Sesli Betimlemeden Keyif Almaya Dair Bir Alımlama Çalışması: Aktör-Ağ Teorisinden Bir Bakış

Öz

Sesli betimleme, temelde kör/görme engelli bireyler için medya erişilebilirliği sağlayan ve dilsel, düzgüsel, zamansal kısıtlılıklara sahip bir görsel-işitsel çeviri modudur. Bu alımlama çalışması, kör/görme engelli Türk son kullanıcıların sesli betimlemeli dizi/filmlerden keyif almalarında etkili olan (f)aktörleri saptamayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, sesli betimleme Aktör-Ağ Teorisi (AAT) çerçevesinde bir ağ olarak konumlandırılmıştır. Bu ağda yer alan canlı ve cansız aktörlerin birbirleriyle ilişkileri ile bu ilişkilerin son kullanıcıların dizi/film seyir zevkine olan etkisi nicel ve nitel yöntemlerle incelenmiştir. Bu kapsamda, “Türkiye’de sesli betimleme ağında hangi aktörler vardır ve bu aktörler birbirleriyle nasıl ilişki kurar?” ve “Türk son kullanıcılar sesli betimlemeden nasıl ve neden keyif almaktadır?” sorularına yanıt aranmıştır. Karma yöntemli çalışmanın ilk aşamasında, çevrimiçi anket aracılığıyla 72 kör/görme engelli yetişkin katılımcıdan sesli betimleme deneyimleri ve medya kullanım alışkanlıklarına ilişkin nicel veriler toplanmıştır. İkinci aşamasında ise 6 katılımcı ile çevrimiçi odak grup görüşmesi gerçekleştirilmiş, bu görüşmede sesli betimlemenin kullanımı ve seyir zevkine dair nitel veriler toplanmıştır. Elde edilen veriler, betimsel istatistikler ve tematik analiz yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, Türkiye’de sesli betimleme ağının son kullanıcılar, SEBEDER (Sesli Betimleme Derneği), RTÜK (Radyo ve Televizyon Üst Kurulu), medya hizmeti sağlayıcıları ve ses gibi insan ve insan olmayan farklı aktörlerden oluştuğunu ve sesli betimlemeden keyif alınabilmesi için bu aktörlerin sürekli müzakereler ile bir araya gelmeleri gerektiğini göstermiştir. Sesli betimlemenin, başta izlenilen dizi/filmin anlaşılmasını, dizi/filme odaklanılmasını ve sosyalleşebilmeyi sağlamasından dolayı keyifli olduğu anlaşılmıştır. Bununla birlikte, yasal düzenlemelere rağmen sesli betimlemenin erişilebilirliği ve sürekliliğinin sınırlı olması, son kullanıcıların sesli betimlemeden aldıkları keyfi sekteye uğratmaktadır. “Biz olmadan, bizim için asla!” prensibinden hareketle, Türk son kullanıcılar sesli betimleme ağındaki birincil zorunlu geçiş noktaları olarak konumlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• sesli betimleme
• medya erişilebilirliği
• aktör-ağ teorisi
• alımlama çalışması

A Reception Study on Enjoyment of Audiodescription: A Perspective through Actor-Network Theory

Öz

Audiodescription is an audio-visual translation mode targeting media accessibility mainly for blind/visually impaired individuals. It has certain limitations regarding language, channel, and time. This reception study aims to reveal the (f)actors affecting the enjoyment of the audiodescription of the series/films by the Turkish end-users. To this end, audiodescription is positioned as a network in line with Actor-Network Theory (ANT) (Latour, 1987; 2005). The effect of the relationships among living and non-living actors on the end-users’ enjoyment of audio described series/films was quantitatively and qualitatively analysed. In this vein, the following research questions were answered: “What are the actors in the audiodescription network in Türkiye and how do these actors interact with one another?” and “How and why do Turkish end-users enjoy audiodescription?” The first pillar of this mixed-method study, i.e., the quantitative data, is an online questionnaire responded by 72 blind and/or visually impaired adult participants, focusing on audiodescription experience and media viewing habits. The second pillar of the study, i.e., the qualitative data, is an online focus group with 6 participants, examining the use and enjoyment of audiodescription. The findings reveal that the audiodescription network consists of various human and non-human actors ranging from the end-users to SEBEDER (Audio Description Association), to RTÜK (The Turkish Radio and Television Supreme Council), to media service providers, and to audio, all of which should constantly aggregate through negotiations for an enjoyable audiodescription experience. It was found that audiodescription is enjoyable since it mainly enables comprehension, concentration, and socialisation. However, despite the legal regulations, the accessibility and sustainability of audiodescription are still limited, which obscures the enjoyment of audiodescription by the end-users. In line with the principle “Nothing about us without us”, the Turkish end-users are positioned as primary obligatory passage points in the audiodescription network.

