DİJİTALLEŞME ÇAĞINDA MERKEZ BANKALARI VE MERKEZ BANKALARININ ÖDEME SİSTEMLERİNDEKİ ROLÜ

Hayrettin Tüleykan; Şeyda Akkuş

doi:10.18074/ckuiibfd.1633444

DİJİTALLEŞME ÇAĞINDA MERKEZ BANKALARI VE MERKEZ BANKALARININ ÖDEME SİSTEMLERİNDEKİ ROLÜ

Öz

Ödeme sistemlerindeki dijitalleşme, mali sistemde büyük dönüşümlere yol açarak merkez bankalarının politikaları ve işlevlerine doğrudan etki etmektedir. Dijital ödeme sistemleri, işlem hızını artırırken maliyetleri düşürmekte ve finansal erişimi daha geniş bir kitleye sunmaktadır. Ancak bu dönüşüm sadece mali sektörü etkilemekle kalmamakta aynı zamanda merkez bankalarının işlevleri ve politikaları üzerinde de önemli etkiler oluşturmaktadır. Bu çalışma, dijital ödeme sistemlerindeki değişimin merkez bankaları üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Dijital ödeme sistemlerinin hızlı gelişimi, merkez bankalarının politika uygulama, para arzını yönetme, finansal istikrarı sağlama ve ödeme sistemlerinin güvenliği gibi geleneksel rollerine ilişkin temel işlevlerini yeniden şekillendirmektedir. Bu bağlamda, ödeme sistemlerindeki dijitalleşmenin merkez bankacılığına getirdiği yeni boyutlar ve bu gelişmelerin potansiyel etkileri çalışmada incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ahnert, T., Assenmacher K., Hoffmann, P., Leonello, A., Monnet, C. ve Porcellacchia, D. (2024). The Economics of Central Bank Digital Currency, . International Journal of Central Banking, 221-274.
Al, İ., ve Akyazı, H. (2019). Merkez Bankası Dijital Parası ve Para Politikasına Yansımaları. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(3), 573-593.
Allen, S., Čapkun, S., Eyal, I., Fanti, G., Ford, B. A., Grimmelmann, J., Juels, A., Kostiainen, K., Meiklejohn, S., Miller, A., Prasad, E., Wüst, K., ve Zhang, F. (2020). Design Choices for Central Bank Digital Currency: Policy and Technical Considerations No. w27634. National Bureau of Economic Research.
As-Salafiyah, A., Rusydiana, A. S., ve Ikhwan, I. (2023). Central Bank Digital Currency (CBDC): A Sentiment Analysis and Legal Perspective. Journal of Central Banking Law and Institutions, 2(2), 347-372.
Auer, R. ve Böhme, R. (2020). The Technology of Central Bank Digital Currencies. BIS Quarterly Review, 3, 85-100.
Auer, R., Cornelli, G., ve Frost, J. (2020). Rise of The Central Bank Digital Currencies: Drivers, Approaches and Technologies. Monetary and Economic Department BIS Working Papers No. 880.
Barontini, C., ve Holden, H., 2019. Proceeding With Caution-A Survey on Central Bank Digital Currency. Proceeding with Caution-A Survey on Central Bank Digital Currency, January 8. BIS Paper, No. 101.
Bech, M. L., Faruqui, U., Ougaard, F., ve Picillo, C. (2018). Payments are A-Changin’ but Cash Still Rules. BIS Quarterly Review, 3, 67-80.

