MEVLÂNÂ’DA DİNDARLIĞIN NİTELİĞİ: MESNEVÎ’DE SÛRET–MÂNÂ TEMELLİ BİR DİNDARLIK TİPOLOJİSİ
Öz
Bu çalışma, Mevlânâ’nın Mesnevî’sinde yer alan sûret–mânâ ayrımı ekseninde dindarlığın niteliğini incelemeyi amaçlamaktadır. Sosyal ve beşerî bilimler literatüründe dindarlık çoğunlukla ritüel pratikler, davranışsal göstergeler ve bilişsel kabuller üzerinden tanımlanırken, Mevlânâ dindarlığı bireyin iç dünyasında meydana gelen ahlâkî ve ruhsal dönüşüm temelinde ele almaktadır. Makalede, Mesnevî’deki ilgili beyitlerden hareketle sûreti temel alan dindarlık ile mânâyı temel alan dindarlık olmak üzere iki tipolojik yaklaşım analiz edilmektedir. Nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde yürütülen çalışma, metin çözümlemesine dayalı tematik analiz yöntemini benimsemektedir. Bulgular, sûreti temel alan dindarlığın ibadetleri biçimsel düzeyde yerine getiren ancak kalıcı bir ahlâkî dönüşüm üretmeyen bir yapı sergilediğini; mânâyı temel alan dindarlığın ise içselleştirilmiş iman, ahlâkî olgunlaşma ve Allah ile derinlikli bir ilişki ortaya koyduğunu göstermektedir. Çalışma, Mevlânâ’nın dindarlık anlayışının çağdaş dindarlık tipolojilerine niteliksel bir katkı sunduğunu ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Allport, G. W., & Ross, J. M. (1967). Personal religious orientation and prejudice. Journal of Personality and Social Psychology, 5(4), 432–443.
- Altıntaş, R. (2008). Mevlânâ’da dindarlık tipolojileri. Eski Yeni: Üç Aylık Düşünce Dergisi, (10), 82–89.
- Batson, C. D. (1976). Religion as prosocial: Agent or double agent? Journal for the Scientific Study of Religion, 15(1), 29-45.
- Can, Ş. (2014). Mesnevi tercümesi (6 cilt). İstanbul: Ötüken Yayınları.
- Çakmaklıoğlu, M. (2007). Mevlânâ’ya göre inanç ve ibadet boyutlarıyla dindarlıkta sûretten mânâya yöneliş. Marife: Dini Araştırmalar Dergisi, 7(3), 7–28.
- Erginli, Z. (2006). Mesnevi perspektifinden madde ve mânâ arasında insan gerçeği. Uluslararası Düşünce ve Sanatta Mevlânâ Sempozyumu Bildirileri (25–28 Mayıs 2006, Çanakkale) içinde (ss. 251–260).
- Fromm, E. (2019). Psikanaliz ve din. (6. baskı). (E. Erten, Çev.). İstanbul: Say Yayınları.
- James, W. (2017). Dinsel Deneyimin Çeşitleri. (İ. H. Yılmaz, Çev.). İstanbul: Pinhan Yayıncılık.
- Gölpınarlı, A. (1983). Mevlânâ’dan sonra Mevlevilik. İstanbul: İnkılap ve Aka Kitabevleri.
- Günay, Ü. (1999). Erzurum ve çevre köylerinde dini hayat. İstanbul: Erzurum Kitaplığı.