Anahtar Kelimeler

• audiodescription
• media accessibility
• actor-network theory
• reception study

Kaynakça

1. Abdallah, K. (2011). Quality problems in AVT production networks: Reconstructing an actor-network in the subtitling industry. A. Şerban, A. Matamala & J.M. Lavaur (Ed.), Audiovisual translation in close‐up: Practical and theoretical approaches içinde (ss. 173-186). Peter Lang AG.
2. ADLAB: Audio Description: Lifelong Access for the Blind. (2011-2014.). http://www.adlabproject.eu/home/
3. Aral, U. (Yönetmen). (2005). Çarpışma [Kısa film]. Atlantik Film.
4. Bernard, H. R. (2000). Social research methods: Quantitative and qualitative approaches. Sage.
5. Bogic, A. (2009). Rehabilitating Howard M. Parshley: A socio-historical study of the English translation of Beauvoir’s “Le deuxieme sexe”, with Latour and Bourdieu [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], Ottawa University Faculty of Graduate and Postdoctoral Studies.
6. Bogic, A. (2010). Uncovering the hidden actors with the help of Latour: The ‘making’ of The Second Sex. MonTI. Monografías de Traducción e Interpretación, (2), 173-192.
7. Braun, S. (2008). Audiodescription research: State of art and beyond. Translation Studies in the New Millenium, 6, 14-30.
8. Braun, S., & Orero, P. (2010). Audio description with audio subtitling - an emergent modality of audiovisual localisation. Perspectives: Studies in Translation Theory and Practice, 18(3), 173-188. https://doi.org/10.1080/0907676X.2010.485687

9. Braun, S., & Starr, K. (2021). Innovation in audio description research. Routledge.
10. Buzelin, H. (2005). Unexpected allies: How Latour’s network theory could complement Bourdieusian analyses in translation studies. The Translator, 11(2), 193-218. https://doi.org/10.1080/13556509.2005.10799198
11. Centre for Excellence in Universal Design. (t.y.). The 7 principles. https://universaldesign.ie/about-universal-design/the-7-principles
12. Chaume-Varela, F. (2006). Dubbing. K. Brown (Ed.), Encyclopaedia of language & linguistics içinde (ss. 6-9). Elsevier. https://doi.org/10.1016/b0-08-044854-2/00471-5
13. Chaume, F. (2018). An overview of audiovisual translation: Four methodological turns in a mature discipline. Journal of Audiovisual Translation, 1(1), 40-63. https://doi.org/10.47476/jat.v1i1.43
14. Chaume, F. (2019). Localizing media contents: Technological shifts, global and social differences, and activism in audiovisual translation. S. Shimpach (Ed.), The Routledge Companion to Global Television içinde (ss. 320-331). Routledge.
15. Dalaslan, D., & Şulha, P. (2019). Görme engelliler için erişilebilir bir etkinlik alanı olarak engelsiz filmler festivali. Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi, (27), 64-88. https://doi.org/10.37599/ceviri.565377
16. Di Giovanni, E. (2014). Visual and narrative priorities of the blind and non-blind: Eye-tracking and audio description. Perspectives: Studies in Translation Theory and Practice, 22(1), 136-153. https://doi.org/10.1080/0907676X.2013.769610
17. Di Giovanni, E. (2018). Dubbing, perception and reception. E. Di Giovanni & Y. Gambier (Ed.), Reception Studies and Audiovisual Translation içinde (ss. 159-177). John Benjamins.
