Öz-Çevirmen Sosyal Kimliği İçin Bir Analitik Çerçeve Önerisi: Margosyan Örneği

Öz

Bu çalışma, öz-çeviri sürecini çevirmenin sosyal kimliği temelinde incelemeyi amaçlamaktadır. Özellikle öz-çevirinin çeviribilim literatüründe çoğunlukla diaspora ve ulusaşırı bağlamlarla ilişkilendirilmesine karşın, bu çalışma öz-çeviri pratiğinin yalnızca bu bağlamlarla sınırlı olmadığını ve ulusal bir bağlamda da var olabileceğini göstermektedir. Buna göre, çalışma öz-çevirmen sosyal kimliğinin öz-çeviri sürecindeki izdüşümlerini analiz etmeye yönelik analitik bir çerçeve önermektedir. Çalışma kapsamında, Ermeni asıllı bir öz-çevirmen olan Mıgırdiç Margosyan’ın öz-çeviri pratikleri Sosyal Kimlik Yaklaşımı ve Sosyal Kimlik Karmaşıklığı Kuramı temel alınarak incelenmiştir. Veri seti, öz-çeviri metinlerinin yanı sıra çevirmenin kimliğini ortaya koyan yan metinsel üretimlerden oluşmaktadır. Bu veriler, öz-çeviri sürecinin yalnızca metinsel düzeyde değil, çevirmenin sosyal kimliği, kolektivite ve grup üyeliği bağlamında da değerlendirilmesine olanak tanır. Analiz sonucunda, öz-çevirmenin etnik grup üyeliğiyle kurduğu güçlü özdeşleşmenin ve düşük sosyal kimlik karmaşıklığı düzeyinin, öz-çeviride tercih edilen stratejiler aracılığıyla işlediği ve bu stratejilerin kimlik yönetimi işlevi gördüğü saptanmıştır. Bu bağlamda, Ermeni topluluğuna mensup bir öz-çevirmen için öz-çeviri, bir kimlik yönetimi pratiği olarak ele alınmış; uygulanan öz-çeviri stratejileri ise mikro kimlik yönetimi stratejileri olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca, öz-çevirmenin öz-çeviri metinlerinde kullandığı Türkçe dil ile kurduğu ilişkinin, asimilasyon göstergesi olmaktan ziyade, azınlık kimliğinin temsil edildiği ve görünür kılındığı bir alan işlevi gördüğü ortaya konmuştur. Bu bulgular, öz-çevirinin çevirmen sosyal kimliği, grup aidiyeti ve kimlik yönetimi süreçleri üzerinden incelenmesinin, Çevirmen Araştırmaları alanında çevirmeni merkeze alan yaklaşımlar için açıklayıcı ve genişletilebilir bir analitik zemin sunduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çevirmen Araştırmaları
• Çevirmen Sosyal Kimliği
• Öz-çevirmen
• Öz-çeviri
• Sosyal Kimlik Karmaşası

Towards an Analytical Framework for Self-Translator’s Social Identity: The Case of Margosyan

Öz

This study aims to examine the self-translation process based on the social identity of the translator. While self-translation is often associated with diaspora and transnational contexts in the translation studies literature, this study demonstrates that the practice of self-translation also exists within a national context. Accordingly, the study proposes an analytical framework for analysing the projections of the self-translator's social identity in the self-translation process. As the case study, the self-translation practices of Mıgırdiç Margosyan, a self-translator from the Armenian community, were chosen and analysed based on the Social Identity Approach and Social Identity Complexity Theory. The dataset consists of self-translation texts as well as paratexts that reveal the translator's identity. The analysis revealed that the strong identification of the self-translator with his ethnic membership and his low level of social identity complexity operate through the translation strategies adopted in self-translation. In this context, self-translation is considered an identity management practice, and the self-translation strategies applied are evaluated as micro-identity management strategies. Moreover, it has been shown that the relationship the self-translator establishes with the Turkish language used in the self-translated texts functions not as an indicator of assimilation, but rather as a space where ethnic identity is represented and made visible. These findings demonstrate that analysing self-translation through the lens of translator social identity, group belonging, and identity management processes offers an explanatory and expandable analytical basis for translator-centered approaches in the field of Translator Studies.

Anahtar Kelimeler

• Translator Studies
• Translator Social Identity
• Self-translator
• Self-translation
• Social Identity Complexity

Kaynakça

1. Akman, N (2010.04.2025). Kafes’i duyduğumda 6-7 Eylül’ü hatırladım. Aras Yayıncılık. https://www.arasyayincilik.com/basindan/kafesi-duydugumda-6-7-eylulu-hatirladim/
2. Bandia, P. (2008). Translation as Reparation: Writing and Translation in Postcolonial Africa. Routledge.
3. Chesterman, A. (2009). Questions in the sociology of translation. In J. Ferreira Duarte, A. Assis Rosa, & T. Seruva (Eds.), Translation Studies at the Interface of Disciplines (pp. 9-27). John Benjamins.
4. Gürses, K. G. (2018.09.25). “Diyarbekirliyim, Amedliyim, Hançepekliyim ama asıl Gavur Mahallesindenim” K24. https://www.k24kitap.org/diyarbekirliyim-amedliyim-hancepekliyim-ama-asil-gavur-mahallesindenim- 1863
5. Grutman, R. & Van Bolderen, T. (2014). Self-translation. In S. Bermann & C. Porter (Eds.). A Companion to Translation Studies (pp. 323-332). John Wiley and Sons.
6. Jakobson, R. (1959/2014). On Linguistic Aspects of Translation. In L. Venuti (Ed.). The Translation Studies Reader (pp. 113-118). Routledge.
7. Kaindl, K. & Evdokimov, M. (2024). Translator studies and translators as social actors. In S. Tyulenev & W. Luo (Eds.). The Routledge Handbook of Translation and Sociology (pp. 147-162). Routledge.
8. Margosyan, M. (1995). Söyle Margos Nerelisen?. Aras Yayıncılık.

9. Margosyan, M. (1998). Biletimiz İstanbul’a Kesildi. Aras Yayıncılık.
10. Örs, B. & Komsuoğlu, A. (2007). Turkey’s Armenians: A Research Note on Armenian Identity. Nationalism and Ethnic Politics, 13(3), 405-429.
11. Popovič, A. (1976). Dictionary for the Analysis of Literary Translation. University of Alberta.
12. Roccas, S. & Brewer, M.B. (2002). Social Identity Complexity. Personality and Social Psychology Review. 6(2), 88-106.
13. Tajfel, H. (1979). Individuals and groups in social psychology. British Journal of Social and Clinical Psychology, 18. 183-190.
14. Tajfel, H. & Turner, J.C. (2004). The social identity theory of intergroup behavior. In J.T. Jost, & J. Sidanius (Eds.) Political psychology: Key readings (276-293). Psychology Press.
15. Turner, J.C. (1999). Some current issues in research on social identity and self-categorization theories. In N. Ellemers, R. Spears & B. Dossje (Eds.). Social identity: Context, commitment, content (pp.6-34). Blackwell.
16. Turner, J.C. & Reynolds, K.J. (2012). Self-categorization theory. In P.A.M. Van Lange, A.W. Kruglanski & E.T. Higgins (Eds.). Handbook of theories of social psychology (pp. 399-417). Sage Publications.
17. Valentine, J.R. (2004). Toward a definition of national minority. Denver Journal of International Law & Policy, 32(3), 445-473.