Üsküdar Altunizade Mektebi'nin Kısa Tarihçesi
Öz
Osmanlı modernleşmesinin bir parçası olarak eğitimde yaşanan değişiklikler ilk olarak askerî alanda yeni okulların açılması ile başlamıştır. Bu gelişmeyi, 1838’den itibaren sivil okulların açılması takip etmiştir. 1845 yılında Meclis-i Maârif, 1857 senesinde Maârif Nezareti teşkil edilmiştir. Osmanlı eğitim tarihinde bütün bir şekilde eğitimi tanzim eden düzenleme ise 1869 senesinde çıkarılan Maârif-i Umûmiye Nizamnâmesi’dir. Bu nizamnâme ile halen var olan ve yeni tesis edilecek olan mektepler için sistemli bir düzenleme sağlanmıştır. Bu düzenlemelerin başında, ilkokulun mecburi hâle getirilmesi gelmektedir. Eğitim, ilk, orta ve yüksek şeklinde günümüze yakın haliyle sınıflandırılmıştır. Bu düzenlemelerden en önemlisi hususi mektepler ile ilgili alınan kararlardır. Nizamnamenin 129 ve 130. maddeleri bu mektepler ile ilgilidir. Hususi mektepler, Müslümanlar tarafından açılanlar, gayrimüslimler tarafından açılanlar ve yabancılar tarafından açılan mektepler olmak üzere üç kısma ayrılmıştır. Bu mekteplerin ortaya çıkmasında resmî okulların yetersiz kalmaları ve devletin maddi sıkıntılar içinde bulunması da etkili olmuştur. Buna ilaveten çocukların dinî, millî ve ahlâkî değerleini muhafaza ederek okumalarının temin edilmesi de temel gayelerden olmalıdır. Bu noktada, rüşdiye okullarının zengin müfredatı dikkati çekmektedir. Nitekim, iyi bir rüşdiyede okumuş çocuklar donanımlı bir şekilde mezun olmuşlardır. Bu makalede, Üsküdar’ın müstesna bir semti olan Altunîzâde mahallesinde bir özel okul olarak 1865(?)’te açılan Altunîzâde Mektebi ele alınmıştır. İbtidâî ve rüşdiye olarak hizmet veren mektebin eğitim faaliyeti, ders kadrosu, öğrenci sayısı ve okulda verilen dersler genel hatları ile incelenmiştir. Dönemin önemli bürokratlarından İsmail Zühdü Paşa tarafından yaptırılan okulun, toplumsal hafızamızdaki yeri ve önemi ile birlikte çeşitli değişikliklerle günümüze kadar ulaşmış olmasının büyük önemi vardır. Dolayısıyla okulun sadece inşa edildiği dönem değil, günümüze kadar farklı isimlerle de olsa varlığını sürdürmesi süreci de değerlendirilmiştir. Altunîzâde Mektebi’ne dair müstakil bir çalışmanın olmaması sebebiyle bu makalenin yazılması, okulun tarihini ortaya çıkarmanın yanında eğitim tarihimiz için de önemli bir katkıdır. Ancak okulun tüm tarihinin bu makalede ele alındığı düşünülmemelidir. Bu araştırma, Altunîzâde Mektebi için kısa bir tarihçe olarak değerlendirilebilir. Makalede, birinci el tarih kaynaklarından Osmanlı Arşivi başta olmak üzere okula ait bazı defterler, Üsküdar tarihi ve Osmanlı eğitim tarihi üzerine yapılan araştırmalar kullanılmıştır. Bu araştırma neticesinde, Altunîzâde Mektebi’nde tarihi süreç içinde maddi zorluklar yaşandığı ancak okulun kapanma riskine rağmen eğitimin devam etmesine gayret edildiği ve günümüze kadar varlığını sürdürdüğü tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler
A Concise History of Üsküdar Altunizade School
Öz
Changes in education, as part of Ottoman modernization, first began with the opening of new schools in the military field. This new development was followed by the opening of civilian schools starting from 1838. In 1845, the Council of Education (Meclis-i Maârif) was established, and in 1857, the Ministry of Education (Maârif Nezareti) was formed. The regulation that comprehensively organized education in Ottoman educational history is the Public Education Regulation (Maârif-i Umûmiye Nizamnâmesi) enacted in 1869. This regulation provided a systematic arrangement for both existing tradional schools and those to be newly established. One of the main regulations was making primary education compulsory. Education was classified into primary, secondary and higher levels in a form close to today's system. One of the most important of these regulations was focused on private schools. Articles 129 and 130 of the regulation dealt with these schools. Private schools were divided into three categories: Schools opened by Muslims, non-Muslims and foreigners. The lack of adequate public schools and the state's financial difficulties also played a role in the establishment of these schools. In addition, an important aim was to ensure that childiren received education while preserving their religious, national and moral values. At this point the rich and comprehensive curriculum or the rüsdiye (secondary) schools is noteworty. Thus, children who stutied at goog rüsdiye graduated well-equipped. This article examines the Altunîzâde School, which was opened in 1865(?) as a private school in the Altunîzâde District, an exceptional district of Üsküdar. The educational activities, teaching staff, student numbers, and courses offered at the school, which served as both an elementary (ibtidai) and junior high (rüşdiye) school, have been examined in general outline. The fact that the school, built by İsmail Zühdü Pasha, one of the important bureaucrats of the period, has reached the present day with various changes, along with its place and importance in our collective memory, is of great significance. Therefore, not only the period during which the school was built but also its continuous existence under different names until today has been evaluated. The writing of this article, due to the lack of a separate study on Altunîzâde School, is an important contribution to educational history of modern Turkey in addition to uncovering the school's history. However, it should not be considered that the entire history of the school is covered in this article. It is a brief history of Altunîzâde School. In the article, primary historical sources, especially the Ottoman Archives, some registers belonging to the school, and previes research on Üsküdar history and Ottoman educational history were used. As a result of this research, it has been determined that Altunîzâde School experienced financial difficulties throughout its historical process, yet despite the risk of closure, efforts were made to continue education, and the school has maintained its existence to the present day.
Anahtar Kelimeler
