Ortaöğretimde Eski Çağ Tarihi Öğretiminin Öğretmen Görüşlerine Dayalı Olarak Değerlendirilmesi

Yıl 2025, Cilt: 54 Sayı: 1, 204 - 231, 30.04.2025

Güllühan Özdemir Çiçeklitaş , Mustafa Safran

https://doi.org/10.14812/cuefd.1516380

Öz

2018-2019 eğitim-öğretim yılında Türkiye'deki tüm okullarda okutulmaya başlanan tarih öğretim programı, uygulandığı günden itibaren birçok tartışmayı da beraberinde getirmiştir. Yenilenen öğretim programında özellikle tarih dersi konuları ve öğretimi konusunda birtakım eleştiriler yapılmıştır. Çalışmamızda ortaöğretim 9. sınıfta yer alan Eski Çağ tarihi konularının tarih öğretmenleri tarafından olumlu ve olumsuz yanlarının değerlendirilmesi ve mevcut duruma ilişkin önerilerinin alınması amaçlanmıştır. Çalışmamızın deseni, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan durum çalışması dikkate alınarak tasarlanmıştır. Alan uzmanlarının görüşü alınarak hazırlanan ve beş sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla farklı illerde ve farklı nitelikteki okullarda görev yapan 11 tarih öğretmeni ile görüşme yapılmıştır. Katılımcılarla yapılan görüşmelerden elde edilen veriler içerik analizi yöntemi kullanılarak çözümlenmiştir. Bu alanda yapılan daha önceki çalışmalarda tarih öğretim programı genel olarak ele alınmaktayken bu çalışma Eski Çağ tarihi konuları özelinde öğretmen görüşleri çerçevesinde şekillendirilmiştir. Bu durum çalışmamızı diğerlerinden farklı kılmaktadır. Görüşme yapılan tarih öğretmenlerinin Eski Çağ tarihi konularını nasıl değerlendirdikleri analiz edildiğinde öğretmenlerin mevcut öğretim programının kronolojiye uygun olmadığını, ünitede konu bütünlüğünün bulunmadığını, öğrencilerin mevcut öğretim programıyla dersi anlamakta zorlandıklarını belirttikleri görülmüştür. Öğretmenler mevcut öğretim programındaki sorunların 2007 yılında hazırlanan öğretim programına benzer şekilde hazırlanmasının ve uygulanmasının çözüm olacağını belirtmiştir.

Anahtar Kelimeler

Eski Çağ , Tarih Öğretim Programı , Öğretmen , Görüş , Öğrenci.

Evaluation of Ancient History Teaching in High School Based on Teacher Opinions

Öz

The history curriculum, which started to be taught in all schools in Turkey in the 2018-2019 academic year, has brought about many discussions since its implementation. Some criticisms about the renewed curriculum have been made, especially regarding history course subjects and teaching them. Our study aimed to evaluate the positive and negative aspects of Ancient History subjects in the 9th grade of high school education by history teachers and to get their suggestions regarding the current situation. Our study was designed with the case study as one of the qualitative research methods. Interviews were held with 11 history teachers working in different provinces and schools of different qualifications through a semi-structured interview form consisting of five questions prepared by taking the opinions of field experts. The data obtained from the interviews with the participants were analyzed using the content analysis method. While previous studies in this field generally dealt with the history curriculum, this study was shaped within the framework of teacher opinions, specifically on Ancient History subjects. This situation differentiates our study from the others. When the interviewed history teachers' evaluation of Ancient History subjects was analyzed, it was seen that the teachers stated that the current curriculum was not chronologically appropriate, there was no unity of subject matter in the unit, and students had difficulty understanding the course with the current curriculum. Teachers stated that the problems in the current curriculum would be solved by preparing and implementing them in a way similar to the curriculum prepared in 2007.

Anahtar Kelimeler

Ancient Age , History Curriculum , Teacher , Opinion , Student

Etik Beyan

“Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesinde’ yer alan tüm kurallara uyulmuş ve yönergenin ikinci bölümünde yer alan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemlerden” hiçbiri gerçekleştirilmemiştir.

