Ortaokul Öğrencilerinin Dijital Bağımlılıkları ile Akademik Motivasyonları Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi

Yıl 2025, Cilt: 54 Sayı: 3, 819 - 848, 31.12.2025

Cengiz Ağlar , Aysel Arslan

Öz

Bu araştırma, ortaokul öğrencilerinin dijital bağımlılıkları ile akademik motivasyonları arasındaki ilişkiyi ve farklı değişkenlere göre düzeylerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın örneklem grubu 2023-2024 yılı güz yarıyılında Sivas il merkezindeki yedi farklı ortaokula devam eden 930 (506 kız-424 erkek) öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmada nicel araştırmalarda kullanılan tarama yöntemi tercih edilmiştir. Araştırmada Şahin ve diğerleri (2019) tarafından geliştirilen tek boyutlu “Dijital Bağımlılık Ölçeği” ve Yurt ve Bozer (2015) tarafından geliştirilen yedi alt boyutlu “Akademik Motivasyon Ölçeği” kullanılmıştır. Veriler normallik varsayımını karşıladığı için bağımsız gruplar t-testi, ANOVA, Tukey ve Pearson korelasyon testleri gibi parametrik analizler uygulanmıştır. Bulgulara göre; katılımcıların dijital bağımlılıklarında cinsiyette kızlar, sınıf düzeyinde alt sınıflar ve anne eğitim düzeyi yüksek olanlar lehine; akademik motivasyonda ise saptanan bu farklılıklara ek olarak baba eğitim düzeyi yüksek olanlar lehine anlamlı farklılıklar belirlenmiştir (p< .05). Katılımcıların dijital bağımlılıkları ile akademik motivasyonlarının toplam puana göre negatif yönde düşük düzeyde bir ilişkiye sahiptir. DBÖ ve AMÖ’nün alt boyutlarına göre ilişkisine bakıldığında dijital bağımlılığın içsel ve dışsal motivasyon ile negatif yönde düşük düzeyde; motivasyonsuzluk alt boyutuyla pozitif yönde orta düzeyde bir ilişkisi vardır. Öğrencilerin akademik motivasyonlarının yüksek tutulması için dijital bağımlılıklarının okul ve aile iş birliği ile kontrol altında tutulmasını önermekteyiz.

Anahtar Kelimeler

Dijital Bağımlılık , Akademik Motivasyon , Ortaokul , Öğrenci

Etik Beyan

Bu araştırmanın planlanması, verilerin toplanması, analizi ve raporlanması sırasında “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi”nde yer alan etik ilke ve kurallara uyulmuştur. Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine aykırı herhangi bir uygulama yapılmamış ve araştırmaya katılan tüm bireysel katılımcılardan bilgilendirilmiş onam alınmıştır.

Determining the Relationship Between Secondary School Students' Digital Addictions and Academic Motivation

Öz

This study aims to investigate the relationship between digital addiction and academic motivation levels among middle school students and to examine how these variables differ according to various demographic factors. The sample consisted of 930 students (506 female, 424 male) from seven middle schools in Sivas during the fall semester of the 2023-2024 academic year. Employing a quantitative survey design, the research utilized the one-dimensional Digital Addiction Scale developed by Şahin et al. (2019) and the seven-subdimension Academic Motivation Scale developed by Yurt and Bozer (2015). Since the data met the assumption of normality, we applied parametric analyses such as independent samples t-test, one-way ANOVA, Tukey post hoc tests, and Pearson correlation tests. that digital addiction levels differed significantly in favor of female students, students in lower grade levels, and those whose mothers had higher educational attainment. In terms of academic motivation, significant differences were also observed in favor of students whose fathers had higher educational levels, in addition to the aforementioned variables (p< .05). A low-level negative correlation was found between total digital addiction and academic motivation scores. Furthermore, digital addiction correlated negatively at a low level with intrinsic and extrinsic motivation, but positively at a moderate level with amotivation. We recommend that students' digital addiction be controlled through school-family cooperation to maintain and enhance academic motivation.