18. Di Giovanni, E., & Gambier, Y. (Ed.). (2018.). Reception studies and audiovisual translation. John Benjamins.
19. Dörnyei, Z. (2003). The motivational basis of language learning tasks. P. Robinson (Ed.), Individual Differences and Instructed Language içinde (ss. 137-158). John Benjamins. https://doi.org/10.1075/lllt.2.10dor
20. Eardley-Weaver, S. L. (2013). Opening eyes to opera: The process of translation for blind and partially-sighted audiences. The Journal of the American Translation and Interpreting Studies Association, 8(2), 272- 292. https://doi.org/10.1075/tis.8.2.08ear
21. Eardley-Weaver, S. L. (2014). Lifting the curtain on opera translation and accessibility: Translating opera for audiences with varying sensory ability [Yayımlanmamış doktora tezi], Durham University. http://etheses.dur.ac.uk/10590/
22. Ellis, K. (2016). #Socialconversations: Disability representation and audio description in Marvel’s Daredevil. K. Ellis & M. Kent (Ed.), Disability and social media içinde (ss. 168-182). Routledge.
23. Engelli Hakları Ulusal Eylem Planı (2023-2025). (2023, 3 Şubat). Resmî Gazete (Sayı: 32093). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/02/20230203-11.pdf
24. Engelsiz Yaşam Derneği. (t.y.). Kör ve az gören ayrımı. https://ey- der.com/az-gorenler/kor-ve-az-goren- ayrimi/#:~:text=Yasal%20Olarak%20K%C3%B6r%20ve%20Az,ki%C5%9File re%20%E2%80%9Caz%20g%C3%B6ren%E2%80%9D%20denilmektedir
25. Erkazancı Durmuş, H., & Okyayuz, A. Ş. (2023). An appraisal approach to emotion, culture and discourse in audiodescription: Exploring audiodescription quality in Turkey. M. Deckert, P. Pezik & R. Zago (Ed.), Language, Expressivity and Cognition içinde (ss. 209-232). Bloomsbury Academic.
26. Erkazancı Durmuş, H. & Yeşilırmak, Ç. B. (2021). Görme engelliler için erişim. T.C. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı & Hacettepe Üniversitesi (Ed.), Engelsiz Erişim ve İletişim içinde (ss. 69-149). https://eu.docs.wps.com/l/sAAx0-FvPrNZZnI2Nk6unFA
27. EYHGM. (2019, 16 Ocak). RTÜK’te sağırların, işitme ve görme engellilerin görsel-işitsel medya hizmetlerine erişiminin iyileştirilmesi çalıştayı yapıldı. https://www.aile.gov.tr/eyhgm/haberler/rtuk-te-sagirlarin- isitme-ve-gorme-engellilerin-gorsel-isitsel-medya-hizmetlerine- erisiminin-iyilestirilmesi-calistayi-yapildi/
28. Fernández, I. E., Martínez, S., & Chica Núñez, A. J. (2015). Cross- fertizilation between reception studies in audio description and interpreting quality assessment: The role of the describer’s voice. R. Baños Piñero & J. Díaz-Cintas (Ed.), Audiovisual translation in a global context: Mapping an ever-changing landscape içinde (ss. 72-95). Palgrave MacMillan.
29. Foley, A., & Ferri, B. A. (2012). Technology for people, not disabilities: Ensuring access and inclusion. Journal of Research in Special Educational Needs, 12(4), 192-200. https://doi.org/10.1111/j.1471- 3802.2011.01230.x
30. Franco, E. P. C., Medina Silveria, D. M., & dos Santos Carneiro, B. C. (2015). Audio describing for an audience with learning disabilities in Brazil: A pilot study. R. Baños Piñero & J. Díaz Cintas (Ed.), Audiovisual Translation in a Global Context: Mapping an Ever-changing Landscape içinde (ss. 99-109). Palgrave Macmillan.
31. Fresno, N. (2017). Approaching engagement in audio description. Rivista internazionale di tecnica della traduzione / International Journal of Translation, 19, 13-32. https://www.openstarts.units.it/handle/10077/2503
32. Fryer, L. (2016). an introduction to audio description: A practical guide. Routledge.
33. Fryer, L., & Freeman, J. (2014). Can you feel what I’m saying? The impact of verbal information on emotion elicitation and presence in people with a visual impairment. Proceedings of the International Society for Presence Research içinde (ss. 99-107).
34. Gambier, Y. (2018). Translation studies, audiovisual translation and reception. E. Di Giovanni & Y. Gambier (Ed.), Reception studies and audiovisual translation içinde (ss. 43-66). John Benjamins.
