Gazâlîci Sebepliliğin Metodik Çerçevesi
Öz
Gazâlî’nin sebeplilik teorisini anlamak, onun tevhid fikrini anlamaktan geçer. O, tevhid konularını ilkin el-İktisâd’da incelemekle birlikte, tevhidin asıl tanım ve içeriğini İhyâ’da belirler. İhyâ, tevhidin bize evrendeki bütün nesne ve olayların tek failinin Allah olduğunu söyler. Bu anlayış, kâinatta pek çok fail sebebin olduğunu söyleyen Aristotelesçi felsefenin sebepliliğiyle çelişir. Dolayısıyla Aristotelesçi felsefenin sebepliliği bize Gazâlî’nin tevhid çerçevesinde incelediği sebeplilik teorisini anlama imkanı vermeyecektir. Öyleyse Gazâlîci sebeplilik teorisinin anlaşılması için, öncelikle, tevhidin tanımı, konuları ve referans ağının belirlenmesini gerektirir. Tevhid ise, yalnızca İhyâ’dan bulabileceğimiz bir konudur. Konu hakkında çalışma yapan çoğu Gazâlî uzmanı bu önemli noktayı gözden kaçırmış görünmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- ABRAHAMOW, BINYAMIN, “Al-Ghazālī’s Theory of Causality”, Studia Islamica (1988/67).
- ALON, ILAI, “Al-Ghazali and Causality”, Journal of the American Society, 1980/100.
- FRANK, RICHARD, Al-Ghazālī and Ash‘arite School, U.S.A. 1994.
- _________, Creation and Cosmic System: al-Ghazālī & Avicenna, Heidelberg 1992.
- GRIFFEL, FRANK, Gazâlî’nin Felsefî Kelamı, çev:İ.H. Üçer, M.F. Kılıç, İst. 2012.
- GAZÂLÎ, EBÛ HÂMİD, Cevâhiru’l-Kur’ân, tah:M.R. Rıza el-Kabbânî, Beyrut 1990.
- _________, El-Munkız mine’d-Dalâl, Mecmû‘at-u Resâil içinde, Beyrut 1998.
- _________, Tehâfutu’l-Felâsife, tah:S.Dünyâ, Kahire 1972.
- _________, Mi’yâru’l-‘İlm, tah:S. Dünyâ, Mısır 1961.
- _________, İhyâ-u ‘Ulûmi’d-Dîn, Mektebet-i ve Matba‘at-i Kiryat Futra, Semarang/ Indonesia 1952, I-IV.