Okul Öncesi Dönemde Felsefe Temelli Eğitim (P4C) Uygulamaları: Eleştirel Düşünme ve Perspektif Alma Becerilerine Yönelik Deneysel Bir İnceleme

Abstract

Amaç: Bu araştırmanın amacı, okul öncesi dönemde uygulanan felsefe temelli eğitim programının (P4C), çocukların eleştirel düşünme ve bakış açısı alma becerileri üzerindeki etkisini incelemektir. Yöntem: Araştırma, açıklayıcı ardışık desen ile yürütülen karma yöntemli bir çalışmadır. Çalışma grubunu, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında İstanbul’un Ataşehir ve Bahçelievler ilçelerinde yer alan altı devlet anaokuluna devam eden, 60-72 aylık 48 çocuk oluşturmuştur. Örneklem seçiminde amaçlı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Veri toplama araçları olarak; demografik bilgiler için araştırmacı tarafından geliştirilen Kişisel Bilgi Formu, Karadağ ve arkadaşları (2017) tarafından geliştirilen “5-6 Yaş Çocuklar İçin Felsefi Sorgulama Yoluyla Eleştirel Düşünmenin Değerlendirilmesi Ölçeği” ve Aslan ve Köksal-Akyol (2016) tarafından geliştirilen “Çocuklar İçin Bakış Açısı Alma Testi” kullanılmıştır. Veri analizi SPSS 25.0 programı ile gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Araştırma sonucunda, deney grubunda uygulanan felsefe temelli eğitim programının çocukların eleştirel düşünme ve özellikle bilişsel (p<0.001) –duygusal (p<0.001) bakış açısı becerilerinde anlamlı gelişme sağladığı saptanmıştır. Sonuçlar: P4C temelli eğitim programı, deney grubundaki çocukların eleştirel düşünme ve özellikle bilişsel-duygusal bakış açısı alma becerilerinde anlamlı gelişmeler sağlamıştır. Ayrıca, felsefi sorgulama ile dil, bilişsel beceriler ve eleştirel düşünme arasında güçlü ilişkiler gözlenmiştir. Öğretmen görüşleri de bu gelişmeleri destekler niteliktedir.

Keywords

• Okul öncesi eğitim
• felsefe temelli eğitim
• eleştirel düşünme
• bakış açısı alma
• P4C

Philosophy-Based Education (P4C) Practices in Early Childhood: An Experimental Study on Critical Thinking and Perspective-Taking Skills

Abstract

Aim: This study aims to investigate the effects of a philosophy-based education program (P4C) implemented during the preschool period on children’s critical thinking and perspective-taking skills. Methods: The research was conducted using a mixed-method approach with an explanatory sequential design. The study group consisted of 48 children aged 60–72 months who were enrolled in six public preschools located in the Ataşehir and Bahçelievler districts of Istanbul during the 2024–2025 academic year. Participants were selected through purposive sampling. Data were collected using a Personal Information Form developed by the researcher, the “Critical Thinking Through Philosophical Inquiry Scale for 5–6-Year-Old Children” (Karadağ et al., 2017), and the “Perspective-Taking Test for Children” (Aslan & Köksal-Akyol, 2016). Data were analyzed using SPSS 25.0. Results: The results revealed that the philosophy-based education program applied to the experimental group led to significant improvements in children’s critical thinking as well as in their cognitive (p < .001) and emotional (p < .001) perspective-taking skills. Conclusion: The P4C-based education program significantly enhanced the critical thinking and especially the cognitive-emotional perspective-taking skills of the children in the experimental group. Furthermore, strong relationships were observed between philosophical inquiry, language, cognitive skills, and critical thinking. Teacher interviews also supported these findings.

Keywords

• Early childhood education
• philosophy-based education
• critical thinking
• perspective-taking
• P4C

References

1. Ab Wahab, M. K., Zulkifli, H., & Abdul Razak, K. (2022). Impact of Philosophy for Children and its challenges: A systematic review. Children, 9(11), 1671. https://doi.org/10.3390/children9111671.
2. Aksoy, M. (2024). Çocuklar için felsefe (P4C) yaklaşımının ilkokul öğrencilerinin fene karşı tutum ve problem çözme becerilerine etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
3. Aslan, D., & Köksal-Akyol, A. (2016). Çocuklar için bakış açısı alma testi (ÇBT)’nin geliştirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(3), 207–221.
4. Başerer, D., & Duman, E. Z. (2019). Felsefi süreç içinde düşünme olgusu. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), 379–395.
5. Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.
6. Bronfenbrenner, U. (2005). Making human beings human: Bioecological perspectives on human development. Sage.
7. Bruner, J. S. (1960). The process of education. Harvard University Press.
8. Bruner, J. S. (1966). Toward a theory of instruction. Harvard University Press.

