THE RELATIONSHIP BETWEEN FOREIGN DIRECT INVESTMENT, FOREIGN TRADE, AND ECONOMIC GROWTH IN TURKEY

Öz

This study aims to contribute to the complex and differentiated empirical literature on the causal relationships among foreign direct investment (FDI), economic growth, and foreign trade. Annual data covering the period 1980–2024 for the Turkish economy are used in the analysis. Within the model, economic growth is considered the dependent variable, while foreign direct investment and exports are included as independent variables. The existence of long-run relationships is investigated through cointegration tests. An error correction model is established to reveal the short- and long-run dynamics, while the direction of causality is tested using the Granger causality analysis. The overall findings reveal that an export-oriented and outward-oriented growth strategy is of critical importance for sustainable economic growth in the Turkish economy.

Anahtar Kelimeler

• Economic Growth
• VAR Model
• Cointegration
• Granger Causality
• Impulse-Response Analysis

TÜRKİYE’DE DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI, DIŞ TİCARET VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ

Öz

Bu çalışma doğrudan yabancı yatırım (DYY), ekonomik büyüme ve dış ticaret arasındaki nedensellik ilişkilerine ilişkin karmaşık ve farklılaşan ampirik literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Analizde, Türkiye ekonomisine ait 1980–2024 dönemini kapsayan yıllık veriler kullanılmıştır. Model kapsamında ekonomik büyüme bağımlı değişken olarak ele alınırken, doğrudan yabancı yatırımlar ve ihracat bağımsız değişkenler olarak modele dâhil edilmiştir. Çalışmada uzun dönemli ilişkilerin varlığı eşbütünleşme testleri aracılığıyla araştırılmıştır. Kısa ve uzun dönem dinamiklerini ortaya koymak amacıyla hata düzeltme modeli kurulmuş, nedensellik yönleri Granger nedensellik analizi ile test edilmiştir. Genel sonuçlar, Türkiye ekonomisi için ihracata dayalı ve dışa açık büyüme stratejisinin sürdürülebilir büyüme açısından kritik önem taşıdığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ekonomik Büyüme
• VAR Modeli
• Eşbütünleşme
• Granger Nedensellik
• Etki-Tepki Analizi

Kaynakça

1. Acaravcı, A., & Bostan, F. (2011). Makroekonomik değişkenlerin doğrudan yabancı yatırımlar üzerine etkileri: Türkiye ekonomisi için ampirik bir çalışma. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 56-68.
2. Ağır, H., & Yıldırım, S. (2015). Türkiye ile BRICS ekonomilerinin makroekonomik performans karşılaştırması: Betimsel bir analiz. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(2), 39-66.
3. Aktaş, C. (2009). Türkiye'nin ihracat ithalat ve ekonomik büyüme arasındaki nedensellik analizi. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (18), 35-47.
4. Alagöz, M., Erdoğan, S., & Topallı, N. (2008). Doğrudan yabancı sermaye yatırımları ve ekonomik büyüme: Türkiye deneyimi 1992-2007.
5. Aslan, A., Altınoz, B., & Esmeray, M. (2019). Finansal gelişmenin doğrudan yabancı yatırımlar üzerindeki etkisi: Türkiye örneği. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 15(3), 649-659.
6. Blecker, R. A. (2011). Open economy models of distribution and growth (Vol. 2011, pp. 215-239). Cheltenham: Edward Elgar.
7. Çetin, M., & Seker, F. (2013). Doğrudan yabancı yatırımlar ve ihracat ilişkisi: Gelişmekte olan ülkeler üzerine bir nedensellik analizi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 8(1), 121-142.
8. Çinko, L. (2009). Doğrudan yabancı sermaye hareketlerinin makroekonomik etkileri. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 26(1), 117-131.

