Türkiye’de kadın cinayeti haberlerinde eril söylem, epizodik habercilik ve gazetelerin ideolojik duruşu: Bir vaka analizi olarak Başak Cengiz cinayeti

Öz

Kadın cinayetleri haberlerinde kadın ile erkek arasında tanıdıklık bağı olduğunda erkeği haklılaştıran ve masumlaştıran söylemlerin baskınlığı dikkati çekmektedir. Aynı zamanda, kıyafeti gibi kadına yönelik suçlayıcı yaklaşımın olduğu da görülmektedir. Bu araştırmada, taraflar arasında tanıdıklık bağı olmadığında ve kadının görünümü gibi meşrulaştırma araçları olmadığında haberlerde ataerkil söylemin devam edip etmediğinin araştırılması amaçlanmıştır. Ayrıca, haberlerin çerçevelenme şekli olayların kamuoyu tarafından nasıl algılanacağını etkilemektedir. Araştırma, bu konudaki haberlerin hangi çerçevede ele alındığının ve çerçevelemenin gazetelerin ideolojik duruşuna göre değişip değişmediğinin incelenmesi de amaçlanmıştır. Bu noktada, Başak Cengiz’in tanımadığı bir erkek tarafından öldürülmesine dair 12 ulusal basındaki haberler, Van Dijk’in söylem analizi ve İyengar’ın haber çerçeveleme yaklaşımıyla incelenmiştir. Araştırmada, kadın cinayeti haberlerinde medyanın erkeği masumlaştıran ve meşrulaştıran dilinin kurban ile saldırgan arasında tanışıklık olmadığında da değişmediği ve kadının dış görünüşüne dair ayrımcı söylemler inşa edilemediğinde, bu kez ‘kadının zayıflığı’ mitinin devreye girdiği tespit edilmiştir. Türk basınının, kadın cinayetinde epizodik habercilik yürüttüğü, tematik haberciliği daha çok sol eğilimli gazetelerin sergilediği, bazı sağ/muhafazakâr eğilimli gazetelerde kadın cinayetinin siyasetin konusu olmadıkça yer dahi bulmadığı görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Türk basını
• kadın cinayeti
• Başak Cengiz
• çerçeveleme
• söylem

Patriarchal discourse, episodic journalism, and ideological stances in newspapers’ feminicide news in Türkiye: A case study of Başak Cengiz murder

Öz

News coverage of violence against women frequently employs patriarchal discourse that implicitly justifies male perpetrators, especially in cases involving known relationships. Violence against women is also legitimized by focusing on victimblaming notions, such as women’s attire and behaviors. This study examines whether patriarchal discourse persists in Turkish news coverage even when victim and perpetrator have no prior connection and discriminatory justifications based on women’s attire are irrelevant. Additionally, recognizing the significant role of framing in news stories in shaping public discourse, this study explores framing strategies adopted by Turkish newspapers in reporting femicide and investigates whether these frames differ according to newspapers’ ideological orientations. Integrating van Dijk’s Critical Discourse Analysis and Iyengar’s framing approach, this study analyzes news stories from 12 national newspapers regarding the murder of Başak Cengiz by an unfamiliar male perpetrator. Findings reveal that patriarchal language consistently, legitimizing male violence irrespective of the relationship between the parties. In the absence of traditional victimblaming narratives, the press constructed alternative myth centered on perceived female vulnerability. Furthermore, the analyzed newspapers predominantly utilized episodic framing with thematic framing primarily observed in left leaning newspapers. Some right wing newspapers chose not to report on the femicide unless they have political relevance.

Anahtar Kelimeler

• Femicide
• Basak Cengiz
• Turkish press
• discourse
• framing

Kaynakça

1. Anadolu Ajansı (2024). Muhabir. AA Kitap google scholar
2. Akkaş, İ. & Uyanık, Z. (2016). Kadına yönelik şiddet. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 6 (1), 32-42. google scholar
3. Alat, Z. (2006). News coverage of violence against women: The Turkish case. Feminist Media Studies, 6(3), 295–314. https://doi.org/10. 1080/14680770600802041 google scholar
4. Altınay, G. A. & Arat, Y. (2007). Türkiye’de kadına yönelik şiddet. Punto Baskı. google scholar
5. Altun, A. & Bek, M. G. (2013). Haberlerde aile içi şiddetin temsili. Kadın Araştırmaları Dergisi, 13, 1-34. google scholar
6. Antmen, D. (2023). Explaining the justification of violence against women based on the system justification theory. Nesne, 11(29), 503-518. google scholar
7. Arslan, M. (2017). İktidar ve medyatik şiddet: Özgecan Aslan ve Şefika Etik cinayetleri analizi. Marmara İletişim Dergisi, 27, 135-160. google scholar
8. Aslan, A., & Kırışkan, İ. (2022). Türkiye’de kadın cinayeti haberlerinin içerik analizi (2008-2021). International Journal of Social Inquiry, 15(1), 85-104. https://doi.org/10.37093/ijsi.1034519 google scholar