Anahtar Kelimeler

Digital Addiction , Academic Motivation , Secondary School , Student

Etik Beyan

During the planning, data collection, analysis, and reporting of this research, ethical principles and rules specified in the "Higher Education Institutions Scientific Research and Publication Ethics Directive" were followed. No practice contrary to Scientific Research and Publication Ethics was conducted, and informed consent was obtained from all individual participants involved in the research.

Kaynakça

• Akgümüş, M. F., Ergin, Z. Ö., & Büyükgöze-Kavas, A. (2022). Ortaokul öğrencilerinin akademik motivasyonlarının yordayıcısı olarak okul atmosferi ve sosyo-demografik değişkenler. Ege Eğitim Dergisi, 23(2), 102–115. https://doi.org/10.12984/egeefd.1026157
• American Psychological Association. (2023, November 12). Addiction. APA Dictionary of Psychology. http://meb.ai/2zqx25
• Arslan, A. (2021a). Ortaokul öğrencilerinin akademik motivasyonları ve matematiksel üstbiliş farkındalıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Journal of Computer and Education Research, 9(18), 655–681. https://doi.org/10.18009/jcer.917559
• Arslan, A. (2021b). Üniversite öğrencilerinin başarı hedef yönelimlerinin çeşitli değişkenler açısından belirlenmesi. Türkiye Eğitim Dergisi, 6(2), 394–411.https://dergipark.org.tr/tr/pub/turkegitimdergisi/issue/66454/882837
• Arslankoç, S., & Koçak, O. (2023). İstanbul’daki üniversite öğrencilerinin akademik motivasyon, boş zaman yönetimi ve karar vermeyi erteleme eğilimleri arasındaki ilişki. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 14(2), 150–181. https://doi.org/10.51460/baebd.1222538
• Atasever, A. N., Çelik, L., & Eroğlu, Y. (2023). Mediating effect of digital addiction on the relationship between academic motivation and life satisfaction in university students. Participatory Educational Research, 10(1), 17–41. https://doi.org/10.17275/per.23.2.10.1
• Bardakcı, M. Ö. (2021, Nisan 15-17). Teşhir toplumunun yeni tehlikesi: Tween fenomeni. 9 Türkiye Lisansüstü Çalışmaları Kongresi, Kocaeli, Türkiye. http://meb.ai/2i3Hnf
• Besser, B., Loerbroks, L., Bischof, G., Bischof, A., & Rumpf, H. J. (2019). Performance of the DSM-5-based criteria for Internet addiction: A factor analytical examination of three samples. Journal of Behavioral Addictions, 8(2), 288–294. https://doi.org/10.1556/2006.8.2019.19
• Block, J. J. (2008). Issues for DSM-V: Internet addiction. American Journal of Psychiatry, 165(3), 306–307. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2007.07101556
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2013). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Chamberlin, K., Yasué, M., & Chiang, I. C. A. (2023). The impact of grades on student motivation. Active Learning in Higher Education, 24(2), 109–124. https://doi.org/10.1177/1469787418819728 Creswell, J. W. (2013). Research design. SAGE.
• Demireğen, Z., & Şener, T. (2021). Ergenlik dönemindeki öğrencilerin duygu düzenleme becerileri ile akademik güdülenmeleri arasındaki ilişki. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(2), 593–618. https://doi.org/10.26468/trakyasobed.797481
• Deniz-Akan, D., Koşar, C., Sevgi-Doğan, E., Yıldız, S., Göktaş, G., & Çınar-Pakyüz, S. (2021). Hemşirelik öğrencilerinin hemşirelik imajına yönelik algıları ile akademik motivasyonları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Investigation of the relationship between nursing students’ perceptions about nursing]. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Dergisi, 9(1), 362–373. https://doi.org/10.33715/inonusaglik.794807
• Dilci, T. (2023). Dijitalim. Sen Yayınları.
• Dilci, T., & Ağlar, C. (2023). Dijitist dünyada değersizsiniz. Sen Yayınları.
• Dilci, T., Arslan, A., & Ersoy, M. (2019). 0-12 yaş aralığındaki çocukların dijital bağımlılık düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre belirlenmesi. Tarih Okulu Dergisi, 12(38), 122–142. http://dx.doi.org/10.14225/Joh1514