Bezovski, Z. (2016). The Future of The Mobile Payment as Electronic Payment System. European Journal of Business and Management, 8(8), 127-132.
Bank for International Settlements. Annual Economic Report 2020. Central Banks and Payments in The Digital Era. Erişim adresi: https://www.bis.org/publ/arpdf/ar2020e3.htm.
Bindseil, U. (2020). Tiered CBDC and the Financial System. SSRN Electronic Journal, 21, 55-83. Erişim adresi: https://doi.org/10.2139/ssrn.3513422
Boar, C., Holden, H., ve Wadsworth, A. (2020). Impending Arrival - a Sequel to The Survey on Central Bank Digital Currency. BIS Papers, (107).
Boar, C. ve Wehrli, A. (2021). Ready, Steady, Go?-Results of The Third BIS Survey on Central Bank Digital Currency. Monetary and Economic Department, January 2021. BIS Papers No: 114
Brunnermeier, M. K., James, H., ve Landau, J. P. (2019). The digitalization of money. National Bureau of Economic Research Working Paper, 26300, 1-32.
Carapella, F. ve Flemming J. (2020, Kasım). Central Bank Digital Currency: A Literature Review. FEDS Notes. Washington: Board of Governors of the Federal Reserve System, Erişim adresi: https://doi.org/10.17016/2380-7172.2790.
Ceylan, F. (2024). Merkez Bankası Dijital Para Biriminin İncelenmesi: Mevcut Durum ve Değişen Eğilimler. İzmir İktisat Dergisi. 39(2). 568-589. Doi: 10.24988/ije.1422562
Demirkol, Z. (2019). Kripto Para: Tanımı, Hukuki Statüsü ve Vergilendirilmesi. Vergi Raporu, (236), 164-188.
Deng, R. (2023). Digital Transformation of Commercial Banks, Monetary Policy Transmission Efficiency and SME Financing: Empirical Evidence from the Chinese Market. Modern Economy, 14(7), 999-1028.
ECB, Hartmann, M., Hernandez, L., Plooij, M. ve Vandeweyer, Q. (2019). Are Instant Retail Payments Becoming the New Normal? A Comparative Study. 229, 1-59.
Elena Roxana DEAK, (2023). Merkez Bankası Dijital Para Birimi: Zorluklar ve Fırsatlar, Teorik ve Uygulamalı Ekonomi, Asociatia Generala a Economistilor din Romania / Editura Economica, (Special), 231-237.
Erdoğdu, C. (2004). Avrupa Birliği’nde Elektronik Ödeme Sistemlerindeki Gelişmeler. Bankacılar Dergisi, 15(48), 80-92.
Eşsiz, F. P. (2024). Dijitalleşme ve Para Politikası: Merkez Bankası Dijital Parası ve Finansal İstikrar İlişkisi, International Journal of Economics, Politics, Humanities and Social Sciences, 7(4), 373-383, Erişim adresi: https://doi.org/10.59445/ijephss.1545681
Fang, X. C., ve Huang, S. Y. (2020). Digital Currency and the Transformation of China’s Monetary Policy. Academic Forum, 43, 91-101.
Fernández Villaverde, J. ve Sanches, D. (2019). Can Currency Competition Work? Journal of Monetary Economics, 106, 1-15.
Erişim adresi: https://doi.org/10.1016/j.jmoneco.2019.07.003 Frost, J., Gambacarto, L. Huang, Y., Shin, H. S. ve Zbinden, P. (2019). Bigtech and The Changing Structure of Financial İntermediation, BIS Working Papers No:779.
Gedik Ünal, N. Ş. (2021). Anlık Ödeme Sistemleri ve Anlık Ödeme Sistemlerine Merkez Bankalarının Yaklaşımı [Uzmanlık Tezi]. Ödeme Sistemleri ve Finansal Teknolojiler Genel Müdürlüğü, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası.
Genç, H. O., ve Takagi, S. (2024). A Literature Review on The Design and Implementation of Central Bank Digital Currencies. International Journal of Economic Policy Studies, 18(1), 197-225.
Griffoli, M. T. M., Peria, M. M. S. M., Agur, M. I., Ari, M. A., Kiff, M. J., Popescu, M. A., ve Rochon, M. C. (2018). Casting light on central bank digital currencies. International Monetary Fund. SDN/18/08.
Haldane, A. G., Millard, S., ve Saporta, V. (2008). Future of Payment System, (1.Baskı). Routledge International Studies in Money and Banking. Routledge.
Huang, Y. ve Mayer, M. (2022). Digital Currencies, Monetary Sovereignty, and U.S.–China Power Competition. Policy and Internet, June, 1-24.
International Bank for Reconstruction and Development & The World Bank. (2021, Kasım). Central Bank Digital Currency: A Payments Perspective. Finance, Competitiveness & Innovation Global Practice Payment Systems Development Group. Washington, DC.
Issing, O. (2003). Monetary and Financial Stability: Is There a Trade-Off? BIS Papers, 18, 16–23.
