MU‘TEZİLE VE MÂTÜRÎDİYYE FIRKALARINDA BİLGİNİN TANIMI VE İMKÂNI MESELESİ

Knowledge is a relationship established between the knower and the known. Man has always resorted to knowing to sustain his life, transfer his experience to the next generations, and understand his position in the universe. For this reason, epistemology has been interesting throughout history since Ancient Greece. As a result of the conquests, Muslims' encounters with people of different religions and beliefs and the following translation efforts necessitated theologians to work more systematically on this issue. In this study, we aimed to examine the theories that emerged on the issue of the definition and possibility of knowledge in the schools of Mu'tazila and Māturīdiyya, two important schools with a rational mindset in the history of kalam. Thus, it will be possible to determine the schools' approaches to issues and the similar and different aspects in this process. In this process, in the study, by adhering to the classical method in social research, data on the issue were first collected through the schools' work, and then an analysis was attempted on this data. In this context, while it is seen that different definitions were developed within the Mu'tazila, in the Māturīdī thought, the majority of the sect accepted the definition made by Imam Māturīdī.

Bilgi, bilen ile bilinen şey arasında kurulan bir ilişkidir. İnsan, hayatını idame ettirebilmek, tecrübesini sonraki kuşaklara aktarabilmek ve kainattaki konumu anlayabilmek amacıyla daima bilme fiiline başvurmuştur. Bu nedenle epistemoloji, Eski Yunan’dan itibaren insanlık tarihi boyunca ilgi çekici olmuştur. Fetihler neticesinde Müslümanların farklı din ve inançlara sahip kesimleriyle muhatap olmaları ve akabinde gerçekleşen tercüme çalışmaları, mütekellimlerin bu mesele üzerinde daha sistemli çalışmasını gerektirmiştir. Biz bu çalışmamızda, kelâm tarihinin akılcı bir zihniyete sahip iki önemli fırkası olan Mu‘tezile ve Mâtürîdiyye ekollerinde bilginin tanımı ve imkânı meselesine dair ortaya çıkan teorileri incelemeyi amaçladık. Böylece fırkaların meselelere yaklaşımını ve bu süreçteki benzer ve farklı yönleri tespit etmek mümkün olacaktır. Bu süreçte çalışmada, sosyal araştırmalardaki klâsik yönteme bağlı kalınarak öncelikle fırkaların kendi eserleri üzerinden mesele ile ilgili veriler toplanmış, akabinde bu veriler üzerinden analiz yapılmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda Mu‘tezile içinde farklı tanımların geliştirildiği görülürken, Mâtürîdî düşüncede İmam-ı Mâtürîdî’nin yaptığı tanım mezhebin geneli tarafından kabul edilmiştir.