Kaynakça

• Akbaba, B. (2019). 2017 ortaöğretim tarih dersi 9-11 öğretim programında yer alan “ders kitabı yazımında dikkat edilmesi gereken hususlar”ın 9. sınıf tarih ders kitabındaki yansımaları. Turkish History Education Journal, 8(1), 1-26. https://doi.org/10.17497/tuhed.462950
• Aktaş, Ö. (2020). Ortaöğretim tarih öğretim programlarına ilişkin öğretmen görüşleri. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (64), 69-80.
• Aktekin, S., & Ceylan, D. (2012). 9. Sınıf yeni tarih dersi öğretim programı ile ilgili öğretmen görüşler. Milli Eğitim Dergisi, 42(194), 253-268.
• Burstein, S. M. (2002). Current trends in ancient history in American schools. The Occasional Papers of the American Philological Association’s Committee on Ancient History, 1, 1-13.
• Burston, W. H. (1972). Principles of history teaching. Routledge Revivals.
• Büyükboyacı, Ş. (2013). Ortaöğretim kurumlarında görev yapan tarih öğretmenlerinin tarih öğretimine ilişkin görüşleri (Isparta ili örneği). Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 1-28. https://doi.org/10.7816/ulakbilge-01-02-01
• Candan, A. S. (2023). Tarih öğretmenlerinin lise tarih ders kitaplarına ilişkin görüşleri (Karabük örneği). Bartın Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 7(1), 1-20.
• Carr, E. H. (1987). Tarih nedir? (M. Gizem Gürtürk, Çev.; 23. bs.). İletişim Yayınları.
• Ceylan, D. (2009). 9. sınıf yeni tarih öğretim programı ile ilgili öğretmen görüşleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Karadeniz Teknik Üniversitesi.
• Chmiliar, I. (2010). Multiple-case designs. In A. J. Mills, G. Durepos, & E. Wiebe (Eds.), Encyclopedia of case study research (pp. 582-583). Sage Publications.
• Çotuksöken, B. (2003). Ders kitaplarında eğitim felsefesi ve eleştirel düşünme. B. Çotuksöken, A. Erzan & O. Silier (Eds.), Ders kitaplarında insan hakları: tarama sonuçları (ss.122-135). Tarih Vakfı Yayınları.
• Dann, M. L. (1927). Ancient History in a World History Course in Secondary Schools. Social Studies, 18(7), 322. Demircioğlu, İ. H. (2006). Avrupa Birliği ülkeleri ve Türkiye’de tarih öğretiminin genel amaçlarının karşılaştırmalı bir değerlendirmesi. Journal of Social Science, 16(2), 133-146.
• Demircioğlu, İ. H. (2007). Tarih öğretiminde öğrenci merkezli yaklaşımlar. Anı Yayıncılık.
• Dinç, E. (2011). A comparative investigation of the previous and new secondary history curriculum: the issues of the definition of the aims and objectives and the selection of curriculum content. Educational Sciences: Theory & Practice, 11(4), 2135-2153.
• Fiske, J. (1996). İletişim çalışmalarına giriş (Selahattin Kaymakcı, Çev.). Bilim ve Sanat Yayınları.
• Gözütok, F. D. (2003). Curriculum development in Turkey. In W. F. Pinar(Eds.), International handbook of curriculum research (pp. 604-618). Routledge.
• Güven, A., & Çurku, R. (2021, 17-19 Eylül). Yeni Tarih Öğretim Programının Uygulanmasına Yönelik Öğretmen Görüşleri Van ili Örneği [Sözlü bildiri]. 7. Uluslararası Tarih Eğitimi Sempozyumu, Tokat, Türkiye.
• Jae-woon, Y. (2010). Review of Ancient History as Described in High School History Textbooks. International Journal of Korean History, 15, 1-27.
• Kaçmaz, S., & Hayta, N. (2023). 9. sınıf tarih ders kitabında eskiçağ ünitesiyle ilgili kazanımların içerik ve etkinliklerle uyumunun incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 27(1), 215-226.
• Kara, R. M. (2018). 2005 ve 2017 sosyal bilgiler ders kitaplarındaki 'Eskiçağ' konusunun incelenmesi ve öğretim programlarının öğretmen görüşlerine dayalı olarak karşılaştırılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
• Karataş, Z. (2017). Sosyal bilim araştırmalarında paradigma değişimi: nitel yaklaşımın yükselişi. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 68-86.
• Karauğuz, G., & Özkaral, T. C. (2016). Sosyal bilgiler öğretim programlarının eskiçağ tarihi konuları açısından karşılaştırmalı olarak incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16, (USBES Özel Sayı II), 1432-1449.
• Karauğuz, G., & Özkaral, T. C. (2018). Sosyal bilgiler öğretim programlarındaki eskiçağ tarihine ilişkin ögelerin incelenmesi (Türkiye, Çek Cumhuriyeti, İngiltere, İrlanda Cumhuriyeti, Singapur ve ABD New Jersey Örneği). Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 1534-1553. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2018.18.39790-444633
• Kaya, K. & Perihan, M. (2017). Öğretmenlerin ve öğrencilerin 9. sınıf tarih müfredatı ve ders kitabı hakkındaki görüşleri. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 966-1002. http://dx.doi.org/10.23891/efdyyu.2017.36