Keister, T., ve Sanches, D. R. (2021). Should Central Banks Issue Digital Currency?. Available at SSRN: 3966817.
Koponen, A. (2006). E-Commerce, Electronic Payments. S. Luukkainen (Yay. haz.) Telecommunications Software and Multimedia Laboratory, Proceedings of the Research Seminar on Telecommunications Business
Innovation in Telecommunications içinde (s. 26-31). Helsinki University of Technology Publications.
Mancini-Griffoli, T., Peria, M. S. M., Agur, I., Ari, A., Kiff, J., Popescu, A. ve Rochon, C. (2018). Casting Light on Central Bank Digital Currency. IMF Staff Discussion Note, 8(18), 1-39.
Nwoke, J. (2024). Digital Transformation in Financial Services and FinTech: Trends, Innovations and Emerging Technologies. International Journal of Finance, 9(6), 1-24.
Omarini, A. (2017). The Digital Transformation in Banking and The Role of Fin Techs in the New Financial Intermedition Scenerio. The Journal of Finance, Economics and Trade (IJFET), 1-11.
Ponce J. (2020). Digitilization, Retail Payments and Central Bank Digital Currency. Bank of Spain Financial Stability Revıew, 39, 127-155.
Raskin, M.,ve Yermack, D. (2018). Digital Currencies, Decentralized Ledgers And The Future of Central Banking. In Research Handbook on Central Banking (ss. 474-486). Edward Elgar Publishing.
Schinasi, G. J. (2004). Defining Financial Stability. International Monetary Fund Working Paper. Washington, DC. WP/04/187.
Soderberg G. (2022). Behind the Scenes of Central Bank Digital Currency Emerging Trends, Insights, and Policy Lessons. In Collaboration with Marianne Bechara, Wouter Bossu, Natasha Che, Sonja Davidovic, John Kiff, Inutu Lukonga, Tommaso Mancini-Griffoli, Tao Sun, and Akihiro Yoshinaga Fintech Notes. February. International Monetary Fund Publication Service Note 2022/004. 1-27.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2006). Finansal İstikrar Raporu, 117-123.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2014). Ödeme Sistemleri. Türkiye’de Ödeme Sistemleri. TCMB Yay. Ankara.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2021). Ödeme Sistemlerinin Finansal Piyasa Altyapılarına İlişkin Prensiplere Uygunluk Beyanı. 1-22. Erişim adresi: https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/c34c2e8a-803a-4713-9c60842232677d67/FPAiP_UygunlukRaporu_Yay%C4%B1m4_2021_kamuyabeyan.pdf?MOD=AJPERES
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2022). Dijital Türk Lirası İş Birliği Platformu [Basın Duyurusu No: 2022-52]. Erişim adresi: https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Duyurular/Basin/2022/DUY2022-55
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2023). Dijital Birinci Faz Değerlendirme Raporu 2023, Erişim adresi: https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/509a3c6c-d906-4099-aa27-d1900d9227fc/Dijital+T%C3%BCrk+Liras%C4%B1+Birinci+Faz+De%C4%9Ferlendirme+Raporu.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE-509a3c6c-d906-4099-aa27-d1900d9227fc-oO.7xaH
Tourpe, H., Lannquist, A. ve Soderberg, G. (2023). A Guide to Central Bank Digital Currency Product Development 5P Methodology and Research and Development. IMF Fintech Note No 2023/007, International Monetary Fund, Washington, DC.
Viñals J., Blanchard O. ve Tiwari S. (2015, Ağustos 28). Monetary Policy and Financial Stability, International Monetary Fund. Washington, D.C.
Viñuela, C., Sapena, J. ve Wandosell, G. (2020). The Future of Money and The Central Bank Digital Currency Dilemma. Sustainability, 12(22), 9697, 1-22. doi:10.3390/su12229697
Vives, X. (2017). The Impact of Fintech on Banking, European Economy: Banks, Regulation, and the Real Sector, Year 3, Issue 2
Wen, X. X., ve Zhang, B. (2016). The Impact of Digital Currency on Monetary Policy. China Finance, No. 17, 24-26.
Zohar, N. ve Levy, D. (2022). Digital Transformation in Payments: Implications for Monetary Policy. International Monetary Fund Working Paper, 65-84.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Para-Bankacılık, Finansal Ekonomi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hayrettin Tüleykan ^*
0000-0002-6860-2572
Türkiye