35. Greco, G. M. (2022). The question of accessibility. C. Taylor & E. Perego (Ed.), The Routledge handbook of audio description içinde (ss. 13-26). Routledge.
36. Gürleyen, G., & Uras, A. (2023). Serbest çeviri ağında dönüştürüm süreci: Aktör-ağ kuramı penceresinden bir bakış. Dünya Dilleri, Edebiyatları ve Çeviri Çalışmaları Dergisi (DEÇ), 4(2), 144-171. https://doi.org/10.58306/wollt.1333011
37. Hättich, A., & Schweizer, M. (2020). I hear what you see: Effects of audio description used in a cinema on immersion and enjoyment in blind and visually impaired people. British Journal of Visual Impairment, 38(3), 284-298. https://doi.org/10.1177/0264619620911429
38. Hekkanen, R. (2009). Fields, networks and Finnish prose: A comparison of Bourdieusian field theory and actor-network theory in translation sociology. D. De Crom (Ed.), Selected Papers of the CETRA Research Seminar in Translation Studies 2008 içinde (ss. 1-22). KU Leuven. https://www.arts.kuleuven.be/cetra
39. Holsanova, J. (2016). A cognitive approach to audio description. A. Matamala & P. Orero (Ed.), Researching audio description: New approaches içinde (ss. 49-73). Palgrave.
40. Holsanova, J. (2022). A cognitive approach to audio description: Production and reception processes. C. Taylor & E. Perego (Ed.), The Routledge handbook of audio description içinde (ss. 57-77). Routledge.
41. Jimenez Hurtado, C., & Soler Gallego, S. (2013). Multimodality, translation and accessibility: A corpus-based study of audio description. Perspectives: Studies in Translatology, 21(4), 577-594. https://doi.org/10.1080/0907676X.2013.831921
42. Karantzi, I. (2020). “Feeling” the audio description: A reception perspective. Translation in Motions: Challenges and Changes across Translation Studies, 1(1), 39-56.
43. Kurt Uçar, B. (2025). A sociological perspective on the digitalisation of the translation process: The effects on the occupational status of translators [Yayımlanmamış doktora tezi], Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
44. Laera, M. (2025). Translationality: Theatre. M. Reynolds (Ed.), Translationality: literature across languages içinde. Oxford University Press.
45. Latour, B. (1987). Science in action: How to follow scientists and engineers through society. Harvard University Press.
46. Latour, B. (2005). Reassembling the social: An introduction to actor- network theory. Oxford University Press.
47. Latour, B. (2021). Toplumsalı yeniden toplama: Aktör-ağ teorisine bir giriş (Çev. N. Bingöl). Tellekt. (Eserin orijinali 2005’te yayımlandı)
48. Luo, W. (2020). Translation as actor-networking: Actors, agencies, and networks in the making of Arthur Waley’s English translation of the Chinese journey to the West. Routledge.
49. Matamala, A., & Orero, P. (Ed.). (2016). Researching Audio Description: New Approaches. Palgrave.
50. Mazur, I., & Chmiel, A. (2013). ADLAB: Report on testing. WP3 (Testing). http://www.adlabproject.eu/Docs/WP3%20Report%20on%20Testing
51. Mazur, I., & Chmiel, A. (2016). Should audio description reflect the way sighted viewers look at films? Combining eye-tracking and reception study data. A. Matamala & P. Orero (Ed.), Researching audio description: New approaches içinde (ss. 97-121). Palgrave Studies in Translation and Interpreting.
