The Sociological Transformation of Labor and Worker Movements in Turkey: A Theoretical and Contemporary Analysis within the Context of the Sociology of Work

Yıl 2026, Cilt: 17 Sayı: 1, 38 - 60, 30.01.2026

Arif Akbaş

Öz

This article focuses on examining Turkey from a sociological perspective regarding labor and worker movements. The changes that the working class has undergone throughout Turkey’s history, transformations in the economic structure, and social factors necessitate a comprehensive analysis within the context of labor sociology. The research delves into fundamental concepts and theoretical frameworks to comprehend the evolution of labor and worker movements in Turkey. By scrutinizing the historical changes within the working class, unionization processes, and the sociological dimensions of strikes and collective struggles, the study evaluates the social and economic impacts of these movements. Furthermore, the article explores the repercussions of contemporary issues such as globalization, technological advancements, and economic policies on labor movements in Turkey. It discusses the interplay of global and local factors on the experiences of the working class and offers insights into the future of labor movements in Turkey. This text aspires to contribute to the significant studies conducted in the field of the sociology of work in Turkey, aiming to establish a foundation for future research by providing a profound understanding of Turkey’s labor and worker movements.

Anahtar Kelimeler

Sociology of work , Labor and workers’ movements , Industrial sociology , Working class , Labor movements in Turkey

Türkiye’de Emek ve İşçi Hareketlerinin Sosyolojik Değişimi: Çalışma Sosyolojisi Bağlamında Kuramsal ve Güncel Bir İnceleme

Öz

Bu makalede, Türkiye’nin emek ve işçi hareketleri açısından sosyolojik bir perspektiften incelenmesine odaklanmaktadır. Türkiye’nin tarihinde işçi sınıfının maruz kaldığı değişiklikler, ekonomik yapıdaki dönüşümler ve sosyal faktörler, çalışma sosyolojisi bağlamında kapsamlı bir analiz gerektirmektedir. Bu araştırma, Türkiye’deki emek ve işçi hareketlerinin dönüşümünü anlamak amacıyla temel kavramları ve teorik çerçeveleri ele almaktadır. İşçi sınıfının tarih boyunca geçirdiği değişimler, sendikalaşma süreçleri, grev ve toplu mücadelelerin sosyolojik boyutları incelenerek, bu hareketlerin toplumsal ve ekonomik etkileri değerlendirilmektedir. Ayrıca, küreselleşme, teknolojik ilerlemeler ve ekonomik politikalar gibi çağdaş konuların Türkiye’deki işçi hareketleri üzerindeki etkileri de ele alınmaktadır. Bu bağlamda, küresel ve yerel faktörlerin işçi sınıfının deneyimleri üzerindeki etkileşimi ve Türkiye’deki emek hareketlerinin geleceğine yönelik öngörüler de tartışılmaktadır. Bu metin Türkiye’de çalışma sosyolojisi alanında yapılan önemli çalışmalara katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Türkiye’nin emek ve işçi hareketleri üzerine derinlemesine bir anlayış sunarak, gelecekteki araştırmalar için bir temel oluşturmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Çalışma sosyolojisi , Emek ve İşçi hareketleri , Endüstri sosyolojisi , İşçi sınıfı , Türkiye’deki emek hareketleri