9. Çiçek, H. (2017). Felsefeyle çocuk çocukla felsefe. Çocuk ve Medeniyet, 2(4), 51-60.
10. Demirbilek, Y., & Gültekin, A. (2024). Çocuklar için felsefe: düşüncenin yeni ufukları (P4C). Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 27, 19-34.
11. Demirtaş, V. Y., Karadağ, F., Gülenç, K. (2018). Okul öncesi dönemdeki çocukların felsefi sorgulama süreçlerinde oluşturdukları soruların düzeyi ve verdikleri cevapların niteliği: çocuklarla felsefe eğitimi. International Online Journal of Educational Sciences. 10(2), 277-294.
12. Demirtaş, V. Y., Karadağ, R., & Gülenç, M. (2018). Felsefi sorgulama yoluyla eleştirel düşünmenin geliştirilmesi. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 3(1), 1–18.
13. Fisher, R. (2005). Teaching children to think (2nd ed.). Nelson Thornes.
14. Forrester, M. A., & Hui, P. (2022). Critical thinking in the preschool classroom: A systematic review of pedagogy and practice. Early Childhood Research Quarterly, 60, 109–120.
15. Garcia-Moriyon, F., Rebollo, I., & Colom, R. (2005). Evaluating Philosophy for Children: A meta-analysis. Thinking: The Journal of Philosophy for Children, 17(4), 14–22.
16. Karadağ, R., & Demirtaş, V. Y. (2018). Felsefe temelli etkinliklerin okul öncesi çocukların üst düzey düşünme becerilerine etkisi. Okul Öncesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(2), 85–100.
17. Karadağ, F., Demirtaş, V. Y., & Yıldız, T. (2017). 5-6 yaş çocuklar için felsefi sorgulama yoluyla eleştirel düşünmenin değerlendirilmesi ölçeğinin geliştirilmesi. International Online Journal of Educational Sciences, 1025-1037.
18. Karakaya, Z. (2006). Çocuk felsefesi ve çocuk eğitimi. Din bilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 6(4), 23-37. Kaya, N. B. (2020). Hayat bilgisi ve sosyal bilgiler derslerinde çocuklar için felsefe: bir eylem araştırması (Yayınlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi.
19. Kaynar, N. (2024). Felsefi sorgulama odaklı aktivitelerin 5-6 yaş çocuklarda eleştirel düşünme becerileri üzerindeki etkileri (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). KTO Karatay Üniversitesi.
20. Kızıltan, Ö. (2012). Çocuklar için felsefe ve düşünme örgüsü. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 2(3), 11–20. Kızıltan, Ö. (2012), Felsefe öğretimi sorunları ve yeni yaklaşımlar. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi. 1(4), 334-342.
21. Kitami, Y., & Yamuchi, L. (2022). Discussion-based pedagogy to promote to socioemotional learning and well-being among students in Japan. 7(2), s. 48-59.
22. Likhar, A., et al. (2022). Early childhood development and social determinants. Cureus, 14(9), e28936. Lipman, M. (2012). Thinking in Education. Cambridge University Press.
23. Lone, J. M. (2021). Seen and not heard: Why children’s voices matter. Rowman & Littlefield. Mohr-Lone, J. (2021). Filozof çocuk. Sola Unitas
24. National Association for the Education of Young Children [NAEYC]. (2020). Developmentally appropriate practice (DAP) position statement. NAEYC.
25. Özdemir, Ö. (2018). Dünyada çocuklar için felsefe: tarihçe ve güncel çalışmalar. Felsefe Dergisi. S:6
26. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). Sage.
27. Piaget, J. (1952). The origins of intelligence in children (M. Cook, Trans.). International Universities Press.
28. Shonkoff, J. P., & Phillips, D. A. (Eds.). (2000). From neurons to neighborhoods: The science of early childhood development. National Academy Press.
29. Tjosvold, D., & Johnson, D. (1997). Effects of controversy on cognitive perspective taking. Journal Of Educational Psyshology, 69(6), 679-685.
30. Tjosvold, D., & Johnson, R. (1977). Social interdependence and perspective-taking. Child Development, 48(3), 786–791.
31. Trickey, S., & Topping, K. J. (2004). Philosophy for Children: A systematic review. Research Papers in Education, 19(3), 365–380.
32. Ulucan, S. (2023). Çocuklar için felsefe etkinliklerinin öğrenenlerin deneyimlerine ve eleştirel düşünme eğilimlerine etkisi: Bir eylem araştırması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi.
33. Uluçay, N. (2024). Okul öncesi dönemde çocuklar için felsefe (P4C) uygulamalarının eleştirel düşünme ve yaratıcılık becerilerine etkisi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi.
34. UNICEF. (2023). Early childhood development: UNICEF vision for every child. United Nations Children’s Fund.
35. UNICEF. (2024). Global report on early childhood care and education: The right to a strong foundation for every child. United Nations Children’s Fund.
36. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
37. Yıldız, A. (2024). Çocuklarda felsefi sorgulama temelli eğitimin iletişim ve düşünme becerilerine etkisi. Okul Öncesi Eğitimi Dergisi, 9(1), 41–59.
38. Zulkifli, H., & Hashim, R. (2020). Philosophy for children (P4C) in improving critical thinking in a secondary moral education class. International Journal of Learning, Teaching and Educational Research, 19(2), 29-45.