52. Milletlerarası Sözleşme. (2009, 14 Temmuz). Resmî Gazete (Sayı: 27288). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/07/20090714-1.htm
53. Okyayuz, A. Ş. (2021). Food for thought on conducting research projects on media accessibility during the Covid-19 pandemic and the new normal. Journal of Audiovisual Translation, 4(2), 62-82. https://www.doi.org/%2010.47476/jat.v4i2.2021.190
54. Okyayuz, A. Ş., & Çevikoğlu Yıldırım, G.E. (2024). Altyazı çevirisinde yeni bir soluk: Yaratıcı ayrıntılı altyazı çevirisi. RumeliDE Dil Ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (40), 1046-1064. https://doi.org/10.29000/rumelide.1502251
55. Okyayuz, A. Ş., & Kaya, M. (2020). Disability and the implication of coaccessibility: a case study on accessibility to the media in Turkey. Media, Culture & Society, 42(6), 987-1002. https://doi.org/10.1177/0163443720908133
56. Okyayuz, A. Ş., & Sancaktaroğlu Bozkurt, S. (2022). Çok modluluk ve çeviri: Nasreddin Hoca örneği. AVRASYA Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 10(32), 176-193. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1176853
57. Orero, P., & Vilaró, A. (2012). Eye tracking analysis of minor details in films for audio description. Multidisciplinarity in Audiovisual Translation, (4), 295-319. https://doi.org/10.6035/MonTI.2012.4.13
58. Perego, E., & Taylor, C. (2022). A profile of audio description end-users: Linguistic needs and inclusivity. C. Taylor & E. Perego (Ed.), The Routledge Handbook of Audio Description içinde (ss. 38-54). Routledge.
59. Ramos Caro, M. (2015). The emotional experience of films: does Audio Description make a difference? The Translator, 21(1), 68-94. https://doi.org/10.1080/13556509.2014.994853
60. Ramos Caro, M. (2016). Testing the audio narration: the emotional impact of language in audio description. Perspectives: Studies in Translation Theory and Practice, 24(4), 606-634. https://doi.org/10.1080/0907676X.2015.1120760
61. Remael, A. (2012). For the use of sound. Film sound analysis for audio- description: Some key issues. MonTI. Monografías de Traducción e Interpretación, (4), 255-276. http://dx.doi.org/10.6035/MonTI.2012.4.11
62. Remael, A., Orero, P., Black, S., & Jankowska, A. (2019). From translators to accessibility managers: How did we get there and how do we train them. MonTI, (11), 131-154. https://doi.org/10.6035/MonTI.2019.11.5
63. Rizzo, A., & Spinzi, C. G. (2023). Authorial (audio) description: Creativity in the transfer of CSRs in Squid Game. Translation and Translanguaging in Multilingual Contexts, 9(3), 419-449. https://doi.org/10.1075/ttmc.00121.riz
64. RTÜK. (2019). Sağırların, işitme ve görme engellilerin görsel-işitsel medya hizmetlerine erişiminin iyileştirilmesi çalıştayı sonuç bildirisi. https://arsivdosya.rtuk.gov.tr/assets/Galeri/Haberler/sagirlarin-isitme- ve-gorme-engellilerin-gorsel-isitsel-medya-hizmetlerine-erisiminin- iyilestirilmesi-calistayi-sonuc-bildirisi.pdf
65. RTÜK. (2023, 03 Mayıs). Engelsiz medya erişimi çalıştayı sonuç bildirisi. https://www.rtuk.gov.tr/Media/FM/Birimler/ik/engelsiz_medya_erisimi _calistayi_sonuc_bildirisi.pdf
66. RTÜK. (t.y.). Dezavantajlı bireylerin yayın hizmetlerine erişimi çalıştayı. https://www.rtuk.gov.tr/dezavantajli-bireylerin-yayin-hizmetlerine- erisimi-calistayi/4735
67. Sağırların, İşitme ve Görme Engellilerin Yayın Hizmetlerine Erişiminin İyileştirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik. (2019, 11 Ekim). Resmî Gazete (Sayı: 30915). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/10/20191011-15.htm
68. Saldanha, G., & O’Brien, S. (2014). Research methodologies in translation studies. Routledge.
69. Sancaktaroğlu Bozkurt, S., & Okyayuz, A. Ş. (2020). Çeviride kadın sesi: Alıcıların ve işverenlerin gözünden sesli betimleme. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 37(1), 47-58. https://doi.org/10.32600/huefd.618345
70. Schmeidler, E. & Kirchner, C. (2001). Adding audio description: Does it make a difference? Journal of Visual Impairment & Blindness, 95(4), 197-212. https://doi.org/10.1177/0145482X0109500402
71. SEBEDER. (t.y.). Hakkımızda. https://sebeder.org/Hakkimizda-3.html
72. SEBEDER. (t.y.). Sesli betimlemelerde iyi uygulamalar nasıl olmalı? https://sebeder.org/Sesli_Betimlemelerde_Iyi_Uygulamalar_Nasil_ol mali_-1827.html
73. Snell-Hornby, M. (2011). The professional translator of tomorrow: language specialist or all-round expert? C. Dollerup & A. Loddegaard (Ed.), Teaching translation and interpreting: Training talent and experience. Papers from the First Language International Conference, Elsinore, Denmark, 1991 içinde (ss. 9-22). John Benjamins. https://doi.org/10.1075/z.56.04sne
74. Snyder, J. (2014). The visual made verbal: A comprehensive training manual and guide to the history and applications of audio description. American Council of the Blind.
