KORYKOS KALESİ ŞAPELİ VE ARKEOLOJİK BULUNTULARI

Öz

Bu çalışmada, Mersin ili Erdemli ilçesi sınırlarında yer alan Korykos Kalesi’nde 2021 yılında kazısı yapılan şapelin mimarisi ve arkeolojik buluntuları ele alınmaktadır. Şapelin mimarisi ve dini işlevine cevap verebilecek nitelikte olan buluntularının belgelenmesi ve tanıtılması, aynı zamanda benzer örneklerle kıyaslanarak tarihlendirilmesi makalenin amacını oluşturur. Küçük ve sade bir plana sahip olan şapelin, kazı çalışmaları sırasında gün yüzüne çıkan arkeolojik buluntuları ilginç örneklerin bir araya gelmesiyle oluşur. Şapelden çıkarılan altı buluntunun türü ve malzemesi birbirinden farklıdır. Küçük buluntular arasında bir ikona parçası, iki seramik parçası, kandil askılığı, kaşık ve mühür yer alır. Şapel ve buluntuları kale içerisinde devam eden kazı çalışmalarında tespit edilen tabakalanma ve tarihlendirme önerileri kapsamında ve benzer örnekler göz önüne alındığında 12-14. yüzyıllara tarihlenebilir. Anadolu, o yüzyıllarda pek çok farklı uygarlığa ev sahipliği yaparken ticari etkileşimin yoğun olduğu bilinir. Şapelin arkeolojik buluntuları arasında yer alan seramik parçalar da bu durumu destekler niteliktedir.

Anahtar Kelimeler

• Korykos Kalesi
• Geç Ortaçağ
• Şapel
• Küçük Buluntu

Korykos Castle Chapel And Archaeological Finds

Öz

This study focuses on the chapel excavated in 2021 within the Korykos Castle, located in the district of Erdemli, Mersin. The purpose of the article is to document and present the architecture of the chapel and its archaeological finds, which correspond to its religious function, and to date them through comparison with similar examples. The chapel has a small and simple plan, yet the artifacts uncovered during the excavations provide remarkable evidence. A total of six objects, produced from different materials, were identified: a fragment of an icon, two ceramic sherds, a lamp suspension element, a spoon, and a seal. Based on the stratigraphy and dating proposals from the ongoing excavations in the castle, as well as comparative material, the chapel and its finds can be dated to the 12th–14th centuries. During this period, Anatolia was a region of multiple civilizations and intensive commercial interaction. The ceramic fragments among the finds reflect this cultural and economic exchange

Anahtar Kelimeler

• Korykos Castle
• Late Middle Ages
• Chapel
• Samall Finds

Kaynakça

1. Abel, U., “İkonaların Teolojisinde İlahi Olanın İkona Simgesi”, İkonalar, (Çev. A. Özdamar), İstanbul: Kitap Yayınevi, 2005, s. 9-22.
2. Acara, M., Bizans Maden Sanatında Dini Törenler Sırasında Kullanılan (Liturjik) Eserler. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ankara, 1997.
3. Acara, M..- Olcay B. Y., “Bizans Dönemi’nde Aydınlatma Düzeni ve Demre Aziz Nikolaos Kilisesi’nde Kullanılan Aydınlatma Gereçleri”, Adalya II, 1998, s. 249-266.
4. Acara-Eser, M., “Divriği Kale Kazısı Sırlı Seramik Buluntuları: İlk Sonuçlar ve Yerel Üretim İzleri”, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, Haziran 2020, 37(1), s. 136-153.
5. Acara-Eser, M., Bizans Maden Sanatı: Dini Törenlerde Kullanılan (Liturjik) Eşyalar, Ankara: Bilgin Kültür Sanat, 2020. Anna Komnena, Anna Komnena Alexiad (Çev Elizabeth A.S. Dawes) Ontaria, 2000.
6. Boran, A.-Aykaç, R., Silifke Kalesi Kazı Buluntuları (2010-2020). Ege Yayınları. İstanbul, 2021.
7. Bulgurlu, V. G., “Doğu Ortodoks Dininde İkonaların Anlamı”, İkonalar (Çev. A. Özdamar), İstanbul: Kitap Yayınevi, 2005, s. 23-40.
8. Byzanz, Das Licht aus dem Osten, Paderborn, 2001.