9. Atuk, F. G. (2021). Kadın, şiddet, medya ve temsil ilişkisini yeniden düşünmek: Medyada ve medya aracılığı ile kadına karşı kadın şiddeti. google scholar
10. Aksaray İletişim Dergisi, 3(2), 258-285. https://doi.org/10.47771/aid.935672 google scholar
11. Avcı, F., & Güdekli, İ.A. (2018). Toplumsal cinsiyet ve medya ilişkisi: Yazılı basında kadına şiddet ve kadın cinayetleri haberleri üzerine bir analiz. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(2), 475-506. google scholar
12. Aydın, B. Kocagazioğlu, S. Arda, Ö. & Gölge, Z. (2016). Basında kadına yönelik şiddet haberlerinin ele alınış biçimlerinin karşılaştırılması. Türk Psikoloji Yazıları, 19(Özel), 64-75. google scholar
13. Aytaç, S., Sert Eteman, F., Çetin Aydın, G., Reçber, B., & Yılmaz, E. (2016). Kadına yönelik şiddetin dünü, bugünü, yarını: Kestirim tabanlı bir araştırma. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Konferansları Dergisi, 54, 275–297. https://doi.org/10.18359/soskon.285520 google scholar
14. Basdogan, M., Ozdogan, Z., & Huber, Lesa (2021). How ageist and sexist framing is used in Turkish media to normalize femicide: A content Aanalysis, International Journal of Communication, (15), 3089–3114 google scholar
15. Bayhantopçu, E. (2017). Toplumsal cinsiyet eşitsizliği üzerinde yazılı basında kadın temsilinin rolü. The Journal of Social Science, 1(2), 83-93. google scholar
16. Bezirgan Arar, Y. (2017). Kadın cinayetlerinde şiddeti sergilemek: Şefika Etik vakası üzerine bir inceleme. Karadeniz Teknik Üniversitesi İletişim Araştırmaları Dergisi, 7(2), 104-123. google scholar
17. Binark, M. & Bek, M.G. (2007). Eleştirel medya okuryazarlığı: Kuramsal yaklaşımlar ve uygulamalar. Kalkedon. google scholar
18. Binark, M. & Bek, M. G. (2010). Eleştirel medya okuryazarlığı: Kurumsal yaklaşımlar ve uygulamalar. Kalkedon. google scholar
19. Carrabine, E., Cox P., Lee, M., Plummer K. & South, N. (2009). Criminology:A sociological introduction. Routledge. google scholar
20. Corradi, C., Marcuello-Servós, C., Boira, S., & Weil, S. (2016). Theories of femicide and their significance for social research. Current Sociology, 64(7), 975-995. https://doi.org/10.1177/0011392115622256 google scholar
21. Coşkun, A., & Köse, H. (2018). Hurriyet.com.tr’de kadın cinayeti haberlerinin retorik haber çözümleme yöntemi açısından incelenişi. Al Farabi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 2(4), 191-222. google scholar
22. Çiçek H. (2017). Döngüsel bir eylem-olgu olarak şiddet. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimleri Enstitüsü Dergisi, (34), 141-152. google scholar
23. Doğan Haber Ajansı. (2021, November 10). Ataşehir'de samuray kılıçla saldırıya uğrayan kadın hayatını kaybetti. https://www.dha.com. google scholar
24. tr/istanbul/atasehirde-samuray-kilicla-saldiriya-ugrayan-kadin-hayatini-kaybetti/haber-1859180 google scholar
25. Dursun, Ç. (2010). Kadına yönelik şiddet karşısında haber etiği. Fe Dergi, 2(1): 19-32. google scholar
26. Ercan, N. (2009). The predictors of attitudes toward physical wife abuse: Ambivalent sexism, system justification and religious orientation (Master’s thesis, Middle East Technical University). Middle East Technical University Theses Archive. google scholar
27. Flood, M., & Pease, B. (2009). Factors influencing attitudes to violence against women. Trauma, Violence, & Abuse, 10(2), 125–142. https:// doi.org/10.1177/1524838009334131 google scholar
28. Ghanbarlou, R.M. (2020). Kadına yönelik şiddeti etkileyen toplumsal faktörler üzerine sosyolojik bir inceleme. Tarsus Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(1), 58-68. google scholar
29. Gökulu, G. (2018). Medya ve suç korkusu ilişkisi üzerine bir değerlendirme. Social Sciences Studies Journal, 4(14), 585-594. google scholar
30. Gökulu, G. & Hosta, N. (2013). Basında kadına yönelik şiddet haberlerinin analizi: Hürriyet, Sabah ve Posta gazeteleri örneği (2005-2008). google scholar
31. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(2), 1829-1850. google scholar