75. Snyder, J. (2021). Audio description as an aesthetic innovation. S.J. Jekat, S. Puhl, L. Carrer & A. Lintner (Ed.), Proceedings of the 3rd Swiss Conference on Barrier-Free Communication içinde (ss. 83-86). Winterthur. https://doi.org/10.21256/zhaw-3001
76. Şulha, P. (2021). Türk komedi filmlerinin bağıntı kuramı bağlamında sesli betimlenmesi: Neşeli Günler. RumeliDE Dil Ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (22), 991-1004. https://doi.org/10.29000/rumelide.897310
77. Szarkowska, A. (2013). Auteur description: From the director’s creative vision to audio description. Journal of Visual Impairment & Blindness, 107(5), 383-387. https://doi.org/10.1177/0145482X1310700507
78. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (t.y.). Erişilebilirlik. https://www.aile.gov.tr/sss/engelli-ve-yasli-hizmetleri-genel- mudurlugu/erisilebilirlik/
79. Taber, K. S. (2018) The use of Cronbach’s Alpha when developing and reporting research instruments in science education. Res Sci Educ, 48, 1273–1296. https://doi.org/10.1007/s11165-016-9602-2
80. Tanış Polat, N. (2009). Çeviribilim ve dilbilim bağlamında Türkiye’de sesli betimlemenin yeri ve önemi. Dilbilim Araştırmaları, 20(1), 1-10.
81. Tarantino, Q. (Yönetmen). (2009). Inglourious Basterds [Film]. The Weinstein Company; Zehnte Babelsberg; Universal Pictures; A Band Apart.
82. Taşkın, B., & Bogenç Demirel, E. (2019). Çeviri sosyolojisi ışığında engelli çevirmenler: Fenomenolojik yaklaşım ile görünmeyeni görünür kılmak. Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi, (27), 241-254. https://doi.org/10.37599/ceviri.572571
83. Taylor, C. (2019). Audio description: A Multimodal practice in expansion. J. Wildfeuer, J. Pflaeging, J. Bateman, O. Seizov & CI. Tseng (Ed.), Multimodality: Disciplinary thoughts and the challenge of diversity içinde (ss. 195-218). Routledge.
84. Toffler, A. (1980). The third wave. William Morrow.
85. Tuominen, T. (2018). Multi-method research. Y. Gambier & E. Di Giovanni (Ed.), Reception studies and audiovisual translation içinde (ss. 69-90). John Benjamins.
86. Tymoczko, M. (2007). Enlarging Translations, Empowering Translators. Routledge.
87. Udo, J.-P., & Fels, D.I. (2011). From the describer’s mouth: Reflections on creating unconventional audio description for live theatre. A. Şerban, A. Matamala & J.-M. Lavaur (Ed.), Audiovisual translation in close-up: Practical and theoretical approaches içinde (ss. 257-278). Peter Lang.
88. United Nations Convention on the Rights of Persons with Disabilities. (2006, 13 Aralık). https://social.desa.un.org/issues/disability/crpd/convention-on-the- rights-of-persons-with-disabilities-crpd
89. Yılmaz, E. (2025, 28 Haziran). Turkish Technology erişilebilir havacılık çalıştay raporu [Dosya ekli] [Gönderi]. LinkedIn. https://www.linkedin.com/posts/drenginyilmaz_turkish-technology- eri%C5%9Filebilir-havac%C4%B1l%C4%B1k-ugcPost- 7343926248399593473-8F0N? utm_source=social_share_send&utm_medium=member_desktop_ web&rcm=ACoAAActmiMBU98zUHm3v690a4SiM-WYqsNSuVM
90. Zabrocka, M. (2018). Rhymed and traditional audio description according to the blind and partially sighted audience: Results of a pilot study on creative audio description. The Journal of Specialised Translation, 29, 212-236. https://doi.org/10.26034/cm.jostrans.2018.219