9. Çütçü, İ., & Kan, E. (2018). Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını etkileyen faktörler: Türkiye Örneği. Sakarya İktisat Dergisi, 7(3), 1-21.
10. Değer, M. K., & Doğanay, M. A. (2017). Yükselen piyasa ekonomilerinde doğrudan yabancı yatırımlar ve ihracat ilişkisi: Panel veri eşbütünleşme analizleri (1996-2014). Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(2), 127-145.
11. Demir, Y. (2007). Yabancı sermaye yatırımlarının ekonomik büyümeye olan etkisinin Türkiye bağlamında test edilmesi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (34), 152-161.
12. Erdoğan, S. (2006). Türkiye’nin İhracat Yapısındaki Değişme ve Büyüme İlişkisi: Koentegrasyon ve Nedensellik Testi Uygulaması. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2006(1), 30-39.
13. Gövdere, B., & Can, M. (2016). Türkiye’de enerji tüketimi, dışa açıklık, finansal gelişme, sabit sermaye yatırımları ve dış ticaretin ekonomik büyümeye etkisi: Sınır testi yaklaşımı. Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(1), 209-228.
14. Gül, E., & Kamacı, A. (2012). Dış ticaretin büyüme üzerine etkileri: Bir panel veri analizi. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 4(3), 81-91.
15. Gülmez, A. (2015). Türkiye'de dış finansman kaynakları ekonomik büyüme ilişkisi: ARDL sinir testi yaklaşımı. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(2), 139-152.
16. Güven, Y. (2008). Türkiye’de 1980 sonrası dönemde doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının sektörel analizi ve ekonomik kalkınmaya etkisi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 3(1), 75-97.
17. Kahveci, Ş., & Terzi, H. (2017). Türkiye’de doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkilerin nedensellik analizleri ile testi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (49), 135-154.
18. Keynes, J. M. (1936). The General Theory of Employment, Interest and Money.
19. Korkmaz, S., & Aydın, A. (2015). Türkiye’de dış ticaret-ekonomik büyüme ilişkisi: Nedensellik analizi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 10(3), 47-76.
20. Koyuncu, F. T. (2010). Türkiye’de Seçilmiş Makroekonomik Değişkenlerin Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları Üzerindeki Etkisinin Yapısal Var Analizi: 1990-2009 Dönemi. Ekonomi Bilimleri Dergisi, 2(1), 55-62.
21. Kösekahyaoğlu, L., & Şentürk, C. (2006). İhracata dayalı büyüme hipotezinin testi: Türkiye ve yeni gelişen ekonomilerin üzerine karşılaştırmalı bir inceleme. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (4), 23-45.
22. Kurt, S., & Berber, M. (2008). Türkiye'de Dışa Açıklık ve Ekonomik Büyüme. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 22(2), 57-80.
23. Muhsin, K. A. R., & Tatlısöz, F. (2008). Türkiye'de Doğrudan Yabancı Sermaye Hareketlerini Belirleyen Faktörlerin Ekonometrik Analizi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2008(1), 436-458.
24. Pata, U. K. (2017). Türkiye’de dış ticaret ve ekonomik büyüme ilişkileri: Toda-Yamamoto nedensellik analizi (1971-2014). Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 31(1).
25. Sezer, S. (2018). Dış ticaret ve doğrudan yabancı yatırımlar arası ilişki: BRICS ülkeleri ve Türkiye üzerine bir analiz.
26. Smith, A. (1776). An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations.
27. Takım, A. (2010). Türkiye’de GSYİH ile ihracat arasındaki ilişki: Granger nedensellik testi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(2), 315-330.
28. Topallı, N. (2016). Doğrudan sermaye yatırımları, ticari dışa açıklık ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Türkiye ve BRICS ülkeleri örneği. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 17(1), 83-95.
29. Uçan, O., & Koçak, E. (2014). Türkiye’de dış ticaret ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki. Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(2), 51.
30. Utkulu, U. (2005). Türkiye’nin dış ticareti ve değişen mukayeseli üstünlükler. Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları, İzmir.
31. Yapraklı, S. (2007). İhracat ile ekonomik büyüme arasındaki nedensellik: Türkiye üzerine ekonometrik bir analiz.
32. Yenipazarlı, A., & Erdal, F. (2010). Dış ticaretin serbestleşmesi ve ekonomik büyüme. Ekonomi Bilimleri Dergisi, 2(1), 15-24.
33. Yıldız, Ü. (2017). BRICS ülkeleri ve Türkiye’de yüksek teknoloji ihracatı ve ekonomik büyüme ilişkisinin panel veri analizi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (53), 26-34.
34. Yılmaz, Ö., Kaya, V., & Akıncı, M. (2011). Türkiye'de Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve Ekonomik Büyümeye Etkisi (1980-2008). Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 25(3-4), 13-30.
35. Yılmazer, M. (2010). Doğrudan yabancı yatırımlar, dış ticaret ve ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye üzerine bir deneme. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 241-260.