9. Cormack, R., Icons, Harvard: Harvard University Press. 2007.
10. Dauterman-Maguire, E., The Glory of Byzantium Art and Culture of the Middle Byzantine Era, A.D 843-1261. (Ed: Helen C. Evans, William D. Wixom) The Metropolitan Museum of Art Collection. 1997.
11. Demirel-Gökalp, Z., “Kütahya Müzesindeki Bazı Maden Eserler”, Kütahya Müzesi 2015 Yıllığı. 50.Yıl Anısına. Bilgin Yayınları, 2006, s. 41-68.
12. Demirer, Ü., Kibyra Metal Buluntuları. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Akdeniz Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Antalya, 2013.
13. Doğer, L., “Anaia-Kuşadası Kadıkalesi Kazısı 2002 Yılı Bizans Dönemi Seramik Buluntularının Ön Değerlendirmesi”, Sanat Tarihi Dergisi Cilt/Volume: XII, Sayı/Number: I Nisan, 2004, s. 1-31.
14. Doğer, L., “Bizans Eserlerinde Bezeme Ögesi Olarak Kufi Yazı Taklidi eserler”, Uluslararası Sanat Tarihi Sempozyumu, Prof. Dr. Gönül Öney’e Armağan 10-13 Ekim 2001, Bildiriler, İzmir, 2002, s.247-260.
15. Doğer, L., “İzmir Arkeoloji Müzesindeki Bitkisel Bezemeli Sgraffito Bizans Kapları”, OLBA IV. Mersin Üniversitesi Kilikia Arkeolojisini Araştırma Merkezi, Mersin, 2001, s.209-223.
16. Doğer, L., “Kufi Yazı Taklidi Motiflerle Bezeli Sgraffito, Kazıma-Sgraffito Teknikli Bizans Seramikleri”, Antika&Dekorasyon ve Sanat Dergisi, 55, 1999, s.148-151.
17. Erdul-Mergen, M., Bizans Maden Sanatı ve Kuşadası, Kadıkalesi Kazısı Maden Buluntularına Tipolojik ve Üslupsal Yaklaşımlar. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Ege Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. İzmir. 2022.
18. Ermiş Ü.M, - Demirsar-Arlı, V.B., “Appendix to the Byzantine Churches of Nikaia: Newly Discovered Building at the Iznik Tile Kilns Excavation”, Anatolian Research. (32) ANAR 2025, s. 254–272 İstanbul University Press
19. Ersan, M., Selçuklular Zamanında Anadolu’da Ermeniler, Ankara, TTK, 2019.
20. Gregory, E. T., “Sgraffito” The Oxford Dictionary of Byzantium, Ed. A.P. Kazhdan vd. New York: Oxford University Press, III, 1991, 1886.
21. Gür, D.- Karakök, C., “Bizans Dönemi’nde Kaşıklar ve Mezarlarla Bağlantısı”. Çeşm-i Cihan: Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları E-Dergisi, 12/2, Aralık 2025, s. 40-54. 2025.
22. Hild, F.-Hellenkemper, H., Kilikien und Isaurien, Tabula İmperii Byzantini, Band 5, 1990.
23. Kalloshyan, K., Kilikia Ermeni Krallığının Doğuşu ve Çöküşü, Yeni Türkiye, 60, 2014, 1-7.
24. Kitab-ı Mukaddes Kitab-ı Mukaddes Şirketi Yayınları. İstanbul, 1958.
25. Koçyiğit, O., “Troya Müzesi’nde Bulunan Bizans Dönemi Metal Aydınlatma Araçları” Art-Sanat 20, 2023, s. 329–353.
26. Köroğlu, G., “Glazed Pottery from Cyprus and the Hatay-Çukurova Region in the Mersin Yumuktepe Excavations”, BYZAS 7 (ed. Böhlendorf- Arslan, Beate - Uysal A. O.- Witte-Orr J.) Ege Yayınları, İstanbul: 2008, s. 441-456.
27. Le Quien M. Oriens Christianus I, Graz, 1958.
28. Milliken, W. M., “The Early Christian Fork And Spoon”, The Bulletin of the Cleveland Museum of Art, Vol. 44 (8), Cleveland: Cleveland Museum of Art, 1957, s. 184
29. Mitten, D.G., Classical Bronzes, Museum of Art, Rhode Island School of Design, Providence, 1975.
30. Motsianos, I., “Lighting Devices in Byzantium: Comparisons in Time and Space.” In Glass, Wax and Metal Lighting Technologies in Late Antique, Byzantine and Medieval Times, edited by I. Motsianos and K.S. Garnett. Oxford: Archaeopress Publishing Ltd, 2019, s.49-64.
31. Olcay-Uçkan, B.Y. - Öztaşkın, M., “Olympos Kazılarında Bulunan Aydınlatma Gereçleri”, Seleucia VII Olba Kazısı Serisi, 2017, s.11-28.
32. Podskalsky, G. - Carr, A.W., “Crucifixion”, Oxford Dictionary of Byzantium, Vol. 1, Ed. A. Kazhdan, New York: Oxford University Press, 1991, s.555.
33. Podskalsky, G. – Stichel, R., “Icons”, Oxford Dictionary of Byzantium, Vol. 2, Ed. A. Kazhdan, New York: Oxford University Press, 1991, s. 977-979.
34. Taft, R. F., “Byzantine Communion Spoons: A Review of the Evidence”, Dumbarton Oaks Papers, Vol. 50, Washington, DC: Dumbarton Oaks, 1996, s. 209-238.
35. Tekin, A. - Olcay-Uçkan, B.Y., “Olympos Glass Lamps and Metal Lamp Components”. Adalya 28, 2025, s.621-644.
36. Tsakalos, A, “Enkolpia, Icons, Amulets” Everyday Life in Byzantium, Byzantine Hours. Works and Days in Byzantium. (Ed. Demetra Papanikola-Bakirtzi). Athens, 2002.
37. Tükel, I, Yüzgüller, S., Sözden İmgeye Batı Sanatında İkonografi. Kabalcı Yayınevi. İstanbul, 2024.
38. Vroom, J., Bizans’tan Modern Döneme Ege’de Seramik, 7.-20. Yüzyıllar: Bir Giriş ve El Kitabı. Anamed. İstanbul, 2019.
39. Waldbaum, J. C., Metalwork From Sardis, Harvard University Press, London, 1983.
40. Yıldırım-Ateş, B., İstanbul Arkeoloji Müzelerinde Bulunan Bizans Dönemi Litürjik Eserler. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eskişehir, 2021.
41. Yıldırım-Ateş, B., “Bizans Liturjisinde Kaşık Kullanımının Kökeni ve Gelişim Süreci”, Anadolu’da Bir Çınar: Prof. Dr. M. Erol Altınsapan 60. Yaş Armağanı. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları, 2022. s.103-117.