Şeyda Akkuş Bu kişi benim
0000-0003-0825-7057
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

5 Şubat 2025

Kabul Tarihi

6 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 16 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.1633444

IZ

https://izlik.org/JA87JS78JH

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Tüleykan, H., & Akkuş, Ş. (2026). DİJİTALLEŞME ÇAĞINDA MERKEZ BANKALARI VE MERKEZ BANKALARININ ÖDEME SİSTEMLERİNDEKİ ROLÜ. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(2), 471-496. https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.1633444

AMA

1.Tüleykan H, Akkuş Ş. DİJİTALLEŞME ÇAĞINDA MERKEZ BANKALARI VE MERKEZ BANKALARININ ÖDEME SİSTEMLERİNDEKİ ROLÜ. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2026;16(2):471-496. doi:10.18074/ckuiibfd.1633444

Chicago

Tüleykan, Hayrettin, ve Şeyda Akkuş. 2026. “DİJİTALLEŞME ÇAĞINDA MERKEZ BANKALARI VE MERKEZ BANKALARININ ÖDEME SİSTEMLERİNDEKİ ROLÜ”. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 16 (2): 471-96. https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.1633444.

EndNote

Tüleykan H, Akkuş Ş (01 Haziran 2026) DİJİTALLEŞME ÇAĞINDA MERKEZ BANKALARI VE MERKEZ BANKALARININ ÖDEME SİSTEMLERİNDEKİ ROLÜ. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 16 2 471–496.

IEEE

[1]H. Tüleykan ve Ş. Akkuş, “DİJİTALLEŞME ÇAĞINDA MERKEZ BANKALARI VE MERKEZ BANKALARININ ÖDEME SİSTEMLERİNDEKİ ROLÜ”, Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, c. 16, sy 2, ss. 471–496, Haz. 2026, doi: 10.18074/ckuiibfd.1633444.

ISNAD

Tüleykan, Hayrettin - Akkuş, Şeyda. “DİJİTALLEŞME ÇAĞINDA MERKEZ BANKALARI VE MERKEZ BANKALARININ ÖDEME SİSTEMLERİNDEKİ ROLÜ”. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 16/2 (01 Haziran 2026): 471-496. https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.1633444.

JAMA

1.Tüleykan H, Akkuş Ş. DİJİTALLEŞME ÇAĞINDA MERKEZ BANKALARI VE MERKEZ BANKALARININ ÖDEME SİSTEMLERİNDEKİ ROLÜ. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2026;16:471–496.

MLA

Tüleykan, Hayrettin, ve Şeyda Akkuş. “DİJİTALLEŞME ÇAĞINDA MERKEZ BANKALARI VE MERKEZ BANKALARININ ÖDEME SİSTEMLERİNDEKİ ROLÜ”. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, c. 16, sy 2, Haziran 2026, ss. 471-96, doi:10.18074/ckuiibfd.1633444.

Vancouver

1.Hayrettin Tüleykan, Şeyda Akkuş. DİJİTALLEŞME ÇAĞINDA MERKEZ BANKALARI VE MERKEZ BANKALARININ ÖDEME SİSTEMLERİNDEKİ ROLÜ. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 01 Haziran 2026;16(2):471-96. doi:10.18074/ckuiibfd.1633444