerarası çalışmaların teşvik edilmesi ve uluslararası akademik işbirliklerinin güçlendirilmesi stratejileri tartışılmaktadır. Bu makale, hem Şen’in akademik kişiliğini ve metodolojik yaklaşımını belgelemeyi hem de Kırım tarihçiliğinde oluşturduğu teorik ve uygulamalı katkıları görünür kılmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Akademik Miras , Kırım Tarihi , Doç. Dr. Muhammet Şen , Türk Dünyası Araştırmaları , Osmanlı-Rus İlişkileri

Etik Beyan

Bu çalışmada, Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nde belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergede Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler başlığı altında açıklanan eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir. Bu çalışma Etik Kurul İzni gerektiren bir çalışma değildir.

Destekleyen Kurum

Destekleyen Kurum bulunmamaktadır.

Teşekkür

Bütün benliğimi adadığım Yüce Türk milletine teşekkür ederim.

A Portrait in Crimean Tatar History Research: Assoc. Prof. Dr. Muhammet Şen

https://izlik.org/JA39UX98GH

Öz

This article provides a comprehensive examination of Associate Professor Dr. Muhammet Şen’s scholarly work on the history of Crimea, his methodological approach, and his contributions to Turkish historiography. Şen’s research goes beyond analyzing Crimea solely within the framework of Ottoman-Russian relations, offering a multidimensional assessment of the political, diplomatic, military, and cultural dynamics of the Crimean Khanate. Employing a document-based methodology, he systematically utilizes both Ottoman and Russian archival sources, developing a critical historiographical perspective that has facilitated a more objective and decentralized understanding of Crimean history. The study further explores Şen’s educational philosophy, his modern mentorship model for undergraduate and graduate students, and his interdisciplinary collaborations. His pedagogical approach has enabled emerging scholars to cultivate critical thinking and develop rigorous, source-based research practices. Additionally, his involvement in international academic projects has laid the groundwork for analyzing Crimean history from a global and multi-centered perspective.
The article details Şen’s analyses of the internal dynamics of the Crimean Khanate, its strategic role in Ottoman-Russian competition, and its cultural and intellectual production. The conclusion presents recommendations for advancing Crimean and Turkish world studies, including the digitization of archives, the promotion of interdisciplinary research, and the strengthening of international scholarly collaborations. Overall, this study aims to document Şen’s academic persona and methodological approach while highlighting his theoretical and practical contributions to the field of Crimean historiography.

Anahtar Kelimeler

Academic Legacy , Crimean History , Associate Professor Dr. Muhammet Şen , Turkish World Studies , Ottoman-Russian Relations

Etik Beyan

This study complied with all rules outlined in the Scientific Research and Publication Ethics Directive for Higher Education Institutions. None of the actions listed under "Actions Contrary to Scientific Research and Publication Ethics" in the directive were taken. This study does not require Ethics Committee approval.

Destekleyen Kurum

There is no supporting institution.

Teşekkür

I thank the great Turkish nation to whom I devoted my entire self.

Kaynakça

• Acar, Serkan. Kırım Tarihi ve Arşiv Çalışmaları: Dijitalleşme Perspektifi. Ankara: Türk Dünyası Araştırmaları Yayınları, 2018.
• Acar, Serkan. Kırım Hanlığı ve Osmanlı-Rus İlişkileri. İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları, 2021.
• Aydın, Sezai. Türk Dünyası Kültürel Sürekliliği ve Kırım. Bursa: Uludağ Üniversitesi Yayınları, 2018.
• Aydıngün, İsmail. Kırım Tarihi Araştırmalarında Genç Akademisyenler ve Metodoloji. İzmir: Ege Üniversitesi Yayınları, 2020.
• Başer, Alper, “Kırım Hanlığı Tarihinde Mangıt Kabilesi”, Doğu Avrupa’da Türk Mirasının Son Kalesi Kırım, ed. Yücel Öztürk. 75-98. İstanbul: Çamlıca, 2015.
• Braudel, Fernand. On History. Chicago: University of Chicago Press, 1980.
• Çelik, Muhammet Bilal. Kırım’da Türk-İslâm Medeniyeti ve Edebî Üretim. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 2020.
• Fisher, Alan. The Crimean Tatars. Stanford: Hoover Institution Press, 1978.
• Hosking, Geoffrey A. Russia and the Russians: A History. Cambridge: Harvard University Press, 2001.
• https://unisis.ege.edu.tr/researcher=muhammet.sen (Erişim tarihi; 10.12.2025)
• İnalcık, Halil. Osmanlı İmparatorluğu: Klasik Çağ (1300–1600). İstanbul: Kronik Yayınları, 2016.
• Kafadar, Cemal. Between Two Worlds: The Construction of the Ottoman State. Berkeley: University of California Press, 1995.
• Kara, Rıdvan. Avrasya Tarih Yazımı ve Uluslararası İşbirlikleri. Ankara: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yayınları, 2021.
• Khodarkovsky, Michael. Russia’s Steppe Frontier: The Making of a Colonial Empire, 1500–1800. Bloomington: Indiana University Press, 2002.
• Kırımlı, Hakan. National Movements and National Identity Among the Crimean Tatars. Leiden: Brill, 1996. Kurat, Akdes Nimet. Türkiye ve Rusya. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1970.
• Öztürk, Yücel. Kırım Hanlığı ve Osmanlı Belgeleri Üzerinden Tarih Metodolojisi. İstanbul: Marmara Üniversitesi Yayınları, 2017.
• Said, Edward W. Orientalism. New York: Pantheon Books, 1978.
• Sinor, Denis (ed.). The Cambridge History of Early Inner Asia. Cambridge: Cambridge University Press, 1990. Soucek, Svat. A History of Inner Asia. Cambridge: Cambridge University Press, 2000.
• Şen, Muhammed. “Kırım Hanı I. Selim Giray’ın İlmî, Edebî ve Dinî Yönü.” 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum 3/7 (2014): 75–84.
• Şen, Muhammed. Kırım Hanlığı’nda I. Selim Giray Han Dönemi (1671–1704). Doktora tezi, 2016.
• Şen, M. Selim Giray Han ve Kırım’daki Kültürel Süreklilik. Ankara: Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, 2017.
• Şen, Muhammed. “İskoç General Patrik Gordon’un Gözüyle İlk Osmanlı-Rus Savaşı: I. Çehrin Seferi (1677).” Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi 18/2 (2018), 339–354.
• Şen, Muhammed ve Çiftçioğlu, Fahriye. “Türkistan Genel Valisi Aleksey Nikolayeviç Kuropatkin’in Türkistan İzlenimleri (1916).” Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 5/17 (2018), 181–209.
• Şen, Muhammed. “Fedor Fedoroviç Laşkov ve Kırım Tarihi Üzerine Çalışmaları.” Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 71 (2022), 214–226.
• Turan, Osman. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2020.
• Turanly, Ferhad. Reflection of the History of the Crimean Ulus in the Ottoman Archives, 2018.
• Uzunağaç, Elif. “Kırım Hanlığı’nın Siyasî Tarihi ve Devlet Teşkilatı (1441–1783).” Krımskoe İstoriçeskoe Obozrenie 9/1 (2022), 40–57.
• Williams, Brian. The Crimean Tatars. Leiden: Brill, 2001.
• Yüksel, Sinân, “Rusya’nın Kırım’ı İlhakı (1783)”, Asya Araştırmaları Dergisi, III/2 (Ankara Aralık 2019), s. 217-226.