ARAP LEHÇELERİ İLE FASİH ARAPÇA ARASINDAKİ İLİŞKİ: DİLBİLİMSEL BİR İNCELEME

This study examines the relationship between Arabic dialects and Modern Standard Arabic from a historical and critical perspective, focusing on the view that confines MSA to the Quraysh dialect and separates it from its dialectal environment. This view became part of the classical nahw tradition and persisted in some modern approaches. These approaches are discussed within their theoretical contexts, showing their limited explanatory power in accounting for MSA’s historical formation. Using descriptive, analytical, and comparative methods, the study examines phonetic and syntactic data in historical dialect interaction and analyzes the impact of dialectal variation on rule formation through examples such as verb–subject agreement. The study concludes that MSA emerged as a common language (koine) from the interaction of various dialects in social and historical contexts, and that MSA and dialects represent two complementary levels within a single system.

Bu çalışma, Arap lehçeleri ile fasih Arapça arasındaki ilişkiyi tarihsel ve eleştirel bir dilbilim perspektifinden ele almakta; fasih Arapçanın yalnızca Kureyş lehçesiyle sınırlandırıldığı anlayışın hâkimiyet kazanması ve bunun sonucunda fasih Arapçanın lehçesel çevresinden normatif biçimde ayrılması sorunundan hareket etmektedir. Çalışma, bu anlayışın klasik nahiv geleneğinde çerçeveye dönüştüğünü ve bazı modern dilbilimsel yaklaşımlarda da sürdüğünü ortaya koymaktadır. Bu yaklaşımlar kuramsal bağlamları içinde tartışılmakta ve fasih Arapçanın tarihsel oluşumunu açıklamadaki yorumlayıcı gücünün sınırlı olduğu gösterilmektedir. Betimleyici, çözümleyici ve karşılaştırmalı yönteme dayanan araştırma, lehçeler arası tarihsel etkileşim çerçevesinde değerlendirilen fonetik ve sözdizimsel verileri incelemekte; fiil–özne uyumu gibi dilbilgisel örnekler üzerinden lehçesel çeşitliliğin kuralların oluşumuna etkisini analiz etmektedir. Çalışma, fasih Arapçanın farklı lehçelerin toplumsal ve tarihsel bağlamlarda etkileşimi sonucu ortaya çıkmış ortak bir dil (koine) olarak şekillendiği ve fasih Arapça ile lehçelerin aynı dilsel sistem içinde tamamlayıcı iki düzeyi temsil ettiği sonucuna ulaşmaktadır.