Kaynakça

• Abbott, A. (1993). The Sociology of Work and Occupations. Annual review of sociology, 19(1), s. 187-209.
• Afyoncu, E. Aydın, S. ve Ergin, M. (2015). Osmanlı Devleti’nde İşçiler ve İşçi Hareketleri. İstanbul: İnkişaf Tarih Dergisi.
• Ağralı, S. (1969). Sendikacı Gözüyle Demirperde ve Tarih Boyunca Aşırı Akımlar Karşısında Türk İşçi Hareketleri. İstanbul: Türk İşgücü Yayınları.
• Arı, F. A. (2007). Türkiye’de Yabancı İşçiler (Uluslararası Göç, İş Gücü ve Nüfus Hareketleri). İstanbul: Derin Yayınları.
• Arrighi, G., & Silver, B. J. (1984). Labor movements and capital migration: the United States and Western Europe in world-historical perspective. Labor in the Capitalist World-Economy, 183-216. Beverly Hills, CA: Sage
• Auster, C. J. (1996). The sociology of work. Thousand Oaks, CA: Pine Forge, 1, s. 996. Belge, M. ve Tunçay, M. (1984). Sendikacılık: İşçi Hareketleri. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Bircan, E. R. (1975). Türk İşçi Hareketlerinin Eğitim ve Öğretime Verdiği Önem ve Gerçekler. Ankara: Özgürel Matbaası.
• Blauner, Robert. (1964). Alienation and Freedom: The Factory Worker and His Industry. Chicago: University of Chicago Press.
• Braverman, Harry (January 1998). Labor and Monopoly Capital: The Degradation of Work in the Twentieth Century. New York: Monthly Review Press.
• Brown, R. (2013). Understanding Industrial Organizations: Theoretical Perspectives in Industrial Sociology. Routledge.
• Bührer, C., & Hagist, C. (2017). The Effect of Digitalization on The Labor Market. The Palgrave Handbook of managing continuous business transformation, s. 115-137.
• Caplow, T. (1954). The Sociology of Work. University of Minnesota Press.
• CSGB. (2023). Çalışma Hayatı İstatistikleri. T. C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. Ankara: Çalışma İstatistikleri Daire Başkanlığı.
• Çıladır, S. (1977). Zonguldak Havzasında İşçi Hareketlerinin Tarihi 1848 – 1940. Ankara: Yeraltı Maden/ İş Yayınları.
• Davran, M. K., Sevinç, M. R. Özalp, B. Yılmaz, H. I. (2019). Tarım Sektöründe Mevsimlik İşçi Hareketleri. Ankara: Gece Akademi.
• Daysal, M. (1977). Dünya’da ve Türkiye’de işçi ve sendikacılık hareketlerinde önemli olaylar aşamalar. İstanbul: Divan Matbaacılık.
• Erginsoy, H. F. (1971). Türkiye, İşçi Hareketi ve Demokratik Sol. İstanbul: Oleyis Yayınları.
• Feagin, J. R. (2001). Social Justice and Sociology: Agendas for the Twenty-First Century. American Sociological Review, 66(1), s. 1-20.
• Form, W. (1979). Comparative Industrial Sociology and the Convergence Hypothesis. Annual Review of Sociology, 5(1), s. 1-25.
• Friedman, Andrew L. (1977). Industry and Labour: Class Struggle at Work and Monopoly Capitalism. London: Palgrave. doi:10.1007/978-1-349-15845-4.
• Fuchs Epstein, C., & Kalleberg, A. L. (2001). Time and the Sociology of Work: Issues and Implications. Work and Occupations, 28(1), s. 5-16.
• Gapasin, F. E., & Yates, M. D. (2005). Labor Movements: Is There Hope?. Monthly Review, 57(2), s. 3-13.
• Gingrich, J., & Häusermann, S. (2015). The Decline of the Working-Class Vote, the Reconfiguration of the Welfare Support Coalition and Consequences for the Welfare State. Journal of European Social Policy, 25(1), s. 50-75.
• Halford, S., & Strangleman, T. (2009). In Search of the Sociology of Work: Past, Present and Future. Sociology, 43(5), s. 811-828.
• Hall, R. H. (1994). Sociology of Work. Perspectives, Analyses, and Issues. Thousands Oaks: Pine Forge Press. Hill, S. (1981). Competition and Control at Work: A New Industrial Sociology. MIT Press Books, 1.
• Homans, G. C. (1949). The Strategy of Industrial Sociology. American Journal of Sociology, 54(4), s. 330-337. Hür, A. (2020). Milli Mücadele ve İşçi Hareketleri. Ankara: Disk Emekliler Sendikası.
• Karabıyık, İ. (2013).Osmanlı’da Son Dönem İşçi Hareketleri. İstanbul: Ekin Basım Yayın.
• Luce, S. (2014). Labor Movements: Global Perspectives. John Wiley & Sons.
• Milcan, Y. (1986). Türkiye’de İşçi Hareketleri ve Sendikal Haklar, İstanbul: Pano Basım Sanayi.
• Miller, D. C., & Form, W. H. (1951). Industrial sociology. Harpers.
• Moore, W. E. (1948). Industrial Sociology: Status and Prospects. American Sociological Review, 13(4), s. 382-391. https://doi.org/10.2307/2087229.
• Palier, B. (2019). Work, Social Protection and the Middle Classes: What Future in the Digital Age?. International Social Security Review, 72(3), s. 113-133.
• Pektaş, Ş. (2012). Demokrat Parti Döneminde İşçi Hareketleri. İstanbul: Fırat Yayınları.
• Ritzer, G. (1989). Sociology of Work: A Metatheoretical Analysis. Social Forces, 67(3), s. 593-604.
• Silver, B. J., & Karatasli, S. S. (2015). Historical Dynamics of Capitalism and Labor Movements. The Oxford Handbook of Social Movements, s. 133-145.
• Silver, B. ve Önal, A. (2015). Emeğin Gücü: 1870’ten Günümüze İşçi Hareketleri ve Küreselleşme. İstanbul: Yordam Kitap.
• Simpson, I. H. (1989). The Sociology of Work: Where Have the Workers Gone?. Social Forces, 67(3), s. 563-581.
• Sönmezsoy, R. (1981). Türkiye’de ve Dünyada İşçi Hareketleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
• Strangleman, T., & Rhodes, J. (2014). The ‘New’sociology of Deindustrialisation? Understanding Industrial Change. Sociology Compass, 8(4), s. 411-421.
• Streeck, W. (2005). The Sociology of Labor Markets and Trade Unions. In N. J. Smelser, & R. Swedberg (Eds.), The Handbook of Economic Sociology içinde (pp. 254-283) Princeton: Princeton Univ. Press.
• Sülker, K. (1976). 100 Soruda Türkiye’de İşçi Hareketleri, İstanbul: Gerçek Yayınevi.
• Şahin, H. Ç. (2010). Türkiye’de İşçi Sınıfının Gelişim Süreci ve Geçmişten Günümüze İşçi Hareketi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (7), s. 21-30.
• Şanda, H. A. (1962). Türkiye’de 54 Yıl Önceki İşçi Hareketleri. İstanbul: Evren Yayınları.
• Şanda, H. A. (1978). Yarı Müstemleke Oluş Tarihi 1908 İşçi Hareketleri. İstanbul: Gözlem Yayınları.
• Ünüvar, G. ve Erol, H. (2015). Türkiye’de İşçi Hareketleri - I. İstanbul: Net Copy Center.
• Vallas, S. P., Finlay, W., & Wharton, A. S. (2009). The Sociology of Work: Structures and Inequalities. New York: Oxford University Press.
• Volti, R. (2011). An Introduction to the Sociology of Work and Occupations. Sage Publications.
• Watson, T. (2017). Sociology, Work and Organisation. Taylor & Francis.
• Watson, Tony J. (2008). Sociology, Work, and Industry (5th ed.). London: Routledge.
• Yaraşır, V. (2004). Uluslararası İşçi Hareketleri. İstanbul: Tümzamanlar Yayıncılık.