• Dou, D., & Shek, D. T. L. (2021). Predictive effect of internet addiction and academic values on satisfaction with academic performance among high school students in mainland China. Frontiers in Psychology, 12, 1-12. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.797906
• Felez-Nobrega, M., Raine, L. B., Haro, J. M., Wijndaele, K., & Koyanagi, A. (2020). Temporal trends in leisure-time sedentary behavior among adolescents aged 12-15 years from 26 countries in Asia, Africa, and the Americas. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 17(1), 1–11. https://doi.org/10.1186/s12966-020-01010-w
• Ferlazzo, L. (2023). The student motivation handbook. Routledge.
• Gökçearslan, Ş., & Durakoğlu, A. (2014). Ortaokul öğrencilerinin bilgisayar oyunu bağımlılık düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 23, 419–435. https://dergipark.org.tr/tr/pub/zgefd/issue/47938/606448
• Gül, I., & Özgür, H. (2023). Ortaokul öğrencilerinin dijital oyun bağımlılıkları ile ailelerin dijital ebeveynlik farkındalıkları arasındaki ilişkinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 13(3), 2032–2071. https://doi.org/10.24315/tred
• Güvendi, B., Tekkurşun-Demir, G., & Keskin, B. (2019). Ortaokul öğrencilerinde dijital oyun bağımlılığı ve saldırganlık. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 11(18), 1194–1217. https://doi.org/10.26466/opus.547092
• İçen, B., & Uysal, G. (2021). İlköğretim birinci kademe öğrencilerinin sanal oyun bağımlılık düzeylerinin belirlenmesi. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 14(3), 532–544. https://doi.org/10.26559/mersinsbd.856867 Kareem, A. F., Aaiz, F. L., & Shihab, L. A. (2021). Internet addiction and its relationship to academic achievement motivation towards middle school. International Journal of Pharmaceutical Research, 13(01), 4005–4012. https://doi.org/10.31838/ijpr/2021.13.01.578
• Kazaz, N., Dilci, T., & Ağlar, C. (2022a). Examining 8th graders’ use of technology in the pandemic period. Cypriot Journal of Education, 17(1), 268–283. https://doi.org/10.18844/ cjes.v17i1.6707
• Kazaz, N., Dilci, T., & Karadaş, T. (2022b). Effects of digital media on education (Meta-thematic analysis). International Journal of Emerging Technologies in Learning, 17(16), 222–242. https://doi.org/10.3991/ijet.v17i16.32181
• Király, O., Koncz, P., Griffiths, M. D., & Demetrovics, Z. (2023). Gaming disorder : A summary of its characteristics and aetiology. Comprehensive Psychiatry, 122(152376), 1–11. https://doi.org/10.1016/j.comppsych.2023.152376
• Korkmazer, F. (2020). Üniversite öğrencilerinin akademik motivasyon algılarının incelenmesi üzerine bir alan çalışması. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilgimler Fakültesi Dergisi, 10(20), 502–515. https://dergipark.org.tr/tr/pub/duiibfd/issue/57937/809312
• Küçük, Y., & Çakır, R. (2020). Ortaokul öğrencilerinin dijital oyun bağımlılıklarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Turkish Journal of Primary Education (TUJPED), 5(2), 133–154. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tujped/issue/58028/791123
• Locke, E. A. (2023). What is motivation. In M. Bong, R. Johnmarshall, & S. Kim (Eds.), Motivation science (pp. 41–50). Oxford University Press.
• Meng, S. Q., Cheng, J. L., Li, Y. Y., Yang, X. Q., Zheng, J. W., Chang, X. W., Shi, Y., Chen, Y., Lu, L., Sun, Y., Bao, Y. P., & Shi, J. (2022). Global prevalence of digital addiction in general population: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology Review, 92(102128), 1–12. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2022.102128
• Mocoşoğlu, B., & Yorulmaz, B. (2023). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin dijital oyun bağımlılık düzeyleri ile ders çalışma alışkanlıkları arasındaki ilişki: Ümraniye örneği. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 13(2), 459–492. https://doi.org/10.18039/ajesi.1270411