32. Gündüz, F. (2018). Kadına yönelik şiddet: Cinayet haberi çözümlemesi. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 6(1), 297-318. google scholar
33. Güneş, G., & Yıldırım, B. (2019). Cinsiyet temelli bir savaş: Kadın cinayetlerinin medyada temsili üzerine bir değerlendirme. Toplum ve Sosyal Hizmet, 30(3), 936-964. https://doi.org/10.33417/tsh.622587 google scholar
34. Hortaçsu, N., Kalaycioĝlu, S. & Rittersberger-Tiliç, H. (2003) Intrafamily aggression in Turkey: Frequency, instigation, and acceptance. The Journal of Social Psychology, 143(2), 163-184. google scholar
35. Ilgın, H. Ö., & Karagül, D. (2023) Medya ve kadın cinayetleri: Çanakkale yerel medya örneği. İletişim Çalışmaları Dergisi, 9 (2), 149-188. google scholar
36. Iyengar, S. (1990). Framing responsibility for political issues: The case of poverty. Political Behavior, 12)1), 19-40. google scholar
37. Iyengar, S. (1991). Is anyone responsible? How television frames political issues. University of Chicago Prepp. google scholar
38. Iyengar, S. (1996). Framing responsibility for political issues. Annals of the American Academy of Political and Social Science, Vol. 546, pp. 59-70 google scholar
39. İnam, Ö. & Şahin, N. H. (2020). Kadına yönelik şiddetin Türk medyasındaki temsil şekli sistematik derleme araştırması. Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, 4(1), 1-15 google scholar
40. İnal, A. (2003). Medyanın etkisi sorunsalına başka bir bakış. In P. Alankuş (Ed.), Medya ve toplum (pp. 59–74). IPS İletişim Vakfı. google scholar
41. Kafadar, H. (2018). Artan tehlike, medyada yansıyan kadın cinayetleri. ADYÜ Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(3), 1118-1125. https://doi:10.30569/ adiyamansaglik.477619 google scholar
42. Kara, Z. & Uluç, M.A. (2019). Şiddetin cinsiyeti: Bir modern toplum anksiyetesi. Şarkiyat, 11(3), 1566-1581. https://doi.org/10.26791/sarkiat. 655891 google scholar
43. Karabulut E., Kahraman F., Gezgin Yazıcı H., & Özgür G. (2020). Günlük gazete haberlerinde kadına yönelik şiddet. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 3(2), 146-152. https://doi.org/10.38108/ouhcd.728854 google scholar
44. Lule, J. (2001). Daily news, eternal stories: The mythological role of journalism. Guilford. google scholar
45. Medyaradar (2021). Tirajlar. Retrieved from https://www.medyaradar.com/tirajlar. google scholar
46. Meyers, M. (1997). News coverage of violence against women, engendering Blame. Sage google scholar
47. Muratoğlu Pehlivan, B., & Atalay, G. E. (2022). Türkiye medyasinda kayip beyaz kadin sendromu. Yeni Yüzyıl’da İletişim Çalışmaları, 1(5), 46-62. google scholar
48. Nelson, T. E., & Kinder, D. R. (1996). Issue frames and group-centrism in American public opinion. The Journal of Politics, 58(4), 1055–1078. google scholar
49. Niyas, R. (2023). Gender-based violence theories, prevalence and the legal framework in Sri Lanka: Part II. Weekly Epidemiological Report, 50(52). Epidemiology Unit, Ministry of Health, Sri Lanka. google scholar
50. Özçakır, A., Bayram, N., Ergin, N., Selimoğlu, K., & Bilgel, N. (2008). Attitudes of Turkish men toward wife beating: A study from Bursa, Turkey. Journal of Family Violence, 23, 631-638. google scholar
51. Öztürk, M. (2015). Medya ve suç korkusu arasındaki ilişki. The Journal of Academic Social Science Studies, 251-263. google scholar
52. Press Advertising Agency. (2022). 2022 yılı basın çalışanları istatistikleri açıklandı. https://bik.gov.tr/kurumsal-haberler/2022-yili-basin- calisanlari-istatistikleri-aciklandi/ google scholar
53. Radford J. (1992). Introduction. In J. Radford & D. Russell, Femicide: The politics of woman killing (pp. 3–12). Twayne. google scholar
54. Republic of Türkiye Ministry of Family and Social Policies, & Hacettepe University. (2015). Research on domestic violence against women in Turkey. google scholar
55. Official Gazette of the Republic of Türkiye. (2012). Ailenin korunması ve şiddetin önlenmesine dair kanun. https://www.resmigazete.gov. tr/eskiler/2012/03/20120320-16.htm google scholar