• Keskin, Y. (2002). Türkiye'de II. Meşrutiyetten günümüze kadar uygulanmış olan sosyal bilgiler öğretim programlarının analizi ve karşılaştırılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Keskin, Y. (2012). Cumhuriyet dönemi ortaokul tarih programlarına yönelik bir analiz: politik ve ideolojik yaklaşımların programlara yansıması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 11(40), 109-128.
• Köse, M. & Türkan, F. (2018). Güncellenen 9. Sınıf tarih öğretim programı ve ders kitabı hakkında tarih öğretmenlerinin görüşleri. Tarih Okulu Dergisi (TOD), 11(37) 152–185. http://dx.doi.org/10.14225/Joh1491
• Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: desen ve uygulama için bir rehber (Selahattin Turan, Ed. & Çev.; 3. bs.). Nobel Yayınevi.
• Metzger, S. A., & Harris, L. (Eds.) (2018). The Wiley international handbook of history teaching and learning. John Wiley & Sons, Inc. https://doi.org/10.1002/9781119100812
• Neuman, W. L. (2012). Toplumsal araştırma yöntemleri: Nicel ve nitel yaklaşımlar (Ö. Akkaya, Çev.; Cilt I-II). Siyasal Kitabevi.
• Ozan Leymun, Ş., Odabaşı, F., & Kabakçı Yurdakul, İ. (2017). Eğitim ortamlarında durum çalışmasının önemi. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 5(3), 367-385.
• Özbaran, S. (1992). Tarih ve öğretimi. Cem Yayınevi.
• Öztaşkın, Ö. B., & Üngör, İ. (2013). Sosyal bilgiler ders kitaplarında Eski Çağ tarihi konusu ve bilincinin bilimsel içerik bakımından değerlendirilmesi. İnternational Journal of Educational Research, 4(3), 1-26.
• Roberts, S. L. (2014). Effectively using social studies textbooks in historical inquiry. Social Studies Research and Practice, 9(1), 119-128.
• Safran, M. (2009). Türkiye’de Tarih Öğretimi ve Meseleleri. M. Demirel & İ. Turan (Eds.), Tarih Öğretim Yöntemleri (ss.7-25). Nobel Yayıncılık.
• Sönmez, V. (1998). Sosyal bilgiler öğretimi ve öğretmen kılavuzu. Anı Yayıncılık.
• Şimşek, A. (2016). Yayın kritiği: taslak tarih öğretim programı (eleştiriler-öneriler). Turkish History Education Journal, 5(1), 316-331.
• Taşkın, A. (2016). Cumhuriyet döneminde ilkokul tarih/sosyal bilgiler ders kitaplarında eskiçağ tarihinin öğretiminin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
• Taşkın, A., & Şimşek, A. (2017). Cumhuriyet dönemi ilkokul tarih/sosyal bilgiler ders kitaplarında eskiçağ tarihinin öğretimi. Kastamonu Üniversitesi Kastamonu Eğitim Dergisi, 25(4), 1533-1548.
• Tekeli, İ. (2000). Tarih öğretiminin yeniden yapılandırılması, ilköğretim okulları ve liselerde tarih eğitimi. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Tuller, T. A. (1931). The teaching of Ancient History in schools. Historical Outlook, 22(4), 168-171.
• Turan, İ. (2018, 10-12 Mayıs). Lise tarih öğretmenlerinin öğretim programı geliştirme süreci ve güncellenen öğretim programlarına dair görüşleri [Sözlü bildiri]. V. Uluslararası tarih Sempozyumu (ekitap), İstanbul, Türkiye.
• Turan, R. (2020). Türkiye’de Cumhuriyet Dönemi lise tarih öğretiminde ilkçağ uygarlıklarının yeri üzerine bir inceleme. Turkish History Education Journal, 9(2), 383-406. https://doi.org/10.17497/tuhed.787057
• Vella, Y. (2001). Yaratıcı tarih öğretimi (B. Ata, Çev.), Milli Eğitim Dergisi, 150.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (6. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım, T. (2018). Comparison of 2007 and 2017 History Curricula. Journal of Kırşehir Faculty of Education (KEFAD), 19(1), 994-1019.
• Yılmaz, A. A. (2010). Tarih öğretmenlerinin eskiçağ tarihi ve eski Türk tarihi öğretiminde karşılaştıkları sorunlar ve önerileri (Ankara ili ortaöğretim kurumlarında) [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Yılmaz, A.A. (2021). Sosyal bilgiler dersi öğretim programında eskiçağ konularının öğretimsel kavramlar açısından analizi. Academia Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 522-530. https://doi.org/10.53506/egitim.996056
• Yılmaz, M. (2006). 1938-1960 yıllarında Türkiye'de kullanılan tarih öğretim programları ve ders kitaplarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Yılmaz, M. S. (2019). Ortaöğretim tarih ders kitaplarında Osmanlı tarihi konularının öğretimi (1950-1980) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Yurtsever, M. (1996). İlk-ortaöğretim tarih programları ve ders kitaplarında tarih bilgisi ve ilkçağ tarihi üniteleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
• Zarmati, L. (2020). Eğitimin ve becerilerin geleceği 2030: Müfredat analizi tarih eğitiminde ilerleme (S. Yalı Çev.), Turkish History Education Journal, 9(1), 366-382.