• Ocak, G., & Atasever, A. N. (2020). Üniversite öğrencilerinde hayatın amacı ve akademik motivasyon arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yönetim ve Çalışma Dergisi, 4(1), 93–112. http://meb.ai/Uct5Eiw
• Orhan, B., & Demir, S. (2022). Uzaktan eğitimin öğrencilerin Türkçe derslerine yönelik akademik motivasyonlarına yansımaları. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 32(3), 933–949. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1129645
• Statista. (2023, November 12). Number of internet and social media users worldwide as of July 2023. Statista. https://www.statista.com/statistics/617136/digital-population-worldwide/
• Su, W., Han, X., Jin, C., Yan, Y., & Potenza, M. N. (2019). Are males more likely to be addicted to the internet than females? A meta-analysis involving 34 global jurisdictions. Computers in Human Behavior, 99, 86–100. https://doi.org/10.1016/j.chb.2019.04.021
• Şahin, M., Keskin, S., & Yurdugül, H. (2019). Impact of family support and perception of loneliness on game addiction analysis of a mediation and moderation. International Journal of Game-Based Learning (IJGBL), 9(4), 15-30. https://doi.org/10.4018/IJGBL.2019100102
• Tangmunkongvorakul, A., Masika, P., Id, M., Tsubohara, Y., Suguimoto, P., Ono-kihara, M., & Kihara, M. (2020). Factors associated with smartphone addiction : A comparative study between Japanese and Thai high school students. PLoS ONE, 15(9), 1–13. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0238459
• Tomaszek, K., & Muchacka-Cymerman, A. (2021). Be aware of burnout! the role of changes in academic burnout in problematic facebook usage among university students. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(8055), 1–16. https://doi.org/10.3390/ijerph18158055
• Tóth-Király, I., Orosz, G., Dombi, E., Jagodics, B., Farkas, D., & Amoura, C. (2017). Cross-cultural comparative examination of the Academic Motivation Scale using exploratory structural equation modeling. Personality and Individual Differences, 106, 130–135. https://doi.org/10.1016/j.paid.2016.10.048
• Türkyılmaz, F., Doğan, S., Doğan, N. T., & Ekinci, F. (2022). Ortaokul öğrencilerinin akademik motivasyon düzeylerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi (Şırnak örneği). Journal of Current Researches on Social Sciences, 12(2), 163–176. https://doi.org/10.26579/jocress.12.2.5
• Vallerand, R. J., Pelletier, L. G., Blais, M. R., Briere, N. M., Senecal, C., & Vallieres, E. F. (1992). The Academic Motivation Scale: A measure of intrinsic, extrinsic, and amotivation in education. Educational and Psychological Measurement, 52(4), 1003–1017. https://doi.org/10.1177/0013164492052004025
• Wichstrøm, L., Stenseng, F., Belsky, J., von Soest, T., & Hygen, B. W. (2019). Symptoms of internet gaming disorder in youth: Predictors and comorbidity. Journal of Abnormal Child Psychology, 47(1), 71–83. https://doi.org/10.1007/s10802-018-0422-x
• Xie, K., Vongkulluksn, V. W., Cheng, S. L., & Jiang, Z. (2022). Examining high-school students’ motivation change through a person-centered approach. Journal of Educational Psychology, 114(1), 89–107. https://doi.org/10.1037/edu0000507
• Yenay, O. & Deniz, L. (2019). Ortaokul ve lise öğrencilerinin sosyal medyayı kullanım amaçlarının incelenmesi. Sosyal Bilimler Dergisi, 6(35), 581-599. https://doi.org/10.16990/SOBIDER.4829
• Yaman, F., Çubukcu, A., Küçükali, M., Kabakçı Yurdakul, I. (2020). Ortaokul ve lise öğrencilerinin sosyal medya kullanımı ve dijital oyun oynama durumları. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 160–174. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1013016
• Yıldırım, A., & Şimsek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yurt, E. (2022). Türkiye’de akademik motivasyon konusunda yapılan araştırmaların incelenmesi. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1), 95–112. https://doi.org/10.38151/akef.2022.6
• Yurt, E., & Bozer, E. N. (2015). Akademik motivasyon ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 14(3), 669–685. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/223140