56. Özer, Ö. (2017). Medyada şiddet kullanımı: Şiddet ekonomisi, medyanın ideolojik şiddeti ve yetiştirme kuramı açısından bir değer- lendirme. Marmara İletişim Dergisi, (27), 1-19. google scholar
57. Sallan Gül, P., & Altındal, Y. (2015). Medyada kadın cinayeti haberlerindeki cinsiyetçi izler: Radikal gazetesi. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 24, 168-188. https://doi.org/10.31123/akil.437465 google scholar
58. Sayın, Z. (2003). İmgenin Pornografisi. Metip. google scholar
59. Silsüpür, Ö., & Karadere, Y. (2022). Kadına yönelik şiddet haberlerinin yazılı basında sunumu: Gazete içerikleri üzerinden karşılaştırmalı inceleme. Aksaray İletişim Dergisi, 4(1), 1-20. https://doi.org/10.47771/aid.1028453 google scholar
60. Tekeli, S.E. (2016). Kadın cinayetlerinin haberleştirilmesi bağlamında medya etiğini yeniden tartışmak: Habertürk gazetesi örneği. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi, 1(1), 129-142. google scholar
61. Timisi, N. (1997). Medyada cinsiyetçilik. T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürleri. google scholar
62. Turkish Statistical Institute. (2022). Yazılı medya ve uluslararası standart kitap numarası istatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yazili-Medya-ve-Uluslararasi-Standart-Kitap-Numarasi-Istatistikleri-2022-49423 google scholar
63. Turkish Journalists Association. (2016). Kadın ve medya: Toplumsal cinsiyet eşitlikçi haber kılavuzu. https://tgc.org.tr/images/kadin_ve_ medya_kilavuz.pdf google scholar
64. Turkish Journalists' Union. (2023). Türkiye’de gazetecilik: Algı ve profil araştırması. https://tgs.org.tr/wp-content/uploads/2023/07/Turkiyede-gazetecilik-algi-ve-profil-arastirmasi-TGS.pdf google scholar
65. Uçak, O. (2020) Medyada kadın haberleri üzerinden kadının temsili. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(3), 157-175. google scholar
66. United Nations. (1993, December 20). Declaration on the elimination of violence against women: Proclaimed by General Assembly reso- lution 48/104. https://www.un.org/en/genocideprevention/documents/atrocity-crimes/Doc.21_declaration%20elimination%20 vaw.pdf google scholar
67. Ünal, B. (2021). Geçmişten geleceğe habercilik yaklaşımlarında dönüşümler. In E. Temir (Ed.), Medya çalışmaları: Tarih, dijitalleşme ve dönüşüm (pp. 37–84). Nobel. google scholar
68. Van Dijk, T. A. (1988). News as discourse. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. google scholar
69. Van Dijk, T. A. (1995). Discourse semantics and ideology. Discourse & Society, 6(2), 243-289. google scholar
70. Van Dijk, T. A. (2005). Critical discourse analysis. In D. Schiffrin, D. Tannen, & H. E. Hamilton (Eds.), The handbook of discourse analysis (pp. 466–479). Blackwell Publishing. google scholar
71. Van Veen, S., Cansfield, B., & Muir-Bouchard, S. (2018). Let’s stop thinking it is normal [Oxfam Research Report]. Oxfam. https://oi-files-d 8-prod.s3.eu-west-2.amazonaws.com/s3fs-public/file_attachments/rr-lets-stop-thinking-normal-evaw-social-norms-251118-en. pdf google scholar
72. We Will Stop Femicide Platform. (n.d.). Veriler. https://kadincinayetlerinidurduracagiz.net/kategori/veriler google scholar
73. World Health Organization. (2012). Understanding and addressing violence against women: Overview. https://www.who.int/ publications/i/item/WHO-RHR-12.35 google scholar
74. Yazıcı, F. & Şahbaz, Y. D. (2020). Toplumsal cinsiyet bağlamında kadına yönelik şiddet ve Türkiye’de yazılı basına yansıması. Intermedia International E-journal, 7(12), 129-149. google scholar
75. Yıldırım, B. Dudu, E. (2015). Farklı yayın politikalarına sahip gazetelerde kadına yönelik şiddetin sunumu. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(3), 23-50. google scholar
76. Yıldız, P.Ö. & Erdoğan, H.N. (2023). İstatistiklerle Türkiye’de kadın cinayetleri 2019-2022. Polis Akademisi. google scholar
77. Yılmaz, E., & Ören, B. (2021). Kadına yönelik şiddet ve kadın cinayetlerinin medyada yansıması. Atatürk Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, 3(1), 46-53. google scholar